Nguyên nhân gây mất vệ sinh an toàn thực phẩm

Thực phẩm bẩn, thực phẩm nhiễm khuẩn hay tồn dư hóa chất độc hại đang trở thành mối lo thường trực trong đời sống hằng ngày. Không chỉ ảnh hưởng tức thời đến sức khỏe, mất vệ sinh an toàn thực phẩm còn gây ra nhiều hệ lụy lâu dài cho con người và xã hội.

Nguyên nhân gây mất vệ sinh an toàn thực phẩm

Những nguyên nhân phổ biến gây mất vệ sinh an toàn thực phẩm:

Thực phẩm nhiễm vi sinh vật gây hại

Một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mất an toàn thực phẩm là nhiễm vi sinh vật độc hại như vi khuẩn, virus, ký sinh trùng. Những tác nhân này thường xuất hiện khi thực phẩm được chế biến, bảo quản trong điều kiện không đảm bảo vệ sinh, nguồn nước ô nhiễm hoặc dụng cụ chế biến không được làm sạch đúng cách. Khi xâm nhập vào cơ thể, vi sinh vật có thể gây ngộ độc thực phẩm cấp tính, tiêu chảy, nôn ói và bùng phát các vụ ngộ độc tập thể.

Lạm dụng hóa chất cấm trong chăn nuôi và chế biến

Một số hóa chất không được phép sử dụng vẫn bị lạm dụng nhằm kéo dài thời gian bảo quản, tăng màu sắc hoặc cải thiện hình thức thực phẩm. Điển hình như hàn the, phẩm màu công nghiệp hay chất tạo màu Sudan. Các hóa chất này có thể gây tổn thương gan, thận và làm tăng nguy cơ ung thư nếu tích lũy lâu dài trong cơ thể.

Sử dụng phụ gia thực phẩm vượt ngưỡng cho phép

Ngay cả những hóa chất được phép sử dụng trong chế biến thực phẩm cũng trở nên nguy hiểm khi dùng quá liều lượng quy định. Các chất tạo ngọt tổng hợp, chất bảo quản chống mốc, chất chống oxy hóa nếu bị lạm dụng có thể gây rối loạn tiêu hóa, ảnh hưởng hệ thần kinh và làm suy giảm sức khỏe về lâu dài.

Dư lượng thuốc bảo vệ thực vật vượt mức an toàn

Rau củ, trái cây có thể tồn dư thuốc trừ sâu, thuốc diệt nấm hoặc kim loại nặng vượt quá ngưỡng cho phép do phun xịt không đúng quy trình hoặc thu hoạch quá sớm. Việc tiêu thụ thực phẩm nhiễm các chất này trong thời gian dài có thể gây ngộ độc mạn tính, ảnh hưởng gan, thận và hệ miễn dịch.

Độc tố tự nhiên trong thực phẩm

Một số thực phẩm tự nhiên vốn chứa độc tố nguy hiểm nếu không được xử lý đúng cách. Ví dụ như cá nóc, mực xanh, măng tươi, sắn hoặc các độc tố sinh học biển trong nhuyễn thể hai mảnh vỏ. Những độc tố này có thể gây tiêu chảy nặng, rối loạn thần kinh, mất trí nhớ tạm thời hoặc thậm chí liệt cơ và tử vong.

Độc tố sinh ra do bảo quản không đúng cách

Thực phẩm bảo quản kém, đặc biệt là các loại hạt như ngô, đậu tương, lạc, hạt dẻ rất dễ bị mốc và sinh ra độc tố aflatoxin. Đây là chất cực độc, có khả năng gây tổn thương gan nghiêm trọng và liên quan đến ung thư gan nếu sử dụng lâu dài.

Ô nhiễm từ môi trường

Nguồn nước, đất và không khí ô nhiễm có thể khiến thực phẩm nhiễm kim loại nặng, dioxin và các chất độc môi trường khác. Những chất này xâm nhập vào chuỗi thực phẩm và tích lũy dần trong cơ thể con người, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe sinh sản, hệ thần kinh và làm tăng nguy cơ mắc bệnh mạn tính.

Tác hại của thực phẩm không đảm bảo vệ sinh đối với sức khỏe

Tác hại mất vệ sinh an toàn thực phẩm đối với sức khỏe:

Gây bệnh cấp tính và mạn tính nguy hiểm

Các bệnh do thực phẩm gây ra không chỉ dừng lại ở những trường hợp ngộ độc thực phẩm cấp tính với biểu hiện nôn ói, tiêu chảy, đau bụng dữ dội.

Nguy hiểm hơn, việc thường xuyên sử dụng thực phẩm không an toàn còn dẫn đến bệnh mạn tính do cơ thể bị nhiễm và tích lũy dần các chất độc hại từ môi trường bên ngoài. Những chất này có thể làm rối loạn chuyển hóa, tổn thương gan, thận và làm tăng nguy cơ mắc các bệnh nghiêm trọng như tim mạch, rối loạn nội tiết và ung thư.

Nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em

Theo báo cáo của Tổ chức Y tế Thế giới, các bệnh đường ruột, đặc biệt là tiêu chảy vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây tử vong ở trẻ em trên toàn cầu. Phần lớn các trường hợp này có liên quan trực tiếp đến thực phẩm và nước uống bị nhiễm khuẩn. Vi khuẩn, virus và ký sinh trùng xâm nhập vào cơ thể qua đường ăn uống có thể gây mất nước nghiêm trọng, suy dinh dưỡng và tử vong nếu không được xử trí kịp thời.

