Cho ăn người nuốt khó sau đột quỵ: Đúng tư thế, đúng cách để giảm nguy cơ sặc

Vì sao người sau đột quỵ dễ nuốt khó nhưng thường bị bỏ qua?

Nhiều gia đình nghĩ rằng người bệnh “ăn chậm thôi chứ không sao”. Thực tế, đột quỵ có thể làm yếu cơ môi, lưỡi, họng hoặc giảm phản xạ bảo vệ đường thở. Người bệnh vẫn tỉnh táo, vẫn muốn ăn, nhưng động tác nuốt không còn phối hợp tốt như trước.

Điều đáng ngại là có tình trạng hít sặc thầm lặng: Thức ăn hoặc nước đi vào khí quản mà không ho dữ dội. Vì vậy, người chăm sóc dễ chủ quan khi thấy bệnh nhân vẫn ăn được vài muỗng đầu tiên. Đây là lý do sặc và viêm phổi có thể xuất hiện muộn sau bữa ăn.

Nguyên tắc đầu tiên: Chỉ cho ăn khi đã được đánh giá nuốt

Sau đột quỵ cấp, người bệnh nên được nhân viên y tế sàng lọc nuốt trước khi ăn uống bằng miệng. Nếu chưa được đánh giá mà tự cho ăn cháo, nước hay thuốc uống, nguy cơ sặc tăng rõ rệt.

Nếu bác sĩ hoặc chuyên viên ngôn ngữ trị liệu đã hướng dẫn chế độ ăn phù hợp, hãy bám sát hướng dẫn đó: Ăn mềm, xay nhuyễn, đặc vừa hay cần dùng ống nuôi ăn. Đừng tự đổi sang thức ăn loãng chỉ vì nghĩ “dễ nuốt hơn”, vì chất lỏng loãng thường khó kiểm soát hơn.

Kỹ thuật cho ăn an toàn tại nhà

Chuẩn bị tư thế đúng trước khi ăn

Cho người bệnh ngồi thẳng lưng, đầu và thân ở góc khoảng 90 độ nếu có thể. Vai cân bằng, đầu hơi cúi nhẹ về trước theo hướng dẫn của nhân viên y tế. Tránh nằm ăn hoặc ngửa cổ ra sau khi uống.

Nếu bệnh nhân chỉ nằm được trên giường, cần nâng đầu giường cao và kê chắc thân mình để không trượt xuống. Sau ăn nên giữ tư thế ngồi hoặc nâng đầu cao ít nhất 30 phút.

Cách đút từng muỗng

Dùng muỗng nhỏ, lượng thức ăn ít. Chờ nuốt xong mới đưa muỗng tiếp theo. Một bữa ăn kéo dài hơn bình thường là chuyện thường gặp, không nên thúc ép.

Giữ không gian yên tĩnh, tắt tivi, hạn chế nói chuyện khi đang nhai nuốt. Nhiều người sặc vì vừa ăn vừa quay đầu trả lời người thân.

Quan sát trong suốt bữa ăn

Dừng lại ngay nếu thấy ho, khò khè, chảy nước mắt, giọng ướt, thức ăn đọng trong miệng, thở mệt hoặc mệt lả dần. Có người không ho nhưng mặt đỏ, thở nhanh, nuốt lặp lại nhiều lần mới trôi - cũng là dấu hiệu cần cảnh giác.

Kiểm tra trong má và dưới lưỡi sau ăn vì thức ăn có thể mắc lại, nhất là khi liệt nửa mặt.

Khi nào phải ngưng cho ăn và đưa đi khám?

Nếu người bệnh sặc liên tục, sốt sau ăn, ho nhiều về đêm, sút cân, mất nước, ăn uống ngày càng lâu hoặc từ chối ăn vì sợ nghẹn, nên tái khám sớm. Đây có thể là dấu hiệu rối loạn nuốt chưa được kiểm soát tốt.

Trường hợp khó thở, tím môi, nghẹt thở hoặc không nói được sau khi ăn là cấp cứu. Cần gọi hỗ trợ y tế ngay.

Đừng chỉ lo bữa ăn hôm nay, hãy nghĩ đến phục hồi lâu dài

Nuốt khó sau đột quỵ không phải lúc nào cũng kéo dài mãi. Nhiều người cải thiện dần nhờ phục hồi chức năng, tập nuốt đúng bài và dinh dưỡng phù hợp. Điều quan trọng là kiên nhẫn: Ăn chậm hơn không có nghĩa là thụt lùi.

Người chăm sóc thường áp lực vì sợ bệnh nhân đói hoặc sặc. Cảm giác này rất thật. Nhưng thay vì cố cho ăn nhiều trong một lần, hãy chia nhỏ bữa, theo dõi cân nặng, lượng nước vào cơ thể và trao đổi định kỳ với nhân viên y tế. Một bữa ăn an toàn luôn giá trị hơn một bữa ăn vội vàng.