Chảy nước mắt sống là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách khắc phục

Nước mắt vốn đóng vai trò quan trọng trong việc làm sạch và bảo vệ bề mặt nhãn cầu. Thế nhưng, khi nước mắt chảy tràn trên mặt một cách bất thường, kéo dài và không kiểm soát được, đây có thể là dấu hiệu cảnh báo các vấn đề liên quan đến mắt. Chảy nước mắt sống không chỉ gây bất tiện trong sinh hoạt mà còn tiềm ẩn nhiều nguyên nhân bệnh lý cần được quan tâm và xử trí đúng cách.

Chảy nước mắt sống là gì?

Chảy nước mắt sống là tình trạng nước mắt tiết ra nhiều và chảy tràn xuống má dù không khóc, nhưng chưa xác định rõ nguyên nhân cụ thể. Về mặt sinh lý, nước mắt đóng vai trò quan trọng trong việc giữ ẩm, bảo vệ bề mặt nhãn cầu, cuốn trôi bụi bẩn và giúp mắt nhìn rõ, dễ chịu hơn.

Bình thường, sau khi được tiết ra, nước mắt sẽ trải đều trên bề mặt mắt rồi dồn về góc trong, theo hệ thống lệ đạo chảy xuống mũi. Nhờ cơ chế này, lượng nước mắt được điều hòa hợp lý và không gây ướt mặt. Tuy nhiên, khi dòng dẫn lưu này bị gián đoạn, thường do tắc lệ đạo hoặc rối loạn hoạt động của hệ thống thoát nước mắt. Nước mắt không thể thoát xuống mũi mà tràn ngược ra ngoài, tạo nên hiện tượng chảy nước mắt sống.

Tình trạng này có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến nhất là ở trẻ sơ sinh dưới 12 tháng tuổi do lệ đạo chưa hoàn thiện, và ở người cao tuổi từ 60 trở lên khi các cấu trúc quanh mắt bị lão hóa. Chảy nước mắt sống có thể xảy ra ở một bên hoặc cả hai bên mắt, mức độ từ nhẹ đến kéo dài, gây bất tiện trong sinh hoạt và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống nếu không được theo dõi và xử trí phù hợp.

Nguyên nhân chảy nước mắt sống

Chảy nước mắt sống có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan đến cả cấu trúc dẫn lưu nước mắt lẫn các yếu tố kích thích hoặc bệnh lý tại mắt. Việc xác định đúng nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn hướng xử trí phù hợp, hạn chế tình trạng tái phát kéo dài.

Tắc tuyến lệ (tắc lệ đạo)

Tắc tuyến lệ là nguyên nhân phổ biến nhất gây chảy nước mắt sống. Tuyến lệ, hay còn gọi là hệ thống lệ đạo, gồm lỗ lệ, lệ quản, túi lệ và ống lệ mũi, kéo dài từ góc trong của mắt xuống khe mũi. Bình thường, nước mắt sau khi tiết ra sẽ theo hệ thống này chảy xuống mũi. Khi khóc nhiều, lượng nước mắt tăng lên nên ta có thể thấy nước mắt chảy cả ra mũi. Tuy nhiên, nếu lệ đạo bị tắc, thường gặp nhất ở ống lệ mũi, nước mắt không thể dẫn lưu bình thường mà tràn ra ngoài. Tình trạng này có thể gặp ở trẻ sơ sinh do lệ đạo chưa thông hoàn toàn, hoặc ở người cao tuổi do quá trình thoái hóa theo tuổi.

Nhiễm trùng mắt

Các bệnh nhiễm trùng tại mắt, đặc biệt là viêm bờ mi và viêm kết mạc, cũng là nguyên nhân thường gặp gây chảy nước mắt sống. Tác nhân gây nhiễm trùng có thể là virus, vi khuẩn hoặc nấm, trong đó virus chiếm tỷ lệ cao. Khi mắt bị viêm, bề mặt nhãn cầu bị kích thích, tăng tiết nước mắt nhằm bảo vệ mắt, dẫn đến hiện tượng nước mắt chảy liên tục.

Dị ứng

Dị ứng mắt xảy ra khi mắt tiếp xúc với các yếu tố như bụi bẩn, phấn hoa, lông động vật, nấm mốc hoặc khói. Phản ứng dị ứng khiến mắt ngứa, đỏ, rát, cộm và tăng tiết nước mắt. Nếu tình trạng này kéo dài hoặc tiếp xúc dị nguyên thường xuyên, người bệnh có thể bị chảy nước mắt sống dai dẳng.

Sử dụng kính áp tròng bẩn hoặc đã cũ

Việc đeo kính áp tròng trong thời gian dài, không vệ sinh đúng cách hoặc sử dụng kính đã cũ làm tăng nguy cơ nhiễm ký sinh trùng Acanthamoeba. Loại ký sinh trùng này có khả năng xâm nhập và gây tổn thương giác mạc, dẫn đến các triệu chứng như đau rát, sưng mí, nhìn mờ, nhạy cảm với ánh sáng và chảy nước mắt sống.

Nguyên nhân khác

Một số nguyên nhân khác cũng có thể gây chảy nước mắt sống như liệt dây thần kinh số VII làm hở mi, ảnh hưởng đến khả năng dẫn lưu nước mắt. Ngoài ra, sẹo mí mắt, da mi thừa hoặc mỡ quanh hốc mắt nhiều khiến hồ lệ không giữ và hút được nước mắt. Ở người cao tuổi, giảm trương lực túi lệ làm suy giảm khả năng co bóp và dẫn lưu cũng là yếu tố góp phần gây chảy nước mắt sống.