Nguy cơ tích lũy độc chất lâu dài trong cơ thể

Đáng lo ngại hơn là việc tích lũy độc chất âm thầm trong cơ thể khi sử dụng thực phẩm nhiễm hóa chất, kim loại nặng hoặc độc tố sinh học trong thời gian dài. Các chất độc này có thể lắng đọng ở gan, thận, não hoặc mô mỡ, nhiều năm sau mới biểu hiện thành bệnh lý nghiêm trọng. Thậm chí, chúng còn có thể gây dị tật bẩm sinh, rối loạn phát triển và ảnh hưởng đến thế hệ tương lai.

10 nguyên tắc vàng đảm bảo an toàn thực phẩm khi chế biến tại nhà

Chọn thực phẩm tươi sạch

Ưu tiên lựa chọn thực phẩm còn tươi, có màu sắc tự nhiên, mùi vị bình thường và nguồn gốc rõ ràng. Tránh mua thực phẩm dập nát, biến màu hoặc không đảm bảo điều kiện bảo quản vì đây là nguồn tiềm ẩn vi khuẩn và hóa chất độc hại.

Ăn chín, uống chín, rửa sạch rau quả

Thực hiện ăn chín, uống chín giúp tiêu diệt phần lớn vi sinh vật gây bệnh. Rau, củ, quả tươi cần được rửa kỹ dưới vòi nước sạch, ngâm rửa đúng cách để loại bỏ bụi bẩn, trứng ký sinh trùng và dư lượng hóa chất.

Sử dụng thức ăn ngay sau khi chế biến

Thức ăn nên được dùng ngay khi vừa nấu xong hoặc vừa chuẩn bị xong để hạn chế vi khuẩn sinh sôi. Việc để thức ăn ở nhiệt độ phòng quá lâu làm tăng nguy cơ ô nhiễm vi sinh và ngộ độc thực phẩm.

Che đậy và bảo quản thức ăn cẩn thận

Sau khi nấu chín, thức ăn cần được che đậy kỹ lưỡng, bảo quản trong tủ lạnh hoặc khu vực sạch sẽ, tránh ruồi nhặng và bụi bẩn xâm nhập gây nhiễm khuẩn chéo.

Đun nóng kỹ thức ăn thừa

Thức ăn của bữa trước khi sử dụng lại cần được đun sôi kỹ để tiêu diệt vi khuẩn có thể đã phát triển trong quá trình bảo quản. Không nên hâm nóng nhiều lần vì làm giảm chất lượng và độ an toàn của thực phẩm.

Không để lẫn thực phẩm sống và chín

Thực phẩm sống và chín cần được để riêng, sử dụng dao, thớt và dụng cụ chế biến khác nhau để tránh lây nhiễm vi khuẩn từ thực phẩm sống sang thức ăn đã nấu chín.

Rửa tay sạch trước khi chế biến

Luôn rửa tay bằng nước sạch và xà phòng trước khi tiếp xúc với thực phẩm, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi xử lý thực phẩm sống. Đây là bước đơn giản nhưng cực kỳ quan trọng giúp ngăn chặn mầm bệnh xâm nhập vào thức ăn.

Giữ khu vực bếp luôn sạch sẽ

Bếp, dụng cụ nấu ăn và nơi chế biến cần được vệ sinh thường xuyên, giữ khô ráo và gọn gàng. Môi trường sạch sẽ giúp hạn chế vi khuẩn, côn trùng và nấm mốc phát triển.

Không sử dụng thực phẩm ôi thiu, mốc hỏng

Tuyệt đối không ăn hoặc sử dụng thực phẩm có dấu hiệu ôi thiu, mốc, hỏng dù chỉ một phần. Những thực phẩm này có thể chứa độc tố nguy hiểm, gây ngộ độc cấp hoặc ảnh hưởng lâu dài đến sức khỏe.

Chế biến thực phẩm bằng nước sạch

Nước dùng trong chế biến, nấu ăn và rửa thực phẩm phải là nước sạch, đạt tiêu chuẩn vệ sinh. Nước ô nhiễm là nguồn lây truyền vi sinh vật và ký sinh trùng nguy hiểm.

Chủ động lựa chọn thực phẩm an toàn

Người tiêu dùng cần từ chối các cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm không đảm bảo vệ sinh; không mua thực phẩm không rõ nguồn gốc, thực phẩm giả, kém chất lượng. Khi xảy ra ngộ độc thực phẩm hoặc bệnh lây truyền qua thực phẩm, cần chủ động khai báo để được xử lý kịp thời, góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

Mất vệ sinh an toàn thực phẩm xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan đến cả con người, môi trường và quy trình sản xuất - chế biến. Nhận diện đúng các nguyên nhân gây mất vệ sinh an toàn thực phẩm sẽ giúp mỗi cá nhân chủ động phòng tránh, lựa chọn thực phẩm an toàn và góp phần giảm thiểu nguy cơ bệnh tật. Bảo đảm an toàn thực phẩm không chỉ là trách nhiệm của cơ quan chức năng mà còn là hành động thiết thực của mỗi người vì sức khