Ho gà ở người lớn: Triệu chứng, nguyên nhân, điều trị và cách phòng ngừa

Ho gà ở người lớn đôi khi khó nhận biết vì triệu chứng có thể không điển hình, nhất là ở người từng được tiêm vắc xin. Tuy bệnh thường ít nghiêm trọng hơn so với ở trẻ nhỏ, những cơn ho kéo dài vẫn có thể ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ, sinh hoạt và làm tăng nguy cơ lây bệnh cho người khác.

Bệnh ho gà ở người lớn là gì?

Ho gà là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp cấp tính do vi khuẩn Bordetella pertussis gây ra. Vi khuẩn lây chủ yếu từ người sang người qua các giọt bắn đường hô hấp khi người bệnh ho hoặc hắt hơi.

Ở người lớn, bệnh không phải lúc nào cũng xuất hiện tiếng rít đặc trưng sau cơn ho như thường được mô tả ở trẻ em. Người đã từng tiêm vắc xin phòng ho gà cũng có thể mắc bệnh, nhưng biểu hiện có thể nhẹ hơn. Vì vậy, một trường hợp ho dai dẳng hoặc ho thành từng cơn đôi khi dễ bị nhầm với các bệnh lý đường hô hấp khác.

Một điểm cần lưu ý là miễn dịch đối với ho gà không tồn tại suốt đời. Khả năng bảo vệ sau tiêm chủng hoặc sau khi từng mắc bệnh có thể giảm dần theo thời gian.

Triệu chứng ho gà ở người lớn qua từng giai đoạn

Diễn tiến điển hình của bệnh thường gồm giai đoạn khởi phát, toàn phát và hồi phục. Trước khi xuất hiện triệu chứng, người bệnh trải qua thời gian ủ bệnh.

Giai đoạn ủ bệnh

Sau khi tiếp xúc với vi khuẩn, người bệnh thường chưa có biểu hiện ngay. Thời gian từ lúc nhiễm vi khuẩn đến khi xuất hiện triệu chứng thường khoảng 5 - 10 ngày nhưng trong một số trường hợp có thể kéo dài đến khoảng 3 tuần.

Trong giai đoạn này, người bệnh thường chưa nhận thấy dấu hiệu rõ ràng. Vì vậy, nếu vừa tiếp xúc gần với người được xác định mắc ho gà, đặc biệt khi trong gia đình có trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai hoặc người có nguy cơ bệnh nặng, nên chủ động thông báo với nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp.

Giai đoạn khởi phát

Giai đoạn đầu của bệnh thường kéo dài khoảng 1 - 2 tuần và rất dễ bị nhầm với cảm lạnh hoặc nhiễm trùng đường hô hấp thông thường.

Người bệnh có thể gặp các biểu hiện như chảy nước mũi, nghẹt mũi, sốt nhẹ và ho nhẹ. Theo thời gian, tình trạng ho có xu hướng tăng dần.

Đây cũng là giai đoạn bệnh có khả năng lây truyền mạnh. Do các triệu chứng ban đầu khá nhẹ và không đặc hiệu, người bệnh có thể vẫn sinh hoạt, làm việc và tiếp xúc với nhiều người trước khi biết mình mắc ho gà.

Giai đoạn toàn phát

Khi bệnh tiến triển, các cơn ho trở nên rõ rệt hơn. Người bệnh có thể ho liên tục thành từng tràng, đặc biệt vào ban đêm. Sau một cơn ho dài, một số người có thể phải hít vào mạnh, mệt lả hoặc nôn sau ho.

Tiếng rít khi hít vào sau cơn ho là biểu hiện điển hình của ho gà nhưng không phải người lớn nào cũng có triệu chứng này. Người từng được tiêm phòng trước đó cũng có thể chỉ biểu hiện bằng tình trạng ho kéo dài.

Giai đoạn ho thành cơn có thể kéo dài nhiều tuần. Ho nhiều khiến người bệnh khó ngủ, mệt mỏi và ảnh hưởng đến công việc cũng như sinh hoạt hàng ngày.

Giai đoạn hồi phục

Các cơn ho sẽ giảm dần về tần suất và mức độ khi người bệnh bước vào giai đoạn hồi phục. Tuy nhiên, đường hô hấp cần thời gian để phục hồi nên tình trạng ho có thể tiếp tục trong nhiều tuần.

