Dấu hiệu mắt thiếu vitamin A là gì? Phương pháp bổ sung vitamin A cho mắt sáng khỏe

Khi cơ thể thiếu hụt vitamin A, mắt thường là cơ quan biểu hiện sớm nhất với nhiều dấu hiệu dễ bị bỏ qua như khô mắt, quáng gà hay giảm thị lực trong điều kiện thiếu sáng. Nếu không được phát hiện và bổ sung kịp thời, tình trạng này có thể ảnh hưởng lâu dài đến chức năng nhìn, đặc biệt ở trẻ nhỏ và phụ nữ mang thai.

Dấu hiệu mắt thiếu vitamin A

Vitamin A là vi chất thiết yếu tham gia trực tiếp vào quá trình dẫn truyền thị giác, bảo vệ giác mạc, kết mạc và duy trì độ ẩm bề mặt nhãn cầu. Khi cơ thể thiếu hụt vitamin A, các rối loạn tại mắt thường xuất hiện sớm và tiến triển theo mức độ thiếu từ nhẹ đến nặng. Những biểu hiện thường gặp bao gồm:

• Quáng gà (giảm thị lực khi thiếu ánh sáng): Là dấu hiệu sớm và điển hình nhất. Thiếu vitamin A làm giảm tổng hợp rhodopsin tại tế bào que võng mạc, khiến mắt khó thích nghi với bóng tối, dễ va vấp khi di chuyển ban đêm hoặc trong môi trường ánh sáng yếu.
• Khô mắt: Do giảm tiết mucin và rối loạn lớp phim nước mắt, người bệnh có cảm giác khô, rát, cộm, ngứa mắt, kèm nguy cơ viêm nhiễm tái diễn.
• Viêm kết mạc, giác mạc: Mắt dễ đỏ, sưng, đau, tăng nhạy cảm với các tác nhân môi trường; trong trường hợp nặng có thể xuất hiện tổn thương giác mạc.
• Dính mí mắt: Chất tiết khô có thể làm mí trên và mí dưới dính vào nhau, đặc biệt là sau khi ngủ dậy.
• Nhìn mờ: Thị lực có thể giảm thoáng qua hoặc kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt và học tập.
• Nhạy cảm với ánh sáng mạnh: Gây chói mắt, khó chịu khi tiếp xúc ánh sáng cường độ cao.
• Đau hốc mắt, chảy nước mắt nhiều: Do kích thích tuyến lệ và tổn thương bề mặt nhãn cầu.

Nếu tình trạng thiếu vitamin A kéo dài và không được can thiệp kịp thời, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nặng như loét giác mạc, sẹo giác mạc và khô mắt nặng.

Nguồn cung cấp vitamin A

Vitamin A là vi chất dinh dưỡng thiết yếu, giữ vai trò quan trọng đối với thị giác, miễn dịch, tăng trưởng và bảo vệ biểu mô. Cơ thể không tự tổng hợp được vitamin A nên cần được cung cấp đầy đủ thông qua chế độ ăn uống hằng ngày hoặc bổ sung trong những trường hợp cần thiết. Dưới đây là các nguồn cung cấp vitamin A phổ biến và hiệu quả.

Nguồn vitamin A từ thực vật (tiền vitamin A - carotenoid)

Vitamin A trong thực vật tồn tại chủ yếu dưới dạng beta-caroten, khi vào cơ thể sẽ được chuyển hóa thành vitamin A hoạt động.

• Rau xanh đậm: Cải xoăn, rau ngót, súp lơ xanh, bắp cải, rau bina…
• Trái cây, củ quả màu vàng - đỏ: Cà rốt, đu đủ, xoài, bí đỏ, thanh long ruột đỏ, dâu tây…
• Dầu thực vật và ngũ cốc: Dầu đậu nành, dầu hạt cải, dầu dừa, một số loại ngũ cốc nguyên cám.

Nhóm thực phẩm này an toàn, dễ hấp thu khi dùng cùng chất béo và phù hợp để bổ sung lâu dài.

Nguồn vitamin A từ động vật (retinol)

Vitamin A dạng retinol có khả năng hấp thu trực tiếp và sinh khả dụng cao:

• Gan động vật: Gan bò, gan gà, gan ngỗng (cần sử dụng với lượng hợp lý, đặc biệt ở người có mỡ máu cao, bệnh gan).
• Sữa và chế phẩm từ sữa: Sữa tươi, phô mai, bơ.
• Hải sản: Cá hồi, cá thu, tôm, cua, sò, ốc.

