Heat stroke là gì? Cách xử trí khi gặp heat stroke

Sốc nhiệt là một tình trạng y tế khẩn cấp đe dọa tính mạng, thường xảy ra khi cơ thể không còn khả năng tự điều chỉnh nhiệt độ. Nó diễn ra nhanh chóng và có thể gây tổn thương nghiêm trọng đến các cơ quan nội tạng nếu không được can thiệp kịp thời. Việc trang bị kiến thức về nguyên nhân, dấu hiệu và cách sơ cứu sốc nhiệt là điều vô cùng cần thiết đối với mỗi cá nhân trong mùa nắng nóng.

Heat stroke là gì?

Định nghĩa heat stroke và mức độ nguy hiểm

Sốc nhiệt, hay heat stroke, xảy ra khi hệ thống điều hòa thân nhiệt của cơ thể bị mất kiểm soát hoàn toàn, dẫn đến tình trạng quá tải nhiệt. Đây là cấp độ tổn thương do nhiệt nghiêm trọng nhất, thường được xác định khi thân nhiệt chạm ngưỡng 40 độ C hoặc cao hơn.

Nếu không được cấp cứu y tế ngay lập tức, tình trạng sốc nhiệt sẽ phá hủy nhanh chóng các cơ quan nội tạng quan trọng như não bộ, tim, thận và hệ thống cơ bắp. Việc trì hoãn đưa người bệnh đến cơ sở y tế càng lâu thì nguy cơ đối mặt với các biến chứng đe dọa tính mạng hoặc thậm chí là tử vong càng tăng cao.

Các triệu chứng nhận biết tình trạng sốc nhiệt

Khi cơ thể rơi vào trạng thái heat stroke, người bệnh thường sẽ xuất hiện những dấu hiệu cảnh báo rõ rệt dưới đây:

• Thân nhiệt tăng vọt: Dấu hiệu đặc trưng và nguy hiểm nhất là nhiệt độ cơ thể tăng lên mức 40 độ C hoặc thậm chí cao hơn.
• Biến đổi trạng thái tinh thần: Người bệnh dễ rơi vào tình trạng lú lẫn, nói khó, hay cáu gắt, dễ bị kích động hoặc diễn biến nặng hơn là co giật và hôn mê.
• Thay đổi bất thường về mồ hôi: Nếu bị sốc nhiệt do thời tiết oi bức, làn da thường có cảm giác khô và nóng khi chạm vào. Ngược lại, nếu nguyên nhân là do tập luyện hay làm việc quá sức, cơ thể vẫn có thể tiết ra rất nhiều mồ hôi.
• Buồn nôn và nôn: Dạ dày bị kích thích mạnh khiến người bệnh luôn cảm thấy cồn cào và muốn nôn ói.
• Da ửng đỏ toàn thân: Khi nhiệt độ cơ thể tăng lên mức báo động, các mạch máu dưới da giãn nở khiến bề mặt da nhanh chóng chuyển sang màu đỏ ửng.
• Rối loạn nhịp thở: Quá trình hô hấp bị ảnh hưởng làm cho nhịp thở trở nên gấp gáp, đứt quãng và nông.
• Tim đập nhanh: Tình trạng căng thẳng do nhiệt ép buộc trái tim phải co bóp và hoạt động hết công suất để cố gắng bơm máu đi làm mát cơ thể, khiến mạch đập tăng lên đáng kể.
• Đau đầu: Thay đổi áp lực máu và nhiệt độ tác động lên hệ thần kinh gây ra những cơn đau đầu dữ dội.

Nguyên nhân và cơ chế dẫn đến heat stroke là gì?

Sốc nhiệt (heat stroke) là một tình trạng y tế khẩn cấp. Dưới đây là những nguyên nhân và cơ chế liên quan đến tình trạng cơ thể bị tích tụ lượng nhiệt vượt mức cho phép:

