Ảnh hưởng thai kỳ do nắng nóng: Mẹ bầu cần lưu ý gì?

Ngày 21/10/2026, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cùng với Tổ chức Khí tượng Thế giới (WMO), UNICEF và Quỹ Dân số Liên Hợp Quốc (UNFPA) đã chính thức công bố bộ chỉ số ưu tiên nhằm giám sát tác động của nắng nóng lên sức khỏe của phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh và trẻ em. Đây là khung làm việc toàn cầu đầu tiên được thiết kế để giúp các quốc gia tăng cường khả năng chuẩn bị, cải thiện việc theo dõi và đẩy nhanh phản ứng trước những rủi ro sức khỏe liên quan đến biến đổi khí hậu.

Khi những thông tin vĩ mô này xuất hiện, nhiều mẹ bầu có thể chợt nhìn lại những buổi trưa hè oi ả, khi cơ thể trở nên nặng nề, mồ hôi vã ra và những cơn mệt mỏi ập đến khiến giấc ngủ trở nên chập chờn. Những cảm giác hụt hơi hay sự kiệt sức trong ngày nắng nóng thường được coi là phản ứng bình thường của cơ thể khi mang thai. Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là liệu những khó chịu này chỉ là tạm thời hay chúng thực sự báo hiệu những ảnh hưởng thai kỳ nghiêm trọng hơn như sinh non, thai lưu hay trẻ sinh ra bị nhẹ cân?

Về vấn đề này, bác sĩ Đinh Văn Minh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, cho biết nắng nóng cực đoan không chỉ gây mất nước mà còn có thể liên quan đến nguy cơ một số kết cục thai kỳ bất lợi (sinh non, thai lưu, trẻ nhẹ cân...) và nhiệt trong ba tháng đầu có thể làm tăng nguy cơ một số dị tật. Đây là mối liên quan quan sát được, chưa chứng minh tác động trực tiếp lên thai nhi. Tuy nhiên, mẹ bầu không nên quá hoang mang mà cần trang bị kiến thức để phân biệt giữa những khó chịu thông thường và các dấu hiệu bất thường cần can thiệp y tế kịp thời.

Việc hiểu rõ ranh giới giữa sự mệt mỏi do thời tiết và các nguy cơ y khoa thực sự sẽ giúp người mẹ chủ động hơn trong việc bảo vệ sức khỏe của cả hai mẹ con.

Nắng nóng cực đoan thực sự ảnh hưởng thai kỳ như thế nào?

Câu trả lời là có, nắng nóng cực đoan có thể gây ra những tác động tiêu cực đáng kể đến cả mẹ và bé. Các nghiên cứu hiện nay tiếp tục cung cấp bằng chứng cho thấy việc tiếp xúc với nhiệt độ cực đoan có thể gây hại cho sức khỏe xuyên suốt từ giai đoạn mang thai cho đến thời thơ ấu, trong đó ghi nhận mức tăng 26% nguy cơ sinh non.

Không chỉ dừng lại ở việc sinh non, việc tiếp xúc với nhiệt độ cao trong bất kỳ tam cá nguyệt nào cũng có liên quan đến các kết quả thai kỳ bất lợi khác như thai lưu và trẻ sơ sinh nhẹ cân. Đặc biệt, nếu tiếp xúc với nắng nóng ngay từ tam cá nguyệt đầu tiên, nguy cơ xảy ra một số dị tật bẩm sinh có thể gia tăng.

Theo bác sĩ Đinh Văn Minh, mức độ rủi ro thường tăng lên khi nhiệt độ càng cao và thời gian tiếp xúc càng kéo dài. Thậm chí chỉ một ngày nắng nóng cực đoan (được định nghĩa là trên phân vị thứ 95 của nhiệt độ trung bình trong một số nghiên cứu) cũng có thể làm tăng nguy cơ cho thai kỳ.

Rủi ro do nắng nóng cũng cần được lưu ý sau khi trẻ chào đời. Trẻ sơ sinh hiện nay đang phải đối mặt với tình trạng nắng nóng nghiêm trọng hơn bao giờ hết. Cụ thể, vào năm 2024, trẻ dưới một tuổi đã trải qua số ngày nắng nóng nhiều hơn 389% so với giai đoạn cơ sở từ năm 1986 đến 2005. Trên quy mô toàn cầu, ước tính có khoảng 1,5 tỷ trẻ em đang phải tiếp xúc với các đợt nắng nóng ngày càng thường xuyên, kéo dài hoặc nghiêm trọng hơn.

