Lá lẻ bạn có tác dụng gì? Những điều cần biết

Lá lẻ bạn có tác dụng gì là thắc mắc của nhiều người khi nghe đến loại cây cảnh quen thuộc này. Không chỉ dễ trồng, dễ tìm, lá lẻ bạn còn có nhiều công dụng khác nhau trong Đông y. Tuy nhiên, không phải ai cũng hiểu rõ cách dùng và những lưu ý quan trọng khi sử dụng loại lá này.

Tìm hiểu chung về cây lẻ bạn

Nếu nhắc đến tên cây lẻ bạn, nhiều người sẽ cảm thấy lạ lẫm nhưng nếu một lần nhìn thấy nó, chắc chắn bạn sẽ thấy rất quen thuộc bởi bạn có thể dễ dàng nhìn thấy chúng ở bồn cây của nhiều gia đình, công viên, nhà hàng, quán cafe… Vậy cây lẻ bạn có nguồn gốc và đặc điểm gì?

Cây lẻ bạn có tên khoa học là Tradescantia discolor L’Hér, là một đại diện tiêu biểu thuộc họ thài lài, thường được dân gian gọi bằng những cái tên gần gũi như cây sò huyết hay lão bạng.

Cây lẻ bạn có nguồn gốc từ các vùng nhiệt đới châu Mỹ. Theo thời gian, loài cây này được đưa đi trồng và mọc hoang tại nhiều khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới trên thế giới. Ở Việt Nam, lẻ bạn đã xuất hiện từ khá lâu, phổ biến ở nhiều địa phương, tuy nhiên thời điểm du nhập cụ thể đến nay vẫn chưa có tài liệu ghi nhận rõ ràng.

Đây là loại cây thân thảo có sức sống bền bỉ, sống lâu năm với chiều cao trung bình từ 30 - 45cm. Thân cây khá mập mạp với đường kính khoảng 2,5 - 5cm. Đặc điểm nổi bật của thân là dạng thân đơn, không phân nhánh và gần như bị che khuất hoàn toàn bởi các bẹ lá xếp chồng lên nhau.

Lá lẻ bạn mọc sát đất và bao phủ toàn bộ thân, có kích thước dài khoảng 18 - 28cm và rộng từ 3 - 5cm. Lá dạng không cuống, chất lá hơi dày, đầu lá có thể nhọn hoặc tù. Mặt trên của lá có màu xanh lục đặc trưng, bề mặt hơi lõm. Còn mặt dưới mang màu tím tía nổi bật, dáng lá hơi khum lại với hệ gân lá chạy song song.

Cụm hoa của cây lẻ bạn mọc thành tán, được bảo vệ bên trong hai lá bắc úp vào nhau trông rất giống hình vỏ sò. Mỗi bông hoa gồm 3 lá đài, 3 cánh hoa sắc trắng vàng và 6 nhị dài gần bằng nhau. Quả của cây thuộc dạng quả nang, dài khoảng 3 - 4mm, chia làm 3 ô. Khi chín, quả nứt ra thành các mảnh vỏ để lộ hạt cứng và có góc cạnh bên trong.

Công dụng của cây lá lẻ bạn

Các bộ phận thường được sử dụng làm thuốc của cây lẻ bạn là hoa và lá lẻ bạn. Trong đó, hoa được người dân dùng phổ biến hơn trong các bài thuốc dân gian.

Cây lẻ bạn ra hoa hằng năm, mùa hoa thường rơi vào khoảng tháng 4. Khi đến mùa, người ta thu hái hoa để làm dược liệu. Riêng lá lẻ bạn có thể thu hoạch quanh năm, tuỳ theo nhu cầu sử dụng.

Sau khi hái, hoa và lá có thể dùng ở dạng tươi hoặc phơi khô trong bóng râm để dùng dần. Với dược liệu khô, cần bảo quản ở nơi khô ráo, thoáng mát, tránh ẩm mốc và tránh ánh nắng trực tiếp để đảm bảo chất lượng.

