Ho gà có lây không? Đường lây truyền, mức độ nguy hiểm và cách phòng ngừa

Ho gà thường biểu hiện bằng tình trạng ho kéo dài, ho thành cơn dữ dội kèm tiếng rít khi hít vào. Đây là bệnh nhiễm trùng đường hô hấp do vi khuẩn gây ra, từng là nguyên nhân hàng đầu gây biến chứng nặng và tử vong ở trẻ nhỏ trước khi có vắc xin phòng bệnh.

Bệnh ho gà có lây không?

Ho gà là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp có khả năng lây lan rất cao. Tác nhân gây bệnh là vi khuẩn Bordetella pertussis, chỉ tồn tại và gây bệnh ở người, không lây từ động vật. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi khuẩn bám vào niêm mạc đường hô hấp trên, tiết độc tố gây tổn thương lông mao và kích thích các cơn ho dữ dội, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát tán mầm bệnh ra môi trường xung quanh.

Các nghiên cứu dịch tễ cho thấy, nguy cơ lây nhiễm ho gà có thể lên đến 70 - 80% đối với những người sống chung hoặc tiếp xúc gần với người mắc bệnh, đặc biệt trong không gian kín và sinh hoạt chung kéo dài. Trẻ em, nhất là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ chưa được tiêm chủng đầy đủ, là nhóm dễ mắc bệnh và dễ gặp biến chứng nặng nhất.

Đáng lưu ý, ho gà không chỉ xảy ra ở trẻ em. Thanh thiếu niên và người trưởng thành, nhất là những người đã tiêm vắc xin từ nhỏ nhưng không được tiêm nhắc lại, vẫn có thể mắc bệnh và trở thành nguồn lây âm thầm cho trẻ nhỏ trong gia đình.

Bệnh ho gà lây qua đường nào?

Bệnh ho gà lây truyền chủ yếu qua đường hô hấp, thông qua các giọt bắn chứa vi khuẩn được phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở mạnh. Những giọt bắn này có thể xâm nhập trực tiếp vào đường hô hấp của người lành khi tiếp xúc gần hoặc dùng chung không gian sinh hoạt.

Ngoài ra, vi khuẩn ho gà còn có thể lây lan gián tiếp qua:

• Tiếp xúc với dịch tiết đường hô hấp của người bệnh như nước mũi, đờm, dịch họng
• Chạm tay vào bề mặt có chứa giọt bắn nhiễm khuẩn rồi đưa tay lên mũi, miệng

Trong thực tế lâm sàng, phần lớn trẻ sơ sinh mắc ho gà bị lây từ người thân trong gia đình, bao gồm cha mẹ, anh chị hoặc người chăm sóc - những người có thể chỉ biểu hiện ho nhẹ kéo dài và không nhận ra mình đang mang mầm bệnh.

Bao lâu thì bệnh có khả năng lây nhiễm?

Khả năng lây nhiễm của bệnh ho gà bắt đầu rất sớm, thường từ khoảng 1 - 2 tuần trước khi xuất hiện các cơn ho điển hình. Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất vì người bệnh gần như không có biểu hiện đặc trưng, các triệu chứng chỉ giống cảm lạnh thông thường nên dễ bị bỏ sót và không được cách ly kịp thời.

Sau khi bệnh bước vào giai đoạn ho dữ dội, nguy cơ lây nhiễm vẫn tiếp tục duy trì và có thể kéo dài tối đa khoảng 3 tuần kể từ khi khởi phát triệu chứng ho, nếu người bệnh không được điều trị phù hợp. Trong trường hợp được chẩn đoán sớm và điều trị bằng kháng sinh đúng chỉ định, khả năng lây lan sẽ giảm rõ rệt sau khoảng 5 ngày điều trị đầy đủ, khi lượng vi khuẩn trong đường hô hấp đã được kiểm soát. Do đó, phát hiện sớm và tuân thủ điều trị đóng vai trò quan trọng trong việc hạn chế lây nhiễm ho gà trong cộng đồng.

Mức độ nguy hiểm của bệnh ho gà với trẻ em?

Ho gà được đánh giá là một trong những bệnh truyền nhiễm đường hô hấp nguy hiểm nhất ở trẻ em, đặc biệt là trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ dưới 1 tuổi. Nguyên nhân đến từ việc hệ miễn dịch của trẻ còn non yếu, đường thở nhỏ và chưa đủ khả năng tống xuất dịch tiết khi xuất hiện các cơn ho dữ dội.

Ở trẻ lớn, ho gà thường biểu hiện bằng các cơn ho kéo dài, ho thành tràng gây mệt mỏi, ăn uống kém và sụt cân. Tuy nhiên, ở trẻ sơ sinh, bệnh có thể diễn tiến không điển hình và nguy hiểm hơn nhiều. Trẻ có thể không ho rõ ràng mà xuất hiện các dấu hiệu như khó thở, thở nhanh, thở rít, tím tái quanh môi hoặc thậm chí ngưng thở từng cơn. Đây là những tình trạng cấp cứu, có nguy cơ đe dọa tính mạng nếu không được xử trí kịp thời.

Các biến chứng nghiêm trọng của ho gà ở trẻ em đã được ghi nhận bao gồm:

• Viêm phổi nặng do bội nhiễm;
• Suy hô hấp, ngưng thở kéo dài;
• Co giật, rối loạn thần kinh;
• Tổn thương não do thiếu oxy;
• Tử vong, chủ yếu xảy ra ở trẻ dưới 6 - 12 tháng tuổi.

