Đau cấp tính là gì? Cách xử lý khi gặp tình trạng đau cấp tính

Đau là một trong những tín hiệu cảnh báo quan trọng của cơ thể khi có tổn thương hoặc rối loạn xảy ra. Trong đó, đau cấp tính thường xuất hiện đột ngột và khiến người bệnh khó chịu rõ rệt. Việc nhận biết đúng đặc điểm của cơn đau giúp định hướng xử trí và phòng ngừa biến chứng hiệu quả hơn.

Thế nào là đau cấp tính?

Đau cấp tính là khái niệm dùng để chỉ những cơn đau xuất hiện đột ngột với mức độ từ âm ỉ đến dữ dội, có thể kéo dài từ vài giây cho tới vài tháng. Tình trạng này thường liên quan trực tiếp đến tổn thương mô và sẽ thuyên giảm khi vùng tổn thương được hồi phục. Vì vậy, đây được xem là tín hiệu cảnh báo quan trọng của cơ thể về một vấn đề sức khỏe đang diễn ra.

Trong đa số trường hợp, bác sĩ có thể xác định nguyên nhân gây đau cấp tính và đưa ra hướng xử trí phù hợp, giúp kiểm soát cảm giác khó chịu trong một khoảng thời gian nhất định. Tuy nhiên, nhiều người có xu hướng xem nhẹ, đặc biệt với các cơn đau đầu xuất hiện đột ngột và dữ dội, chỉ đi khám khi triệu chứng trở nên nghiêm trọng. Sự chậm trễ này có thể làm tăng nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Người bệnh không nên chủ quan mà cần theo dõi sát các biểu hiện bất thường để thăm khám chuyên khoa kịp thời, nhất là chuyên khoa Thần kinh khi cơn đau đầu có tính chất dữ dội hoặc khác thường.

Phân loại đau cấp tính

Đau cấp tính biểu hiện rất đa dạng và trong thực hành lâm sàng thường được chia thành hai nhóm lớn là đau do tổn thương tự nhiên hoặc chấn thương, và đau liên quan đến thủ thuật hay can thiệp y tế.

Đau do nguyên nhân tự phát hoặc chấn thương

Những cơn đau nhẹ như đau đầu thông thường, cảm lạnh đường hô hấp trên hay đau lưng do vận động quá sức đôi khi có thể tự chăm sóc tại nhà. Các biện pháp cơ bản gồm nghỉ ngơi, chườm lạnh, băng ép và kê cao vùng tổn thương (nguyên tắc RICE), kết hợp thuốc giảm đau không kê đơn khi cần.

Với mức độ đau trung bình như bong gân, căng cơ, rách mô mềm sâu hoặc gãy xương đơn giản, người bệnh có thể cần nẹp cố định hoặc can thiệp ngoại khoa nhỏ. Trong các trường hợp này, thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) hoặc acetaminophen thường được sử dụng để kiểm soát triệu chứng.

Đau liên quan đến thủ thuật hoặc sau can thiệp y tế

Nhiều thủ thuật quen thuộc như tiêm vắc xin, đặt kim truyền tĩnh mạch hay đặt ống thông có thể gây đau cấp tính mức độ nhẹ. Cảm giác này thường được giảm bằng thuốc tê tại chỗ như lidocaine hoặc kem phối hợp lidocaine/prilocaine, chườm lạnh, hay các thiết bị hỗ trợ giảm đau bằng rung và làm lạnh. Với những can thiệp gây đau nhiều hơn như thủ thuật nha khoa trong ngày, nội soi hoặc các phẫu thuật nhỏ, bác sĩ thường chỉ định thuốc giảm đau đường uống như NSAID hoặc acetaminophen để giúp người bệnh dễ chịu hơn trong giai đoạn hồi phục.

