Mật độ tinh trùng thấp có con không? Nguyên nhân và hướng xử trí

Mật độ tinh trùng thấp có nhiều nguyên nhân khác nhau và cần được đánh giá qua xét nghiệm tinh dịch đồ để xác định mức độ và hướng xử trí phù hợp. Vậy mật độ tinh trùng thấp có con không? Nguyên nhân là gì và hướng xử trí thế nào để cải thiện chức năng sinh sản của nam giới?

Mật độ tinh trùng thấp là gì?

Mật độ hay nồng độ tinh trùng là số lượng tinh trùng có trong một đơn vị thể tích tinh dịch, thường được biểu thị bằng triệu tinh trùng/mL. Đây là một trong những thông số cơ bản của tinh dịch đồ, bên cạnh tổng số tinh trùng, khả năng di động và hình thái tinh trùng.

Theo sổ tay WHO phiên bản thứ 6 năm 2021, giới hạn tham chiếu thấp hơn của nồng độ tinh trùng là 16 triệu/mL, tương ứng với bách phân vị thứ 5 trong quần thể nam giới có khả năng sinh sản. Giá trị này không phải ngưỡng tuyệt đối để chẩn đoán vô sinh; kết quả cần được diễn giải cùng các thông số tinh dịch đồ khác và tình trạng sinh sản của cả hai người.

Mật độ tinh trùng thấp cũng cần được phân biệt với tình trạng không có tinh trùng. Ở người có mật độ tinh trùng thấp, tinh dịch vẫn chứa tinh trùng nhưng số lượng ít hơn mức tham chiếu. Trong khi đó, không có tinh trùng là tình trạng không phát hiện tinh trùng trong mẫu tinh dịch khi xét nghiệm theo quy trình phù hợp.

Mật độ tinh trùng thấp có con không?

Mật độ tinh trùng thấp có thể liên quan đến giảm khả năng thụ thai, đặc biệt khi đi kèm các bất thường khác của tinh dịch đồ. Tuy nhiên, không thể dự đoán khả năng có con chỉ dựa trên riêng nồng độ tinh trùng, tình trạng này không đồng nghĩa với vô sinh nam. Một số nam giới có mật độ tinh trùng thấp vẫn có thể có con tự nhiên nếu các yếu tố sinh sản khác tương đối thuận lợi.

Khả năng có con không chỉ phụ thuộc vào mật độ tinh trùng mà còn liên quan đến tổng số tinh trùng trong toàn bộ mẫu tinh dịch. Bên cạnh đó, khả năng di động của tinh trùng cũng rất quan trọng vì tinh trùng cần có khả năng di chuyển phù hợp để tiếp cận trứng.

Ngoài các yếu tố từ nam giới, khả năng sinh sản của người vợ hoặc bạn tình cũng đóng vai trò quan trọng. Tuổi, chức năng phóng noãn, tình trạng tử cung, vòi trứng và nhiều yếu tố sức khỏe sinh sản khác có thể ảnh hưởng đến khả năng thụ thai. Tần suất và thời điểm quan hệ cũng liên quan đến cơ hội thụ thai, đặc biệt là việc quan hệ trong khoảng thời gian có khả năng thụ thai cao của chu kỳ kinh.

Do đó, nếu phát hiện mật độ tinh trùng thấp, nam giới không nên tự kết luận rằng mình không thể có con.

Nguyên nhân mật độ tinh trùng thấp

Mật độ tinh trùng thấp có thể liên quan đến nhiều yếu tố, từ lối sống, môi trường, bệnh lý đến thuốc điều trị và bất thường bẩm sinh. Việc xác định nguyên nhân giúp bác sĩ lựa chọn hướng xử trí phù hợp.

Các yếu tố về lối sống

Hút thuốc lá, sử dụng một số chất gây nghiện và uống nhiều rượu bia có thể ảnh hưởng bất lợi đến chất lượng tinh trùng. Bên cạnh đó, thừa cân, béo phì, chế độ ăn uống thiếu cân đối, ít vận động, căng thẳng kéo dài hoặc thiếu ngủ cũng có thể liên quan đến chất lượng tinh trùng.

Nhiệt độ vùng bìu tăng

Tinh hoàn cần môi trường có nhiệt độ thấp hơn nhiệt độ cơ thể để quá trình sinh tinh diễn ra thuận lợi. Nhiệt độ vùng bìu tăng trong thời gian dài cũng có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào nguyên nhân, mức độ và thời gian tiếp xúc, không nên quy kết một thói quen đơn lẻ là nguyên nhân gây mật độ tinh trùng thấp.

