Hội chứng Von Hippel-Lindau là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Hội chứng Von Hippel-Lindau có thể ảnh hưởng đến não, tủy sống, mắt, thận, tuyến thượng thận và nhiều cơ quan khác. Do bệnh có tính chất di truyền, việc nhận biết sớm các dấu hiệu và tầm soát định kỳ đóng vai trò quan trọng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị căn bệnh này.

Hội chứng Von Hippel-Lindau là gì?

Hội chứng Von Hippel-Lindau (VHL) là một bệnh di truyền hiếm gặp do đột biến gen VHL, một gen có vai trò ức chế sự phát triển bất thường của tế bào. Khi gen này bị đột biến, nguy cơ hình thành các khối u và nang ở nhiều cơ quan trong cơ thể sẽ tăng lên. Các tổn thương trong hội chứng VHL có thể lành tính hoặc ác tính. Ngay cả các khối u lành tính cũng có thể gây biến chứng nghiêm trọng nếu phát triển tại não, tủy sống hoặc võng mạc.

Hội chứng Von Hippel-Lindau có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan khác nhau, phổ biến nhất là não, tủy sống, võng mạc, thận, tuyến thượng thận và tuyến tụy. Ngoài ra, người bệnh cũng có thể xuất hiện khối u ở tai trong, mào tinh hoàn ở nam giới hoặc dây chằng rộng ở nữ giới. Do các tổn thương có thể xuất hiện đồng thời tại nhiều vị trí và tiến triển theo thời gian, người mắc hội chứng VHL cần được theo dõi sức khỏe định kỳ để phát hiện và điều trị kịp thời, góp phần giảm nguy cơ biến chứng.

Nguyên nhân gây hội chứng Von Hippel-Lindau

Việc xác định nguyên nhân gây ra hội chứng này không chỉ giúp chẩn đoán chính xác mà còn có ý nghĩa trong tư vấn di truyền và tầm soát cho các thành viên trong gia đình.

Đột biến gen VHL

Gen VHL nằm trên nhánh ngắn của nhiễm sắc thể số 3 và được xếp vào nhóm gen ức chế khối u. Trong điều kiện bình thường, gen VHL mã hóa một protein có vai trò điều hòa sự phân hủy yếu tố HIF, giúp kiểm soát quá trình tăng sinh tế bào và hình thành mạch máu. Khi gen VHL bị đột biến hoặc mất chức năng, HIF tích tụ bất thường, thúc đẩy sự phát triển của các khối u giàu mạch máu. Đây là cơ chế chính gây ra hội chứng Von Hippel-Lindau.

Tính chất di truyền

Hội chứng Von Hippel-Lindau di truyền theo kiểu trội trên nhiễm sắc thể thường, nghĩa là chỉ cần thừa hưởng một bản sao gen VHL bị đột biến từ bố hoặc mẹ là đã có nguy cơ mắc bệnh. Nếu một trong hai bố mẹ mắc hội chứng này, mỗi người con sẽ có khoảng 50% khả năng thừa hưởng đột biến gen. Tuy nhiên, không phải tất cả trường hợp đều có tiền sử gia đình.

Khoảng 20% trường hợp mắc hội chứng Von Hippel-Lindau do đột biến gen mới, tức là đột biến xuất hiện lần đầu trong quá trình hình thành phôi thai và không được di truyền từ bố mẹ. Vì vậy, ngay cả khi gia đình không có người mắc bệnh, hội chứng VHL vẫn có thể xảy ra.

Triệu chứng của hội chứng Von Hippel-Lindau

Triệu chứng của hội chứng Von Hippel-Lindau rất đa dạng và phụ thuộc vào vị trí, kích thước cũng như số lượng khối u xuất hiện trong cơ thể.

Triệu chứng tại hệ thần kinh trung ương

Các khối u ở não hoặc tủy sống có thể gây ra nhiều triệu chứng thần kinh khác nhau. Người bệnh thường bị đau đầu kéo dài, chóng mặt, mất thăng bằng, buồn nôn hoặc nôn do tăng áp lực nội sọ. Nếu khối u chèn ép vào tủy sống hoặc dây thần kinh, người bệnh có thể xuất hiện tình trạng yếu cơ, tê bì tay chân hoặc rối loạn vận động.