Một số người đã đỡ nhưng lại xuất hiện các cơn ho khi mắc thêm một bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác. Điều này không nhất thiết đồng nghĩa với việc bệnh ho gà đang trở nặng trở lại.

Nếu ho kéo dài không cải thiện, xuất hiện khó thở, đau ngực, tím tái, ngất hoặc các triệu chứng bất thường khác, người bệnh nên được thăm khám sớm.

Bệnh ho gà ở người lớn có lây không?

Có. Ho gà là bệnh đường hô hấp có khả năng lây truyền cao. Vi khuẩn chủ yếu lan từ người sang người qua các giọt bắn phát sinh khi ho, hắt hơi hoặc khi tiếp xúc gần trong thời gian dài.

Người bệnh có khả năng lây mạnh trong giai đoạn đầu, khi triệu chứng vẫn giống cảm lạnh. Nếu không được điều trị phù hợp, khả năng lây có thể tiếp tục trong khoảng 3 tuần kể từ khi bắt đầu ho.

Điều trị kháng sinh thích hợp giúp giảm nguy cơ truyền vi khuẩn cho người khác. Theo hướng dẫn kiểm soát nhiễm khuẩn của CDC, người mắc ho gà được điều trị bằng kháng sinh có hiệu quả thường không còn được xem là có khả năng lây sau 5 ngày điều trị thích hợp.

Do đó, người đang nghi ngờ hoặc được chẩn đoán mắc ho gà nên hạn chế tiếp xúc gần, đặc biệt với trẻ dưới 1 tuổi, phụ nữ mang thai và những người có nguy cơ cao gặp biến chứng.

Ho gà ở người lớn chẩn đoán bằng cách nào?

Bác sĩ sẽ kết hợp triệu chứng, thời gian ho, tiền sử tiếp xúc với người mắc bệnh, lịch sử tiêm chủng và các xét nghiệm khi cần thiết.

Các phương pháp xét nghiệm có thể được sử dụng gồm:

• Nuôi cấy vi khuẩn: Có độ đặc hiệu cao và được xem là phương pháp tiêu chuẩn để xác định Bordetella pertussis. Khả năng phát hiện thường tốt hơn khi lấy mẫu trong giai đoạn sớm của bệnh.
• PCR: Phát hiện vật liệu di truyền của vi khuẩn từ mẫu dịch đường hô hấp. Phương pháp này cho kết quả nhanh và thường hữu ích nhất trong những tuần đầu kể từ khi bắt đầu ho.
• Xét nghiệm huyết thanh: Có thể được cân nhắc ở giai đoạn muộn hơn trong một số trường hợp, nhưng giá trị chẩn đoán phụ thuộc vào loại xét nghiệm và bối cảnh lâm sàng.

Không nên tự kết luận mắc ho gà chỉ dựa vào đặc điểm tiếng ho. Nhiều bệnh lý đường hô hấp khác cũng có thể gây ho dai dẳng hoặc ho thành cơn.

Biến chứng khi người lớn mắc bệnh ho gà

Đa số người lớn có diễn tiến ít nghiêm trọng hơn trẻ sơ sinh, đặc biệt nếu đã được tiêm chủng. Tuy nhiên, những cơn ho mạnh và kéo dài vẫn có thể gây ra nhiều vấn đề.

Viêm phổi

Viêm phổi là một trong những biến chứng nghiêm trọng có thể xảy ra khi mắc ho gà. Người bệnh cần được đánh giá y tế nếu ho kèm khó thở, tình trạng toàn thân xấu đi hoặc xuất hiện những biểu hiện bất thường khác.

Gãy xương sườn

Các cơn ho mạnh, lặp lại nhiều lần có thể tạo áp lực lớn lên thành ngực và hiếm khi dẫn đến gãy xương sườn. Người lớn tuổi hoặc người có vấn đề về xương có thể cần lưu ý hơn.

Ngất do ho

Một cơn ho kéo dài và dữ dội có thể khiến người bệnh choáng hoặc ngất. Nếu tình trạng này xảy ra, cần đi khám để xác định nguyên nhân và hạn chế nguy cơ chấn thương do té ngã.

Rối loạn giấc ngủ và kiệt sức

Ho gà thường gây ho nhiều vào ban đêm. Tình trạng mất ngủ kéo dài có thể khiến người bệnh mệt mỏi, giảm khả năng tập trung và ảnh hưởng đến sinh hoạt hàng ngày.

