Hantavirus: Mối đe dọa từ loài gặm nhấm

Sau chùm ca bệnh liên quan đến Hantavirus trên tàu du lịch quốc tế, mối quan tâm về loại virus này đang gia tăng trở lại. Trong bối cảnh đó, việc hiểu rõ nguồn gốc và cơ chế lây truyền là bước quan trọng giúp chủ động phòng ngừa và giảm nguy cơ phơi nhiễm trong cộng đồng.

Hantavirus nguy hiểm như thế nào và lây truyền ra sao?

Sau chùm ca bệnh trên một tàu du lịch quốc tế đã khiến Hantavirus tiếp tục được quan tâm. Tính đến ngày 4/5/2026, đã ghi nhận 7 trường hợp liên quan, gồm 2 ca xác nhận và 5 ca nghi ngờ, trong đó có 3 ca tử vong.

Một chi tiết đáng chú ý là trường hợp một hành khách nữ (ca bệnh số 2), người tiếp xúc gần với một bệnh nhân đã tử vong trên tàu, đã qua đời sau đó tại Nam Phi và được xác nhận nhiễm Hantavirus qua xét nghiệm phản ứng chuỗi khuếch đại gen (PCR).

Cụ thể, Hantavirus là nhóm virus có nguồn gốc chủ yếu từ động vật gặm nhấm như chuột. Cơ chế lây truyền chính của Hantavirus là qua con đường từ động vật sang người. Các loài động vật gặm nhấm hoang dã (như chuột nhắt, chuột cống) là vật chủ tự nhiên, chúng thải virus qua nước tiểu, phân và nước bọt suốt đời. Người bị nhiễm bệnh chủ yếu do:

• Hít phải các phần tử khí dung chứa virus khi các chất bài tiết của chuột bị xáo trộn vào không khí.
• Tiếp xúc trực tiếp với chất thải qua vết thương hở trên da hoặc niêm mạc mắt, mũi, miệng.
• Bị chuột nhiễm bệnh cắn (hiếm gặp hơn).

Hiện có hơn 50 chủng Hantavirus khác nhau, trong đó một số chủng có thể gây hội chứng phổi nguy hiểm hoặc sốt xuất huyết kèm tổn thương thận. Mặc dù phần lớn các chủng Hantavirus không lây giữa người với người, nhưng chủng Andes là một ngoại lệ quan trọng cần được lưu tâm, đặc biệt trong các bối cảnh tiếp xúc gần và kéo dài với bệnh nhân.

Triệu chứng nhiễm Hantavirus có thể tiến triển rất nhanh

Thời gian ủ bệnh của Hantavirus thường kéo dài từ 2 đến 4 tuần, nhưng có thể dao động từ 1 đến 8 tuần. Đối với thể hội chứng phổi (HPS), bệnh bắt đầu bằng các triệu chứng giống cúm không đặc hiệu:

• Sốt cao;
• Đau cơ;
• Đau đầu;
• Chóng mặt ;
• Các vấn đề tiêu hóa.

Tuy nhiên, chỉ sau vài ngày (thường là khoảng 4 ngày), bệnh nhân nhanh chóng rơi vào tình trạng suy hô hấp và hạ huyết áp do phù phổi không do tim. Tỷ lệ tử vong của HPS rất đáng báo động, có thể lên tới 40 - 50% nếu không được can thiệp kịp thời.

Đối với thể sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), bệnh tiến triển qua 5 giai đoạn

• Sốt;
• Hạ huyết áp;
• Thiểu niệu (giảm nước tiểu);
• Đa niệu (tăng nước tiểu);
• Hồi phục.

Các biến chứng chảy máu do giảm tiểu cầu có thể xảy ra, và tình trạng suy thận cấp là mối đe dọa lớn nhất trong giai đoạn thiểu niệu. Tỷ lệ tử vong của HFRS thấp hơn HPS, dao động từ dưới 1% đến 15% tùy loại virus.

Nhiễm Hantavirus được chẩn đoán và điều trị như thế nào?

Việc chẩn đoán Hantavirus dựa trên các xét nghiệm huyết thanh học để tìm kháng thể IgM hoặc sự gia tăng nồng độ IgG, cũng như xét nghiệm RT-PCR để phát hiện RNA của virus trong máu hoặc mô.

Hiện nay, Hantavirus vẫn chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hoặc vắc xin được phê duyệt rộng rãi, đặc biệt với thể hội chứng phổi do Hantavirus. Vì vậy, việc phát hiện sớm và điều trị hỗ trợ đóng vai trò rất quan trọng.

• HPS: Điều trị chủ yếu là hỗ trợ tích cực tại khoa hồi sức cấp cứu (ICU), bao gồm hỗ trợ hô hấp (thở máy), kiểm soát thể tích dịch và sử dụng thuốc vận mạch. Trong những trường hợp suy phổi - tim nghiêm trọng, oxy hóa qua màng ngoài cơ thể (ECMO) có thể là biện pháp cứu mạng.
• HFRS: Thuốc kháng virus Ribavirin đường tĩnh mạch đã cho thấy hiệu quả trong việc giảm tỷ lệ tử vong và biến chứng thận. Tuy nhiên, Ribavirin không có tác dụng đối với bệnh nhân HPS.

Làm gì để phòng ngừa Hantavirus?

Phòng bệnh là chiến lược quan trọng nhất để đối phó với Hantavirus. CDC và WHO đưa ra các khuyến cáo cụ thể:

Kiểm soát loài gặm nhấm: Đây là biện pháp tiên quyết. Cần loại bỏ chuột khỏi nơi ở và nơi làm việc bằng cách bít kín các khe hở, dọn dẹp nguồn thức ăn và đặt bẫy.

Vệ sinh an toàn: Khi dọn dẹp những khu vực nghi ngờ có chuột, tuyệt đối không quét khô hoặc hút bụi vì sẽ làm bụi bẩn và virus bay lơ lửng trong không khí. Thay vào đó, hãy làm ướt khu vực đó bằng dung dịch tẩy rửa hoặc thuốc khử trùng trước khi lau dọn.

Bảo vệ cá nhân: Những người làm công việc có nguy cơ cao (như diệt mối mọt, dọn dẹp kho bãi) hoặc người đi du lịch sinh thái ở vùng dịch cần đeo khẩu trang, găng tay và đảm bảo thông gió tốt.

Đối với du khách: Những người trở về từ vùng có Hantavirus (như trong ổ dịch tàu du lịch nêu trên) cần tự theo dõi sức khỏe trong vòng 45 ngày. Nếu xuất hiện các triệu chứng sốt hoặc khó thở, cần thông báo ngay cho cơ sở y tế về lịch sử tiếp xúc của mình.

Dù rủi ro toàn cầu từ ổ dịch trên tàu du lịch hiện vẫn đang được WHO đánh giá là nguy cơ thấp, nhưng sự việc này nhắc nhở chúng ta rằng Hantavirus vẫn là một mối đe dọa với sức khỏe cộng đồng, cần được giám sát chặt chẽ. Sự hiểu biết về cơ chế bệnh sinh, phát hiện sớm các ca nghi ngờ, cách ly và thực hiện tốt các biện pháp vệ sinh môi trường là chìa khóa nhằm bảo vệ cộng đồng trước loại virus nguy hiểm này.