Đột quỵ là gì? Phân biệt nhồi máu não và xuất huyết não

Đột quỵ là gì và vì sao xảy ra đột ngột?

Đột quỵ (stroke) là tình trạng não bị thiếu máu hoặc chảy máu trong não, khiến các tế bào não không nhận đủ oxy và dưỡng chất. Chỉ sau vài phút, tế bào thần kinh có thể bắt đầu tổn thương và mất chức năng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đột quỵ là nguyên nhân gây tử vong đứng thứ hai trên toàn cầu và là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tàn tật lâu dài. Điều đáng lo ngại là nhiều trường hợp xảy ra rất bất ngờ, ngay cả ở những người trước đó vẫn sinh hoạt bình thường.

Đột quỵ thường xảy ra đột ngột, nhưng nhiều yếu tố nguy cơ có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu trong nhiều năm trước đó, bao gồm:

• Tăng huyết áp;
• Rối loạn mỡ máu;
• Đái tháo đường;
• Hút thuốc lá;
• Bệnh tim như rung nhĩ.

Khi mạch máu bị tắc hoặc vỡ, đột quỵ có thể xảy ra trong thời gian rất ngắn.

Nhồi máu não - dạng đột quỵ phổ biến nhất

Nhồi máu não (còn gọi là đột quỵ thiếu máu não) xảy ra khi mạch máu nuôi não bị tắc nghẽn bởi cục máu đông.

Khi dòng máu bị chặn lại, vùng não phía sau chỗ tắc không nhận đủ oxy. Nếu tình trạng này kéo dài, các tế bào não sẽ chết dần.Theo Centers for Disease Control and Prevention (CDC), nhồi máu não chiếm khoảng 80 - 87% tổng số trường hợp đột quỵ.

Nhồi máu não thường liên quan đến các bệnh lý mạch máu như xơ vữa động mạch, rung nhĩ hoặc tăng cholesterol máu. Người bệnh có thể đột ngột xuất hiện các dấu hiệu như méo miệng, yếu tay chân một bên, nói khó hoặc mất thăng bằng.

Nếu được điều trị sớm trong vài giờ đầu sau khi xuất hiện triệu chứng (đặc biệt trong vòng 4,5 giờ), một số phương pháp như thuốc tiêu sợi huyết hoặc can thiệp lấy huyết khối có thể giúp phục hồi dòng máu lên não.

Xuất huyết não - nguy hiểm vì chảy máu trong não

Khác với nhồi máu não, xuất huyết não xảy ra khi mạch máu trong não bị vỡ, khiến máu tràn vào mô não hoặc khoang quanh não.

Lượng máu này không chỉ làm tổn thương trực tiếp các tế bào não mà còn gây tăng áp lực trong hộp sọ. Xuất huyết não thường có tỷ lệ tử vong cao hơn so với nhồi máu não.

Xuất huyết não thường liên quan đến tăng huyết áp kéo dài, dị dạng mạch máu hoặc chấn thương đầu. Trong nhiều trường hợp, người bệnh có thể xuất hiện đau đầu dữ dội đột ngột, buồn nôn, nôn, mất ý thức hoặc co giật.

Tỷ lệ tử vong của xuất huyết não thường cao hơn so với nhồi máu não, đặc biệt nếu không được cấp cứu kịp thời.

Những dấu hiệu đột quỵ cần nhận biết ngay

Dù là nhồi máu não hay xuất huyết não, các dấu hiệu ban đầu của đột quỵ thường khá giống nhau. Điều quan trọng là nhận ra sớm và gọi cấp cứu ngay để người bệnh được cấp cứu và điều trị kịp thời.

Các dấu hiệu cảnh báo thường gặp gồm:

• Méo miệng hoặc lệch mặt.
• Yếu hoặc tê một bên tay chân.
• Nói khó, nói ngọng hoặc không hiểu lời nói.
• Mất thăng bằng, chóng mặt.
• Đau đầu dữ dội đột ngột.

Một cách dễ nhớ là quy tắc FAST:

• F – Face: Mặt méo;
• A – Arm: Yếu tay;
• S – Speech: Nói khó;
• T – Time: Gọi cấp cứu ngay.

Khi xuất hiện các dấu hiệu này, cần gọi cấp cứu ngay lập tức. Nếu không thể gọi được, hãy đưa người bệnh đến bệnh viện càng sớm càng tốt.

Làm gì để giảm nguy cơ đột quỵ?

Phần lớn các trường hợp đột quỵ có liên quan đến các yếu tố nguy cơ có thể kiểm soát.

Kiểm tra sức khỏe định kỳ giúp phát hiện sớm tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu - những yếu tố có thể âm thầm làm tổn thương mạch máu não. Việc điều trị sớm các bệnh này có thể giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ.

Bên cạnh đó, duy trì lối sống lành mạnh cũng rất quan trọng: hạn chế thuốc lá, vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng và ăn uống cân bằng.

Đột quỵ có thể xảy ra rất nhanh, nhưng nhận biết sớm và chủ động phòng ngừa chính là cách hiệu quả nhất để bảo vệ sức khỏe não bộ lâu dài.