Sụt cân và mất nước

Ho dữ dội đôi khi gây nôn sau ho, khiến người bệnh khó ăn uống đầy đủ. Nếu tình trạng này lặp lại, người bệnh có thể bị mất nước hoặc sụt cân.

Tiểu không tự chủ khi ho

Những cơn ho mạnh làm tăng áp lực trong ổ bụng và có thể gây rò rỉ nước tiểu. Triệu chứng thường liên quan đến các đợt ho dữ dội và có thể cải thiện khi bệnh hồi phục.

Cách trị ho gà cho người lớn hiệu quả

Điều trị ho gà cần tập trung vào kiểm soát nhiễm khuẩn, hạn chế lây truyền và hỗ trợ cơ thể trong thời gian đường hô hấp hồi phục.

Kháng sinh thường được bác sĩ chỉ định để điều trị ho gà. Việc điều trị sớm, đặc biệt trong 1 - 2 tuần đầu trước khi xuất hiện những cơn ho dữ dội, có khả năng giúp giảm mức độ bệnh và hạn chế lây truyền tốt hơn. Khi bệnh đã kéo dài nhiều tuần, kháng sinh có thể ít ảnh hưởng đến tình trạng ho vì tổn thương đường hô hấp cần thêm thời gian để hồi phục.

Người bệnh không nên tự mua hoặc tự lựa chọn kháng sinh. Loại thuốc phù hợp cần được bác sĩ cân nhắc dựa trên tuổi, tiền sử bệnh, thuốc đang sử dụng, nguy cơ tương tác thuốc và những yếu tố cá nhân khác.

Trong thời gian hồi phục, bạn nên nghỉ ngơi đầy đủ, uống đủ nước và tránh các yếu tố dễ kích thích cơn ho như khói thuốc, bụi hoặc hơi hóa chất. Có thể chia nhỏ bữa ăn nếu những cơn ho khiến bạn dễ buồn nôn hoặc nôn.

Thuốc giảm ho không phải lúc nào cũng đem lại hiệu quả đối với ho gà. Vì vậy, không nên tự sử dụng nhiều loại thuốc ho hoặc phối hợp thuốc khi chưa được nhân viên y tế tư vấn.

Cách phòng ngừa ho gà ở người lớn

Phòng bệnh không chỉ giúp giảm nguy cơ mắc ho gà mà còn hạn chế khả năng người lớn truyền bệnh cho trẻ nhỏ và những người có nguy cơ biến chứng cao. Các biện pháp quan trọng gồm tiêm chủng, giảm tiếp xúc khi mắc bệnh và giữ môi trường sống thông thoáng.

Tiêm vắc xin phòng ho gà

Tiêm chủng là biện pháp quan trọng giúp phòng bệnh ho gà. Đối với người lớn, vắc xin Tdap có thành phần phòng uốn ván, bạch hầu và ho gà.

Người trưởng thành nên kiểm tra lại lịch sử tiêm chủng để xác định mình đã từng được tiêm Tdap hay chưa và trao đổi với bác sĩ về lịch tiêm phù hợp. Phụ nữ mang thai là nhóm đặc biệt cần được tư vấn tiêm Tdap trong mỗi thai kỳ nhằm tạo kháng thể truyền sang thai nhi, góp phần bảo vệ trẻ trong những tháng đầu đời.

Bạn có thể đến Tiêm chủng Long Châu để được bác sĩ kiểm tra lịch sử tiêm, tư vấn loại vắc xin có thành phần phòng ho gà và lịch tiêm phù hợp với độ tuổi, tình trạng sức khỏe cũng như thai kỳ nếu có. Việc chỉ định tiêm cần dựa trên khám sàng lọc và đánh giá cụ thể tại cơ sở tiêm chủng.

Hạn chế tiếp xúc gần khi đang mắc bệnh

Người nghi ngờ hoặc đã được chẩn đoán ho gà cần hạn chế tiếp xúc gần với người khác trong thời gian còn khả năng lây bệnh.

Đặc biệt, nên tránh tiếp xúc với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa được tiêm chủng đầy đủ. Nếu trong gia đình có người mắc ho gà và có trẻ dưới 1 tuổi, phụ nữ mang thai hoặc người có nguy cơ bệnh nặng, nên liên hệ cơ sở y tế để được đánh giá nguy cơ phơi nhiễm và xem xét biện pháp dự phòng phù hợp.

