Hội chứng cướp máu dưới đòn là gì? Một số triệu chứng của hội chứng

Chóng mặt, mất thăng bằng hoặc cảm giác mỏi tay khi vận động có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó có hội chứng cướp máu dưới đòn. Đây là một rối loạn tuần hoàn liên quan đến sự thay đổi hướng dòng máu trong hệ động mạch đốt sống. Mặc dù không phải trường hợp nào cũng xuất hiện triệu chứng rõ ràng, việc hiểu về tình trạng này sẽ giúp người bệnh nhận biết những bất thường và chủ động thăm khám khi cần thiết.

Hội chứng cướp máu dưới đòn là gì?

Hội chứng cướp máu dưới đòn (Subclavian steal syndrome) là tình trạng xảy ra khi động mạch dưới đòn bị hẹp hoặc tắc nghẽn ở đoạn gần (trước chỗ xuất phát của động mạch đốt sống).

Hội chứng có hai dạng chính:

Cướp máu dưới đòn kinh điển (Classic subclavian steal)

Tình trạng này xảy ra khi động mạch dưới đòn bị hẹp hoặc tắc tại vị trí trước điểm xuất phát của động mạch đốt sống, khiến áp lực máu ở đoạn phía sau chỗ hẹp giảm xuống. Khi đó, máu từ động mạch đốt sống bên đối diện đi qua động mạch thân nền, sau đó chảy ngược theo động mạch đốt sống cùng bên tổn thương để cung cấp máu cho cánh tay.

Thông thường, hai động mạch đốt sống có nhiệm vụ đưa máu lên não. Tuy nhiên, trong trường hợp này, dòng máu bị đảo chiều nhằm bù đắp lượng máu thiếu hụt ở cánh tay. Mặc dù có thể làm giảm lượng máu cung cấp cho não và gây ra các triệu chứng thần kinh, cơ chế này vẫn đóng vai trò như một đường tuần hoàn bàng hệ quan trọng.

Cướp máu dưới đòn - mạch vành (Coronary-subclavian steal)

Đây là tình trạng có thể gặp ở người từng phẫu thuật bắc cầu động mạch vành (CABG) bằng động mạch vú trong (IMA). Theo một bài tổng quan đăng trên Current Opinion in Cardiology năm 2014, tỷ lệ hẹp động mạch dưới đòn ở bệnh nhân được chuyển đến phẫu thuật CABG dao động khoảng 2,5 - 4,5%.

Khi động mạch dưới đòn bị hẹp đáng kể tại vị trí trước điểm xuất phát của động mạch vú trong, dòng máu qua mạch ghép có thể đảo chiều, khiến lượng máu cung cấp cho cơ tim giảm xuống. Trong một số trường hợp, người bệnh có thể đồng thời gặp tình trạng thiếu máu cơ tim và thiếu máu tuần hoàn não.

Một số triệu chứng của hội chứng

Phần lớn người bị hẹp động mạch dưới đòn không có biểu hiện bất thường. Tình trạng này thường được phát hiện tình cờ khi đo huyết áp hai tay thấy có sự chênh lệch hoặc khi siêu âm mạch máu để kiểm tra các bệnh lý động mạch cảnh, động mạch vành. Việc khai thác bệnh sử và thăm khám kỹ vẫn có thể giúp bác sĩ nhận biết những dấu hiệu kín đáo.

Tuy nhiên, ở một số người bệnh có thể xuất hiện các biểu hiện sau:

• Chóng mặt, hoa mắt: Thường xảy ra khi lượng máu cung cấp cho não bị giảm, đặc biệt lúc vận động cánh tay.
• Mất thăng bằng: Người bệnh có thể đi đứng không vững, đôi khi ngất hoặc khuỵu chân đột ngột.
• Rối loạn thị giác: Có thể xuất hiện nhìn đôi, nhìn mờ hoặc giảm thị lực thoáng qua.
• Đau, mỏi cánh tay: Thường rõ hơn khi vận động do lượng máu cung cấp cho tay không đủ.
• Tê bì, lạnh tay: Xuất hiện ở bên có động mạch dưới đòn bị hẹp hoặc tắc.
• Chênh lệch huyết áp hai tay: Huyết áp tâm thu giữa hai tay có thể chênh lệch từ 15 mmHg trở lên.

Các triệu chứng trên không đặc hiệu cho hội chứng cướp máu dưới đòn. Vì vậy, người bệnh nên thăm khám để được xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Cách điều trị của hội chứng cướp máu dưới đòn

Việc điều trị hội chứng cướp máu dưới đòn phụ thuộc vào mức độ hẹp động mạch, triệu chứng và tình trạng sức khỏe của người bệnh. Các phương pháp điều trị chủ yếu bao gồm:

Kiểm soát các yếu tố nguy cơ

Người bệnh không có triệu chứng hoặc chỉ có biểu hiện nhẹ thường được theo dõi và điều trị nội khoa. Các biện pháp giúp giảm nguy cơ biến chứng tim mạch bao gồm:

• Kiểm soát huyết áp và đường huyết;
• Điều trị rối loạn mỡ máu;
• Ngừng hút thuốc lá;
• Duy trì chế độ ăn uống và sinh hoạt lành mạnh.;
• Sử dụng thuốc phòng ngừa huyết khối khi có chỉ định của bác sĩ.

Các biện pháp này nhằm kiểm soát yếu tố nguy cơ xơ vữa động mạch và giảm nguy cơ xảy ra các biến cố tim mạch.

Can thiệp nội mạch

Đây là phương pháp ít xâm lấn, thường được cân nhắc khi động mạch dưới đòn bị hẹp hoặc tắc ở đoạn ngắn. Bác sĩ có thể sử dụng bóng để mở rộng lòng mạch và đặt stent nhằm duy trì lưu thông máu. Phương pháp này có tỷ lệ thành công cao, giúp cải thiện triệu chứng ở nhiều người bệnh.

Phẫu thuật bắc cầu nối

Phẫu thuật thường được xem xét khi động mạch dưới đòn bị hẹp hoặc tắc trên đoạn dài, có tổn thương phức tạp hoặc không phù hợp với can thiệp nội mạch. Bác sĩ có thể tạo đường dẫn máu mới để khôi phục lượng máu cung cấp cho cánh tay và hạn chế tình trạng dòng máu chảy ngược.

Hy vọng những thông tin trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về hội chứng cướp máu dưới đòn cũng như các triệu chứng thường gặp. Việc nhận biết các dấu hiệu bất thường, kết hợp thăm khám và kiểm tra mạch máu khi cần thiết, giúp phát hiện tình trạng này và lựa chọn hướng xử trí phù hợp. Người bệnh cũng cần chú ý kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch để hạn chế những ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.