Mặc dù hiện nay vắc xin đã giúp giảm đáng kể tỷ lệ mắc và tử vong do ho gà, nhưng trẻ chưa được tiêm hoặc tiêm chưa đủ mũi vẫn là nhóm có nguy cơ cao nhất. Do đó, việc phát hiện sớm triệu chứng nghi ngờ và chủ động phòng ngừa đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong bảo vệ sức khỏe trẻ em.

Cách phân biệt trẻ ho gà với ho thông thường

Trong giai đoạn đầu, ho gà rất dễ bị nhầm lẫn với các bệnh hô hấp thông thường như cảm lạnh hay viêm họng. Tuy nhiên, khi bệnh tiến triển, ho gà sẽ có những đặc điểm lâm sàng khá điển hình. Dưới đây là bảng so sánh giúp phụ huynh phân biệt ho gà và ho thông thường một cách rõ ràng hơn:

Biện pháp phòng ngừa bệnh ho gà

Phòng ngừa ho gà cần được triển khai chủ động, liên tục và đúng khuyến cáo y tế, trong đó tiêm vắc xin đầy đủ, đúng lịch là biện pháp hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế biến chứng nặng, đặc biệt ở trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ. Bên cạnh tiêm chủng, các biện pháp kiểm soát lây nhiễm đường hô hấp cũng đóng vai trò quan trọng trong cộng đồng.

Các biện pháp phòng ngừa ho gà được khuyến nghị gồm:

• Tiêm vắc xin phòng ho gà đầy đủ và đúng lịch theo hướng dẫn của Bộ Y tế; giúp tạo miễn dịch chủ động, làm giảm rõ rệt tỷ lệ mắc và mức độ nặng khi nhiễm bệnh.
• Hạn chế tiếp xúc gần với người có triệu chứng ho kéo dài, đặc biệt trong không gian kín; thực hiện cách ly y tế khi nghi ngờ mắc bệnh.
• Thực hành vệ sinh hô hấp đúng cách: Che miệng, mũi khi ho/hắt hơi; sử dụng khăn giấy dùng một lần và bỏ đúng nơi quy định.
• Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn, nhất là sau khi ho, hắt hơi, trước khi ăn và sau khi chăm sóc trẻ.
• Giữ môi trường sống thông thoáng, sạch sẽ, vệ sinh bề mặt, đồ dùng sinh hoạt chung để giảm nguy cơ tồn lưu giọt bắn chứa mầm bệnh.
• Đưa trẻ đi khám sớm khi có dấu hiệu ho bất thường, ho kéo dài hoặc cơn ho tăng dần về mức độ để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Hiện nay, phòng bệnh ho gà chủ yếu dựa vào các vắc xin phối hợp có chứa thành phần chống ho gà, được sử dụng theo từng độ tuổi và mục tiêu phòng bệnh:

• Vắc xin 6 trong 1 (ví dụ: Hexaxim, Infanrix Hexa): Dùng cho trẻ từ 2 - 24 tháng tuổi, phòng nhiều bệnh trong đó có ho gà; lịch tiêm gồm 3 mũi cơ bản và 1 mũi nhắc.
• Vắc xin 5 trong 1 (ví dụ: Pentaxim): Dùng cho trẻ từ 2 - 24 tháng tuổi; lịch tiêm tương tự với mũi nhắc ở giai đoạn 16 - 18 tháng.
• Vắc xin 4 trong 1 (ví dụ: Tetraxim): Dùng cho trẻ từ 2 tháng đến 13 tuổi; có mũi nhắc ở giai đoạn 4 - 6 tuổi.
• Vắc xin nhắc ho gà cho trẻ lớn và người trưởng thành (ví dụ: Adacel, Boostrix): Tiêm 1 mũi và nhắc lại mỗi 10 năm để duy trì miễn dịch.

Những câu hỏi thường gặp

Trẻ đã tiêm phòng có thể mắc ho gà không?

Có. Trẻ đã tiêm vắc xin phòng ho gà vẫn có khả năng mắc bệnh, do hiệu quả bảo vệ của vắc xin không kéo dài suốt đời và có xu hướng giảm dần theo thời gian nếu không được tiêm nhắc lại. Tuy nhiên, ở những trẻ đã được tiêm phòng đầy đủ, bệnh thường có diễn tiến nhẹ hơn, cơn ho ngắn hơn, ít gặp các biến chứng nghiêm trọng như suy hô hấp, ngưng thở hay tổn thương thần kinh.

Bệnh ho gà lây trong thời gian bao lâu?

Bệnh ho gà có khả năng lây nhiễm từ rất sớm, thường bắt đầu khoảng 1 - 2 tuần trước khi xuất hiện cơn ho điển hình. Đây là giai đoạn nguy hiểm nhất vì người bệnh thường chỉ có triệu chứng nhẹ, dễ nhầm với cảm lạnh và không được cách ly kịp thời.

Nếu không được điều trị, khả năng lây nhiễm có thể kéo dài đến khoảng 3 tuần sau khi khởi phát triệu chứng ho. Trong trường hợp người bệnh được điều trị bằng kháng sinh đúng chỉ định, nguy cơ lây lan sẽ giảm rõ rệt sau khoảng 5 ngày điều trị đầy đủ, khi vi khuẩn trong đường hô hấp đã được kiểm soát.

Bài viết trên của Nhà thuốc Long Châu đã giúp làm rõ ho gà có lây không và những nguy cơ bệnh có thể gây ra cho trẻ nhỏ. Ho gà là bệnh truyền nhiễm dễ lây lan, đặc biệt nguy hiểm với trẻ sơ sinh chưa được bảo vệ đầy đủ bằng vắc xin. Nhận biết sớm dấu hiệu bệnh, hiểu rõ khả năng lây nhiễm và chủ động tiêm phòng đúng lịch là những yếu tố then chốt giúp phòng ngừa ho gà và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.