Vệ sinh môi trường sống

Không gian sống nên được giữ thông thoáng và hạn chế các tác nhân kích thích đường hô hấp như khói thuốc, bụi và hóa chất có mùi mạnh.

Khi ho hoặc hắt hơi, nên che miệng và mũi đúng cách, sau đó vệ sinh tay. Không dùng chung các vật dụng cá nhân có thể tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp và thường xuyên vệ sinh những bề mặt được chạm vào nhiều.

Câu hỏi thường gặp về ho gà ở người lớn

Dưới đây là một số thắc mắc thường gặp giúp người bệnh hiểu rõ hơn về mức độ nguy hiểm, thời gian mắc bệnh và nguy cơ lây truyền.

Ho gà ở người lớn có nguy hiểm không?

Ho gà ở người lớn thường ít nghiêm trọng hơn so với trẻ sơ sinh, nhất là ở người đã được tiêm phòng. Tuy nhiên, bệnh vẫn có thể gây viêm phổi, mất nước, ngất, gãy xương sườn do ho mạnh hoặc ảnh hưởng đáng kể đến giấc ngủ và sinh hoạt.

Một nguy cơ quan trọng khác là người lớn có thể trở thành nguồn lây cho trẻ sơ sinh. Đây là nhóm có nguy cơ cao gặp biến chứng nghiêm trọng khi mắc ho gà.

Ho gà ở người lớn kéo dài bao lâu?

Ho gà có thể kéo dài nhiều tuần và đôi khi dai dẳng trong nhiều tháng. Giai đoạn ho thành cơn có thể diễn ra trong vài tuần, sau đó tần suất và mức độ ho giảm dần trong giai đoạn hồi phục.

Ngay cả khi vi khuẩn không còn gây nhiễm trùng hoạt động, đường hô hấp vẫn cần thời gian để hồi phục. Vì vậy, người bệnh có thể tiếp tục ho sau khi đã qua giai đoạn lây nhiễm.

Ho gà ở người lớn có tự khỏi không?

Nhiều người có thể hồi phục dần, nhưng không nên vì vậy mà bỏ qua việc thăm khám. Điều trị kháng sinh đúng thời điểm có vai trò quan trọng trong giảm mức độ bệnh ở giai đoạn sớm và hạn chế lây truyền cho người khác.

Nếu nghi ngờ mắc ho gà, đặc biệt khi bạn sống cùng trẻ sơ sinh, phụ nữ mang thai hoặc người có nguy cơ biến chứng cao, nên đi khám sớm thay vì chờ bệnh tự khỏi.

Người lớn bị ho gà có lây cho trẻ sơ sinh không?

Có. Người lớn mắc ho gà hoàn toàn có thể truyền vi khuẩn cho trẻ sơ sinh thông qua tiếp xúc gần và các giọt bắn đường hô hấp. Điều đáng lưu ý là bệnh ở người lớn đôi khi nhẹ hoặc không có tiếng rít đặc trưng nên nguồn lây có thể không được nhận biết.

Trẻ sơ sinh là nhóm đặc biệt dễ gặp biến chứng nặng do ho gà. Vì vậy, người đang mắc hoặc nghi ngờ mắc bệnh cần hạn chế tiếp xúc với trẻ và trao đổi sớm với nhân viên y tế nếu đã có tiếp xúc gần.

Ho gà ở người lớn không chỉ gây những cơn ho kéo dài mà còn có khả năng lây lan cho người xung quanh, đặc biệt nguy hiểm đối với trẻ sơ sinh. Nhận biết bệnh sớm, thăm khám khi nghi ngờ, tuân thủ điều trị và hạn chế tiếp xúc trong thời gian còn khả năng lây là những biện pháp quan trọng để kiểm soát bệnh.

Chủ động kiểm tra lịch tiêm và tiêm vắc xin có thành phần phòng ho gà theo tư vấn của nhân viên y tế cũng góp phần bảo vệ bản thân và cộng đồng. Nếu cơn ho ngày càng nặng, gây khó thở, tím tái, ngất hoặc xuất hiện dấu hiệu bất thường, người bệnh cần được đánh giá y tế kịp thời.