Điều trị chảy nước mắt sống

Việc điều trị chảy nước mắt sống cần dựa trên nguyên nhân cụ thể gây bệnh, bởi mỗi nguyên nhân sẽ có hướng xử trí khác nhau. Can thiệp đúng và kịp thời không chỉ giúp giảm triệu chứng khó chịu mà còn hạn chế nguy cơ biến chứng tại mắt, đặc biệt là viêm nhiễm kéo dài hoặc tổn thương giác mạc.

Tắc tuyến lệ

Với những trường hợp chảy nước mắt sống do tắc tuyến lệ, phương pháp điều trị hiệu quả và được áp dụng phổ biến hiện nay là phẫu thuật đặt ống silicon trong lệ quản để nối thông lệ mũi. Đây là kỹ thuật tương đối an toàn, ít xâm lấn, giúp tái lập đường dẫn lưu nước mắt một cách bền vững. So với biện pháp thông tuyến lệ truyền thống, đặt ống silicon có tỷ lệ thành công cao hơn, giảm nguy cơ tái tắc và mang lại hiệu quả lâu dài cho người bệnh.

Nhiễm trùng mắt hoặc khô mắt

Trong trường hợp chảy nước mắt sống do nhiễm trùng mắt, bác sĩ thường chỉ định thuốc kháng sinh, thuốc chống viêm hoặc phối hợp cả hai tùy theo tác nhân gây bệnh và mức độ viêm. Việc sử dụng thuốc cần tuân thủ đúng liều và thời gian điều trị để tránh kháng thuốc hoặc tái phát. Nếu trong quá trình điều trị xuất hiện tình trạng khô mắt, người bệnh có thể được khuyến nghị sử dụng thêm nước mắt nhân tạo nhằm duy trì độ ẩm, giảm kích ứng và hỗ trợ phục hồi bề mặt nhãn cầu.

Hở mi hoặc dị tật mi mắt

Với các trường hợp hở mi, dị tật mi mắt, hướng điều trị sẽ phụ thuộc vào mức độ tổn thương. Hở mi nhẹ có thể được kiểm soát bằng thuốc tra mắt dạng gel hoặc mỡ tra mắt giúp bảo vệ giác mạc và hạn chế khô rát. Tuy nhiên, nếu hở mi nặng, nguy cơ loét giác mạc cao, người bệnh cần được phẫu thuật khâu cò mi để bảo vệ nhãn cầu và cải thiện chức năng sinh lý của mi mắt.

Giảm trương lực túi lệ

Đối với chảy nước mắt sống do giảm trương lực túi lệ, đặc biệt thường gặp ở người cao tuổi, người bệnh có thể áp dụng biện pháp day nắn túi lệ. Cách thực hiện là đặt ngón trỏ dọc theo vùng ống lệ ở sống mũi, sau đó day và miết nhẹ nhàng nhằm hỗ trợ dẫn lưu nước mắt. Động tác này nên thực hiện 3–4 đợt mỗi ngày, mỗi đợt từ 10–15 lần để đạt hiệu quả tốt hơn.

Cách phòng tình trạng chảy nước mắt sống

Chảy nước mắt sống là tình trạng khá phổ biến, tuy không phải bệnh lý nguy hiểm nhưng lại gây nhiều bất tiện trong sinh hoạt hằng ngày, ảnh hưởng đến thị lực, thẩm mỹ và chất lượng cuộc sống. Nguyên nhân thường gặp nhất là tắc tuyến lệ, bên cạnh đó còn có nhiều yếu tố khác liên quan trực tiếp đến mắt và vùng mặt. Vì vậy, khi xuất hiện hiện tượng chảy nước mắt kéo dài, người bệnh không nên chủ quan mà cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa mắt để được thăm khám, xác định đúng nguyên nhân và có hướng điều trị phù hợp.

Song song với việc điều trị, phòng ngừa chảy nước mắt sống cũng đóng vai trò rất quan trọng:

• Trước hết, cần đảm bảo an toàn lao động bằng cách sử dụng kính bảo hộ, mũ bảo hộ khi làm việc trong môi trường nhiều khói bụi, hóa chất hoặc có nguy cơ dị vật bắn vào mắt. Điều này giúp hạn chế tổn thương và kích thích mắt, những yếu tố dễ làm tăng tiết nước mắt.

• Khi tham gia giao thông, việc đội mũ bảo hiểm đúng cách không chỉ bảo vệ vùng đầu mà còn giúp phòng ngừa chấn thương ảnh hưởng đến mắt và hệ thống lệ đạo. Các va chạm mạnh vùng mặt có thể làm tổn thương tuyến lệ hoặc đường dẫn lưu nước mắt, từ đó gây chảy nước mắt sống.
• Bên cạnh đó, thăm khám mắt định kỳ là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả để phát hiện sớm các bệnh lý về mắt, đặc biệt là nhiễm trùng mắt hoặc các rối loạn tại mi và lệ đạo. Việc điều trị kịp thời ngay từ giai đoạn sớm sẽ giúp hạn chế biến chứng và giảm nguy cơ chảy nước mắt sống kéo dài.

Chảy nước mắt sống tuy không phải là bệnh lý nguy hiểm nhưng lại ảnh hưởng đáng kể đến chất lượng cuộc sống nếu kéo dài. Việc hiểu rõ chảy nước mắt sống là gì, các nguyên nhân thường gặp và phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp người bệnh chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ đôi mắt. Khi xuất hiện tình trạng chảy nước mắt kéo dài, người bệnh nên thăm khám chuyên khoa mắt sớm để được chẩn đoán chính xác và can thiệp kịp thời, tránh biến chứng và duy trì thị lực khỏe mạnh lâu dài.