Bệnh lý ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tinh trùng

Một số bệnh lý có thể ảnh hưởng đến quá trình hình thành tinh trùng và làm thay đổi kết quả tinh dịch đồ. Giãn tĩnh mạch thừng tinh, nhiễm trùng hoặc viêm đường sinh dục, rối loạn nội tiết và bất thường tại tinh hoàn đều có thể liên quan đến mật độ tinh trùng thấp. Ngoài ra, một số bệnh lý toàn thân cũng có thể ảnh hưởng đến chức năng sinh sản.

Thuốc và các yếu tố điều trị

Một số loại thuốc có thể ảnh hưởng đến quá trình sinh tinh hoặc hormone sinh dục tùy theo hoạt chất, liều dùng và thời gian sử dụng. Ngoài ra, các phương pháp điều trị ung thư như hóa trị, xạ trị có thể ảnh hưởng đến chức năng tinh hoàn và khả năng sinh sản. Nam giới không nên tự ý ngừng thuốc đang điều trị khi phát hiện tinh dịch đồ bất thường mà cần trao đổi với bác sĩ để được đánh giá.

Bất thường di truyền hoặc bẩm sinh

Một số bất thường về nhiễm sắc thể hoặc gene có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất tinh trùng, dẫn đến mật độ tinh trùng thấp hoặc các bất thường khác trên tinh dịch đồ. Một số bất thường bẩm sinh ở tinh hoàn hoặc đường dẫn tinh cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng sinh sản. Ở nam giới bị vô tinh hoặc thiểu tinh nặng, đặc biệt khi nồng độ tinh trùng rất thấp, bác sĩ có thể cân nhắc xét nghiệm nhiễm sắc thể hoặc xét nghiệm di truyền chuyên sâu tùy biểu hiện lâm sàng và kết quả tinh dịch đồ.

Làm gì để cải thiện tình trạng mật độ tinh trùng thấp?

Điều trị mật độ tinh trùng thấp cần dựa trên nguyên nhân cụ thể thay vì chỉ tập trung vào việc tăng số lượng tinh trùng.

Điều chỉnh lối sống

Nam giới nên bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia, duy trì cân nặng hợp lý và vận động thường xuyên với cường độ phù hợp. Bên cạnh đó, nam giới có tình trạng mật độ tinh trùng thấp nên ngủ đủ giấc, kiểm soát căng thẳng và xây dựng chế độ ăn cân đối cũng góp phần duy trì sức khỏe tổng thể và chức năng sinh sản.

Điều trị nguyên nhân bệnh lý

Nếu mật độ tinh trùng thấp liên quan đến bệnh lý, việc điều trị cần tập trung vào nguyên nhân đã được xác định. Nếu phát hiện giãn tĩnh mạch thừng tinh, bác sĩ sẽ đánh giá mức độ, triệu chứng, kết quả tinh dịch đồ và tình trạng sinh sản của hai vợ chồng trước khi cân nhắc điều trị. Trường hợp nhiễm trùng hoặc viêm đường sinh dục cần được xử trí theo nguyên nhân. Nếu nghi ngờ rối loạn nội tiết, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm hormone để xác định nguyên nhân. Nam giới đang mong muốn có con không nên tự sử dụng testosterone hoặc thuốc nội tiết, vì một số thuốc có thể làm giảm quá trình sinh tinh.

Hỗ trợ sinh sản

Khi khả năng thụ thai tự nhiên gặp khó khăn, bác sĩ có thể cân nhắc các phương pháp như bơm tinh trùng vào buồng tử cung (IUI), thụ tinh trong ống nghiệm (IVF) hoặc tiêm tinh trùng vào bào tương noãn (ICSI) dựa trên mức độ bất thường tinh dịch, nguyên nhân vô sinh và đặc điểm sinh sản của cả hai vợ chồng/bạn tình.

Mật độ tinh trùng thấp không đồng nghĩa với vô sinh và vẫn có thể có con tùy từng trường hợp. Nam giới nên thăm khám khi có kết quả tinh dịch đồ bất thường để xác định nguyên nhân, đánh giá khả năng sinh sản và được tư vấn hướng xử trí phù hợp.