Galactose có trong thực phẩm nào? Giải đáp từ chuyên gia dinh dưỡng

Galactose là một loại đường đơn, có mặt tự nhiên trong nhiều thực phẩm và đặc biệt liên quan đến lactose trong sữa và các sản phẩm từ sữa. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ Galactose có trong những thực phẩm nào để xây dựng chế độ ăn phù hợp, đặc biệt với người mắc rối loạn chuyển hóa đường Galactose.

Galactose là gì?

Galactose là một loại đường đơn thuộc nhóm carbohydrate, đây là một trong hai thành phần cấu tạo nên đường lactose, bên cạnh glucose. Lactose trong sữa mẹ, sữa động vật và nhiều sản phẩm từ sữa là nguồn Galactose ngoại sinh quan trọng. Galactose cũng có thể hiện diện với lượng nhỏ trong nhiều thực phẩm khác dưới dạng các hợp chất carbohydrate.

Sau khi tiêu thụ lactose, enzyme lactase tại ruột non phân giải lactose thành glucose và galactose để hấp thu. Galactose tự do cũng có thể được hấp thu trực tiếp và sau đó được chuyển hóa chủ yếu tại gan.

Nếu cơ thể thiếu một trong các enzyme chuyển hóa Galactose, gồm GALT, GALK và GALE, Galactose sẽ tích tụ trong máu và các mô, gây ra bệnh rối loạn chuyển hóa Galactose. Đây là bệnh lý di truyền hiếm gặp nhưng có thể gây tổn thương gan, não, mắt và nhiều cơ quan khác nếu không được phát hiện, điều trị kịp thời bằng chế độ ăn hạn chế Galactose và lactose.

Galactose có trong thực phẩm nào?

Galactose có mặt trong nhiều loại thực phẩm tự nhiên và thực phẩm chế biến, hàm lượng Galactose không giống nhau giữa các nhóm thực phẩm.

Sữa và các chế phẩm từ sữa

Sữa và nhiều sản phẩm từ sữa là nguồn galactose đáng kể trong khẩu phần vì chứa lactose, loại đường được cấu tạo từ một phân tử glucose và một phân tử Galactose. Khi tiêu hóa, enzyme lactase sẽ phân tách lactose thành hai loại đường đơn này để cơ thể hấp thu. Các thực phẩm như sữa mẹ, sữa bò, sữa dê, sữa cừu, sữa bột, sữa đặc, sữa chua, phô mai, kem và bơ sữa đều chứa Galactose với hàm lượng khác nhau, tùy thuộc vào loại sản phẩm và quy trình chế biến.

Các thực phẩm có nguồn gốc động vật khác

Ngoài sữa, Galactose có trong thực phẩm nào khác? Galactose dạng liên kết cũng có thể xuất hiện với lượng nhỏ trong một số thực phẩm có nguồn gốc động vật như nội tạng, một số loại thịt chế biến hoặc các sản phẩm có bổ sung protein sữa (casein, whey). Hàm lượng Galactose trong nhóm thực phẩm này thường thấp hơn đáng kể so với sữa và các chế phẩm từ sữa. Tuy vậy, người cần kiểm soát nghiêm ngặt lượng Galactose trong khẩu phần vẫn nên kiểm tra kỹ thành phần sản phẩm trước khi sử dụng để tránh hấp thu Galactose từ các nguồn ẩn.

Thực phẩm nguồn gốc thực vật có chứa Galactose

Một số thực phẩm thực vật như các loại đậu, một số rau củ và trái cây có thể chứa galactose ở dạng liên kết. Tuy nhiên, ở người mắc classic galactosemia, các nguồn galactose không phải sữa thường chỉ đóng góp lượng nhỏ và không phải tất cả đều cần loại bỏ khỏi khẩu phần theo hướng dẫn chuyên khoa.

Thực phẩm chế biến có thể chứa Galactose

Một số thực phẩm chế biến như bánh quy, bánh ngọt, chocolate, súp hoặc nước sốt có thể chứa lactose hoặc thành phần từ sữa. Người cần hạn chế lactose hoặc galactose nên kiểm tra bảng thành phần để xác định sản phẩm cụ thể.

Ai cần hạn chế thực phẩm chứa nhiều Galactose?

Không phải ai cũng cần biết Galactose có trong thực phẩm nào và hạn chế trong khẩu phần ăn hàng ngày. Tuy nhiên, một số đối tượng sau thường được bác sĩ chỉ định kiểm soát chặt chẽ lượng Galactose:

Người mắc bệnh Galactosemia (rối loạn chuyển hóa Galactose)

Người mắc bệnh Galactosemia không thể chuyển hóa Galactose bình thường do thiếu hoặc giảm hoạt động của các enzyme tham gia chuyển hóa loại đường này. Khi Galactose tích tụ trong cơ thể, người bệnh có nguy cơ gặp các biến chứng nghiêm trọng như tổn thương gan, thận, mắt và hệ thần kinh. Vì vậy, người mắc cần hạn chế lactose và các nguồn galactose từ sữa, đặc biệt sữa và sản phẩm từ sữa, theo chế độ dinh dưỡng do bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng chuyển hóa hướng dẫn.

Trẻ sơ sinh được chẩn đoán mắc Galactosemia

Trẻ sơ sinh mắc Galactosemia cần được phát hiện và điều trị càng sớm càng tốt để giảm nguy cơ biến chứng nguy hiểm. Ở trẻ được xác định hoặc nghi ngờ classic galactosemia, cần ngừng sữa mẹ và sữa công thức chứa lactose, thay bằng công thức phù hợp theo chỉ định chuyên khoa. Chế độ ăn của các thể galactosemia khác có thể khác nhau.

Người có nguy cơ mắc Galactosemia hoặc đang chờ chẩn đoán

Những người có tiền sử gia đình mắc Galactosemia hoặc người đang được đánh giá về rối loạn chuyển hóa Galactose có thể được bác sĩ khuyến cáo tạm thời hạn chế thực phẩm chứa nhiều Galactose.

Trẻ sơ sinh có kết quả sàng lọc nghi ngờ galactosemia cần được đánh giá và can thiệp dinh dưỡng ngay theo chỉ định của bác sĩ, thường chuyển sang chế độ ăn không chứa lactose trong thời gian chờ xác nhận chẩn đoán.

Việc tìm hiểu Galactose có trong thực phẩm nào và kiểm soát chế độ ăn trong giai đoạn này nhằm hạn chế nguy cơ tích tụ Galactose nếu bệnh được xác nhận.

Hiểu Galactose có trong thực phẩm nào đặc biệt hữu ích với người mắc galactosemia, giúp lựa chọn và loại bỏ các nguồn lactose từ sữa phù hợp theo hướng dẫn của bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng chuyển hóa. Nếu nghi ngờ cơ thể không dung nạp Galactose hoặc có chỉ định hạn chế từ bác sĩ, bạn hãy tham khảo chuyên gia dinh dưỡng để được tư vấn thực đơn phù hợp.