Triệu chứng ở mắt

Người bệnh có thể bị mờ mắt, giảm thị lực hoặc nhìn thấy các đốm đen trong tầm nhìn. Một số trường hợp có thể xảy ra xuất huyết võng mạc hoặc bong võng mạc. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, các tổn thương này có thể gây mất thị lực vĩnh viễn.

Triệu chứng tại thận

Hội chứng Von Hippel-Lindau có thể gây hình thành các nang thận hoặc làm tăng nguy cơ mắc ung thư biểu mô tế bào thận. Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường không có triệu chứng rõ rệt. Khi bệnh tiến triển, có thể xuất hiện tiểu ra máu, đau vùng hông lưng hoặc sờ thấy khối bất thường ở vùng bụng.

Triệu chứng tại tuyến thượng thận

Một số người mắc hội chứng Von Hippel-Lindau phát triển u tủy thượng thận - đa số có khả năng tiết quá nhiều hormone catecholamine. Tình trạng này có thể gây tăng huyết áp từng cơn hoặc kéo dài, kèm theo đánh trống ngực, đổ nhiều mồ hôi, đau đầu dữ dội và cảm giác lo âu.

Triệu chứng tại tụy và các cơ quan khác

Ngoài các cơ quan trên, hội chứng Von Hippel-Lindau còn có thể gây nang tụy hoặc u thần kinh nội tiết tụy. Khi tai trong bị ảnh hưởng, người bệnh có thể bị giảm thính lực, ù tai hoặc rối loạn thăng bằng. Bệnh cũng có thể gây khối u ở một số cơ quan khác như mào tinh hoàn ở nam giới hoặc dây chằng rộng ở nữ giới.

Điều trị hội chứng Von Hippel-Lindau

Hiện nay, chưa có phương pháp chữa khỏi hoàn toàn hội chứng Von Hippel-Lindau do đây là bệnh lý di truyền. Mục tiêu điều trị là phát hiện sớm các khối u, kiểm soát triệu chứng, hạn chế biến chứng và bảo tồn chức năng của các cơ quan bị ảnh hưởng.

Theo dõi định kỳ

Người bệnh cần được theo dõi định kỳ bằng MRI não, cột sống và bụng theo khuyến cáo để phát hiện sớm các khối u mới hoặc theo dõi sự phát triển của các tổn thương đã có. Việc tầm soát thường xuyên giúp can thiệp kịp thời trước khi xảy ra biến chứng.

Phẫu thuật

Quyết định điều trị phụ thuộc vào vị trí, kích thước, tốc độ phát triển, triệu chứng và nguy cơ biến chứng của khối u. Mục tiêu của phẫu thuật là loại bỏ khối u, giảm chèn ép lên các mô xung quanh và bảo tồn tối đa chức năng của cơ quan bị ảnh hưởng. Thời điểm can thiệp sẽ được bác sĩ đánh giá dựa trên từng trường hợp cụ thể.

Điều trị bằng thuốc

Belzutifan là thuốc ức chế HIF-2α được chỉ định ở một số người lớn mắc hội chứng VHL có ung thư biểu mô tế bào thận, u máu nguyên bào hệ thần kinh trung ương hoặc u thần kinh nội tiết tụy khi chưa cần phẫu thuật ngay. Bên cạnh đó, người bệnh cũng cần dùng thuốc kiểm soát huyết áp ở người mắc u tủy thượng thận hoặc điều trị các vấn đề phát sinh do khối u gây ra.

Điều trị đa chuyên khoa

Do hội chứng Von Hippel-Lindau có thể ảnh hưởng đến nhiều cơ quan, việc điều trị thường cần sự phối hợp của nhiều chuyên khoa như thần kinh, ung bướu, tiết niệu, nội tiết, nhãn khoa và di truyền học.

Hội chứng Von Hippel-Lindau là bệnh di truyền cần được theo dõi và quản lý lâu dài để phát hiện sớm các khối u cũng như hạn chế biến chứng. Nếu bản thân hoặc gia đình có tiền sử mắc bệnh, bạn nên khám chuyên khoa, tư vấn di truyền và thực hiện tầm soát định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.