Theo y học cổ truyền, hoa lẻ bạn có vị ngọt, nhạt, tính mát, được cho là tác động chủ yếu vào phổi và huyết. Nhờ đặc tính mát, hoa lẻ bạn thường được dùng với mục đích làm mát huyết, giải độc, hỗ trợ cải thiện các tình trạng liên quan đến huyết nhiệt. Trong dân gian, hoa lẻ bạn được sử dụng trong các trường hợp như:

• Ho ra máu, đi ngoài ra máu do huyết bị nhiệt.
• Chảy máu do nóng trong.
• Các chứng ho, đặc biệt là ho do viêm họng.

Ngoài ra, cây lẻ bạn còn được dùng hỗ trợ trong một số trường hợp khác như:

• Viêm phế quản cấp và mạn tính.
• Lao bạch huyết.
• Phổi bị nóng gây viêm họng, ho nhiều, đờm đặc và vàng, khát nước.
• Cảm sốt kèm ho, nhức đầu.
• Lỵ.
• Bí tiểu tiện.

Một số bài thuốc từ hoa, lá lẻ bạn

Theo kinh nghiệm dân gian, cây lẻ bạn thường được sử dụng trong một số bài thuốc hỗ trợ cải thiện sức khỏe dưới đây.

Bài thuốc trị đau đầu, ho, cảm sốt

• Chuẩn bị: 15 g hoa lẻ bạn, 10 g rễ cây chòi mòi, 10 g vỏ cây kim phượng hoa vàng.
• Cách thực hiện: Các vị thuốc rửa sạch, thái nhỏ, phơi khô rồi cho vào ấm sắc cùng 400 ml nước. Đun đến khi còn khoảng 100 ml thì lọc bỏ bã, chia làm 2 lần uống trong ngày. Dùng 1 thang/ngày, duy trì 3 đến 5 ngày.

Bài thuốc chữa bí tiểu tiện

• Chuẩn bị: 15 g hoa lẻ bạn, 15 g diếp cá, 20 g rau má, 10 g rễ cỏ tranh, 10 g râu ngô.
• Cách thực hiện: Tất cả dược liệu dùng ở dạng tươi, rửa sạch rồi cho vào ấm sắc lấy nước đặc. Lọc bỏ bã, chia nước thuốc thành 2 lần uống trong ngày. Mỗi ngày dùng 1 thang, áp dụng liên tục khoảng 7 ngày.

Bài thuốc trị ho có đờm

• Chuẩn bị: 30 - 40 g hoa lẻ bạn.
• Cách thực hiện:Hoa lẻ bạn rửa sạch, để ráo rồi giã nát, thêm một ít nước, gạn lấy phần nước uống. Ngoài ra, có thể phơi khô dược liệu rồi sắc lấy nước uống 1 lần/ngày, dùng liên tục trong 3 ngày.

Bài thuốc hỗ trợ điều trị viêm đường hô hấp

• Chuẩn bị: 3 lá lẻ bạn hoặc 15 cụm hoa lẻ bạn.
• Cách thực hiện:Dược liệu rửa sạch, sắc lấy nước uống hằng ngày. Có thể thêm một ít mật ong hoặc đường phèn để dễ uống. Nếu kèm theo triệu chứng đi ngoài phân lỏng hoặc ho do cảm lạnh, có thể gia thêm vỏ quýt hoặc vài lát gừng tươi.

Bài thuốc hỗ trợ điều trị viêm khí quản

• Chuẩn bị: 15 g hoa lẻ bạn, 10 ml mật ong.
• Thực hiện: Hoa lẻ bạn rửa sạch, thái nhỏ, trộn với mật ong rồi hấp cách thủy khoảng 15 - 20 phút. Chia uống 2 - 3 lần trong ngày khi thuốc còn ấm.

Lá lẻ bạn là loại lá quen thuộc, gắn liền với nhiều bài thuốc trị bệnh trong Đông y. Tuy nhiên trước khi áp dụng thường xuyên, bạn nên cân nhắc liều lượng, theo dõi phản ứng của cơ thể và tham khảo ý kiến người có chuyên môn để đảm bảo an toàn và hiệu quả lâu dài.