Cách xử lý khi gặp tình trạng đau cấp tính

Kiểm soát đau hiệu quả thường cần phối hợp nhiều biện pháp thay vì chỉ dựa vào một loại thuốc. Mỗi phương pháp tác động lên cơ chế khác nhau nên khi kết hợp hợp lý sẽ tăng hiệu quả giảm đau và hạn chế tác dụng phụ. Các lựa chọn thường gồm gây tê vùng như phong bế thần kinh hoặc gây tê ngoài màng cứng, thuốc giảm đau toàn thân (opioid và không opioid), thuốc hỗ trợ, nguyên tắc RICE (nghỉ ngơi - chườm lạnh - băng ép - kê cao), cùng với vật lý trị liệu và phục hồi chức năng. Kỹ thuật thư giãn, hít thở chậm, thiền định cũng góp phần làm dịu cảm nhận đau. Trong thực hành, thuốc chỉ là một phần của chiến lược điều trị tổng thể. Bên cạnh đó, các nhân viên y tế có thể chỉ định một số thuốc giảm đau như:

Nhóm thuốc giảm đau nhẹ

Nhóm này chủ yếu gồm thuốc kháng viêm không steroid (NSAID) và acetaminophen (paracetamol). Chúng được dùng rộng rãi trong đau cấp do có tác dụng giảm viêm - nguyên nhân phổ biến sau chấn thương hoặc tổn thương mô. Với đau lưng cấp, NSAID thường cho hiệu quả tốt và trong nhiều trường hợp còn hữu ích hơn opioid hoặc thuốc giãn cơ. Chúng cũng giúp giảm đau và sưng trong căng cơ hay bong gân. Một số nghiên cứu ở bệnh nhân phẫu thuật chỉnh hình cho thấy dùng NSAID giúp giảm nhu cầu dùng thêm thuốc giảm đau mạnh và hạn chế tác dụng phụ so với một số phác đồ khác.

Tuy vậy, cần thận trọng khi sử dụng. Acetaminophen không phù hợp với người bệnh gan hoặc người uống nhiều rượu bia. NSAID nên tránh ở người có tiền sử bệnh tim mạch, đột quỵ, suy thận, loét dạ dày - tá tràng, trào ngược dạ dày thực quản hoặc rối loạn đông máu. Một số thuốc chọn lọc COX-2 như celecoxib ít ảnh hưởng đến tiểu cầu hơn, nên đôi khi được cân nhắc trong phẫu thuật, nhưng các nguy cơ tim mạch và tiêu hóa khác vẫn cần được bác sĩ đánh giá cẩn thận.

Thuốc giảm đau tại chỗ

Các chế phẩm bôi ngoài da chứa menthol, camphor, methyl salicylate hoặc phối hợp các chất này có thể giúp giảm đau cơ xương khớp khu trú, đặc biệt khi kết hợp xoa bóp tại chỗ. Khi da còn nguyên vẹn, nhóm thuốc này khá an toàn và có thể giúp rút ngắn thời gian khó chịu của vùng cơ bị tổn thương. Nhiều sản phẩm bán sẵn tại nhà thuốc, nhưng thường cần bôi lặp lại nhiều lần mỗi ngày và có thể có mùi đặc trưng.

Thuốc tê tại chỗ như lidocaine hoặc kem phối hợp lidocaine/prilocaine được dùng để làm tê da trước các thủ thuật như đặt kim truyền tĩnh mạch. Chúng cần được bôi trước thủ thuật khoảng 15 - 30 phút theo chỉ định y tế. Ngoài ra, NSAID dùng ngoài da như gel hoặc miếng dán diclofenac cũng có thể hỗ trợ giảm đau, dù hiệu quả thường ở mức vừa phải và đôi khi kém rõ ở người lớn tuổi. Các sản phẩm này nên được dùng theo hướng dẫn chuyên môn để đảm bảo an toàn.

Nhận diện đúng nguyên nhân và xử trí kịp thời đóng vai trò then chốt trong kiểm soát đau cấp tính. Việc phối hợp thuốc, vật lý trị liệu và điều chỉnh lối sống giúp rút ngắn thời gian khó chịu và hạn chế biến chứng. Chủ động thăm khám khi cơn đau bất thường sẽ giúp bảo vệ sức khỏe lâu dài và nâng cao chất lượng cuộc sống.