Phân biệt mệt mỏi thông thường và dấu hiệu nguy hiểm cần đi khám

Trong những ngày nóng đỉnh điểm, việc cảm thấy mệt mỏi là điều dễ hiểu do cơ thể mẹ bầu vốn đã chịu áp lực từ những thay đổi sinh lý như tăng thể tích máu và nhịp tim. Tuy nhiên, điều quan trọng là nhận diện được khi nào sự mệt mỏi đó chuyển sang trạng thái nguy hiểm.

Đối với mẹ bầu

Mẹ bầu dễ bị stress nhiệt và mất nước hơn người bình thường, khiến cơ chế đổ mồ hôi để làm mát cơ thể trở nên kém hiệu quả hơn. Để tránh hoang mang nhưng không chủ quan, mẹ bầu có thể tham khảo bảng phân loại dưới đây. Bảng tổng hợp dấu hiệu nhận biết mức độ ảnh hưởng của nắng nóng ở mẹ bầu:

Theo bác sĩ Đinh Văn Minh: “Khi xuất hiện các triệu chứng như chóng mặt hoặc buồn nôn trong thời tiết nóng, mẹ bầu không nên tự ý chờ đợi cho đến khi hết nóng mà cần liên hệ với nhân viên y tế để loại trừ các biến chứng như tăng huyết áp thai kỳ hoặc sốc nhiệt.”

Đối với trẻ sơ sinh

Trẻ sơ sinh có khả năng điều tiết thân nhiệt hạn chế, khiến các em dễ bị tổn thương hơn bởi nhiệt độ môi trường. Việc phân biệt giữa phản ứng tự nhiên của cơ thể và tình trạng cấp cứu là cực kỳ quan trọng. Bảng dấu hiệu phân biệt tình trạng nắng nóng ở trẻ sơ sinh:

Cách phòng nóng an toàn để bảo vệ thai kỳ và bé yêu

Để giảm thiểu rủi ro, việc chủ động điều chỉnh môi trường sống và thói quen sinh hoạt là chìa khóa bảo vệ mẹ và bé.

Đối với phụ nữ mang thai

Mẹ bầu nên ưu tiên các biện pháp làm mát chủ động để giảm áp lực lên hệ tim mạch:

• Duy trì uống đủ nước trong suốt cả ngày để bù đắp lượng chất lỏng mất đi qua mồ hôi.
• Nghỉ ngơi nhiều hơn trong bóng râm hoặc những khu vực có máy điều hòa.
• Lựa chọn trang phục mỏng nhẹ, thoáng mát và tránh ra ngoài vào những thời điểm nóng nhất trong ngày.
• Tránh làm việc hoặc hoạt động trong môi trường nóng bức không có biện pháp làm mát đầy đủ.

Đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ

Vì trẻ chưa tự điều chỉnh nhiệt độ tốt như người lớn, người chăm sóc cần đặc biệt lưu ý:

• Giữ môi trường trong nhà mát mẻ, sử dụng rèm cửa để chặn ánh nắng trực tiếp vào ban ngày và mở cửa sổ đón gió mát sau khi trời tối.
• Mặc cho trẻ quần áo rộng rãi, chất liệu nhẹ, che phủ da để bảo vệ trẻ khỏi tia nắng.
• Không bao giờ để trẻ một mình trong xe hơi hoặc không gian kín khi trời nóng.

Khi cho trẻ đi dạo, thay vì che kín xe đẩy bằng vải dày (điều này vô tình làm tăng nhiệt độ bên trong), hãy che một phần xe đẩy bằng một miếng vải mỏng, thoáng khí, thấm ướt để hạ nhiệt (giữ vải luôn ẩm và theo dõi bé thường xuyên) và nếu dùng quạt thì không chĩa thẳng vào mặt bé.

Cảm giác mệt mỏi, hụt hơi trong những ngày nắng nóng có thể là điều dễ hiểu đối với một người mẹ đang mang thai. Thế nhưng, từ những cảnh báo của WHO và các tổ chức quốc tế, chúng ta thấy rằng nắng nóng không chỉ là sự khó chịu nhất thời mà có thể gây ảnh hưởng thai kỳ nếu không được kiểm soát. Sự tỉnh táo trong việc phân biệt giữa mệt mỏi thông thường và các dấu hiệu nguy hiểm chính là lá chắn quan trọng để bảo vệ sức khỏe cho cả mẹ và bé trước những biến đổi khắc nghiệt của thời tiết.

Trao đổi với bác sĩ sản khoa về kế hoạch chăm sóc sức khỏe và các dấu hiệu cần theo dõi đặc biệt trong mùa nắng nóng.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.