• Yếu tố từ môi trường bên ngoài: Cơ thể sẽ liên tục hấp thụ hơi nóng khi phải tiếp xúc với điều kiện thời tiết khắc nghiệt như những ngày hè nắng gắt, độ ẩm không khí tăng cao hoặc khi bạn phải sinh hoạt trong những không gian kín, ngột ngạt và thiếu sự lưu thông không khí.
• Nhiệt lượng sinh ra từ bên trong: Khi tham gia vào các hoạt động thể chất, tập luyện bài tập cường độ cao hoặc làm việc nặng nhọc, quá trình trao đổi chất của cơ thể sẽ phải hoạt động hết công suất và tự động sản sinh ra một nguồn nhiệt lượng rất lớn từ sâu bên trong.
• Sự cộng hưởng nguy hiểm: Rủi ro bị heat stroke sẽ tăng lên gấp bội khi hai yếu tố trên xảy ra cùng một lúc, điển hình như việc bạn chạy bộ đường dài hoặc lao động ngoài trời vào ngay giữa những ngày thời tiết oi bức.
• Cơ chế bài tiết mồ hôi bị vô hiệu hóa: Thông thường, cơ thể giữ mức thân nhiệt ổn định bằng cách đổ mồ hôi, khi mồ hôi bay hơi sẽ mang theo hơi nóng giúp làm mát da và các mô lân cận. Tuy nhiên, trong môi trường có nhiệt độ và độ ẩm quá cao, quá trình bay hơi này diễn ra rất khó khăn khiến cơ thể không thể tự hạ nhiệt.
• Hệ thống điều hòa thân nhiệt bị quá tải: Khi nhiệt lượng hấp thụ từ bên ngoài cộng thêm nhiệt lượng sinh ra từ bên trong vượt quá giới hạn chịu đựng, cơ chế tự làm mát của cơ thể sẽ bị tổn thương, đẩy bạn vào tình trạng sốc nhiệt đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Cách xử trí ban đầu khi gặp tình trạng heat stroke

Thời gian vàng để cứu sống người bệnh và hạn chế tối đa các tổn thương nội tạng là trong vòng 30 phút đầu tiên kể từ khi phát bệnh. Do nhận thức của người bị sốc nhiệt thường đã suy giảm, họ rất cần sự hỗ trợ kịp thời từ những người xung quanh thông qua các bước sơ cứu sống còn dưới đây:

• Gọi ngay cho tổng đài cấp cứu y tế 115 hoặc cơ sở y tế gần nhất để yêu cầu hỗ trợ chuyên môn, không được ngồi chờ đợi xe cấp cứu đến mới bắt đầu tiến hành hạ nhiệt.
• Nhanh chóng đưa nạn nhân thoát khỏi khu vực nắng nóng oi bức, di chuyển họ vào nơi có bóng râm mát mẻ hoặc lý tưởng nhất là phòng có trang bị máy lạnh.
• Tiến hành làm mát bề mặt da cấp tốc bằng cách dội nước mát lên người nạn nhân, đồng thời tận dụng quạt máy hoặc bất kỳ vật dụng sẵn có nào để quạt liên tục giúp hơi nóng bay đi nhanh hơn.
• Nhúng nhiều chiếc khăn vải vào thau nước đá lạnh rồi đắp trực tiếp lên da người bệnh, cố gắng che phủ diện tích cơ thể càng nhiều càng tốt và nhớ thay khăn mới liên tục sau mỗi phút để duy trì nhiệt độ lạnh.
• Đặt các túi chườm đá lạnh vào những vị trí có nhiều mạch máu lớn đi qua như hai bên nách và vùng cổ họng để giúp cơ thể hạ nhiệt từ sâu bên trong.
• Không cho nạn nhân uống các loại thuốc hạ sốt thông thường, vì cơ chế của sốc nhiệt hoàn toàn khác với sốt bệnh lý, việc dùng thuốc lúc này không những vô tác dụng mà còn làm tăng nguy cơ suy đa tạng.
• Không cố gắng ép người bệnh uống nước hay bất kỳ loại chất lỏng nào, bởi trạng thái tinh thần lơ mơ và mất kiểm soát có thể khiến họ bị sặc nước vào phổi, dẫn đến ngạt thở vô cùng nguy hiểm.

Bài viết đã giải đáp câu hỏi: “Heat stroke là gì?”. Heat stroke có thể phòng tránh thông qua sự nhận thức đúng đắn và các biện pháp chủ động. Bằng cách thực hiện các nguyên tắc cơ bản như uống đủ nước, tránh hoạt động cường độ cao dưới ánh nắng mặt trời, và nhận biết sớm các dấu hiệu cảnh báo, bạn có thể giảm thiểu đáng kể rủi ro. Việc nâng cao ý thức cộng đồng về phòng chống sốc nhiệt chính là chìa khóa để bảo vệ bản thân và những người xung quanh khỏi mối đe dọa thầm lặng này.