Bổ sung vitamin A dạng thuốc

Người thiếu vitamin A có thể bổ sung bằng đường uống:

• Đường uống: Viên nang mềm, dùng khi khẩu phần ăn không đáp ứng hoặc có rối loạn hấp thu (bệnh tụy, tiêu chảy kéo dài, bệnh mắt…).
• Dung dịch nhỏ mắt chứa vitamin A: Hỗ trợ cải thiện khô mắt, tổn thương bề mặt nhãn cầu.
• Đường tiêm: Chỉ áp dụng trong trường hợp thiếu hụt nặng và phải có chỉ định của bác sĩ.

Các phương pháp bổ sung vitamin A cho mắt sáng khỏe

Bổ sung vitamin A đúng cách, đủ liều và phù hợp thể trạng không chỉ giúp phòng ngừa khô mắt, quáng gà mà còn góp phần duy trì thị lực lâu dài. Dưới đây là các phương pháp bổ sung vitamin A cho mắt sáng khỏe:

Bổ sung vitamin A qua chế độ ăn uống hằng ngày

Đây là phương pháp an toàn, bền vững và được ưu tiên hàng đầu.

• Tăng cường thực phẩm giàu vitamin A và tiền vitamin A (beta-caroten): Rau xanh đậm, cà rốt, bí đỏ, xoài, đu đủ, gan động vật, sữa và các chế phẩm từ sữa, cá béo.
• Kết hợp với chất béo lành mạnh (dầu thực vật, dầu ô liu, bơ…) để tăng khả năng hấp thu vitamin A tan trong dầu.
• Đảm bảo khẩu phần ăn cân đối, đa dạng, đặc biệt ở trẻ em, người cao tuổi và người làm việc nhiều với máy tính.

Bổ sung vitamin A đường uống khi có nguy cơ thiếu hụt

Trong các trường hợp chế độ ăn không đáp ứng đủ nhu cầu, rối loạn hấp thu hoặc có bệnh lý mắt, bác sĩ có thể chỉ định bổ sung vitamin A dạng viên uống. Liều dùng cần tuân thủ khuyến nghị theo độ tuổi, giới tính và tình trạng sinh lý (mang thai, cho con bú). Người bệnh không tự ý dùng liều cao kéo dài vì vitamin A có thể gây ngộ độc, ảnh hưởng gan và thị lực nếu dư thừa.

Bổ sung vitamin A tại chỗ cho mắt

Dung dịch nhỏ mắt hoặc gel tra mắt chứa vitamin A thường được sử dụng trong các trường hợp:

• Khô mắt, giảm tiết nước mắt, tổn thương biểu mô giác mạc.
• Người thường xuyên tiếp xúc màn hình, môi trường khô, điều hòa.

Hàm lượng vitamin A cần thiết để duy trì thị lực khỏe mạnh

Bổ sung vitamin A cho mắt cần dựa trên nhu cầu khuyến nghị hằng ngày (RDA) nhằm đảm bảo hiệu quả và tránh nguy cơ dư thừa. Theo các khuyến cáo y khoa, hàm lượng vitamin A cần thiết thay đổi tùy theo độ tuổi, giới tính và tình trạng sinh lý.

• Trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ: Nhu cầu vitamin A dao động từ 400-500 mcg/ngày, đóng vai trò quan trọng trong phát triển võng mạc và phòng ngừa khô mắt.
• Trẻ em và thanh thiếu niên: Cần khoảng 300-600 mcg/ngày để hỗ trợ thị lực, tăng cường miễn dịch và phát triển cơ thể.
• Người trưởng thành: Nam giới cần khoảng 900 mcg/ngày; nữ giới cần khoảng 700 mcg/ngày.
• Phụ nữ mang thai và cho con bú: Nhu cầu vitamin A cao hơn để đáp ứng sự phát triển của thai nhi và chất lượng sữa mẹ, tuy nhiên cần tuân thủ nghiêm ngặt liều khuyến nghị để tránh nguy cơ dị tật thai nhi.

Nhận biết sớm các dấu hiệu mắt thiếu vitamin A như quáng gà, khô mắt, viêm kết mạc hay nhìn mờ sẽ giúp can thiệp kịp thời, hạn chế nguy cơ biến chứng ảnh hưởng lâu dài đến thị lực. Bên cạnh chế độ ăn uống cân đối, giàu thực phẩm chứa vitamin A và tiền vitamin A, người bệnh cần bổ sung đúng liều lượng, đúng đối tượng theo khuyến cáo y khoa. Trong trường hợp triệu chứng kéo dài hoặc nghi ngờ thiếu hụt nặng, nên thăm khám chuyên khoa mắt hoặc dinh dưỡng để được đánh giá và tư vấn phù hợp.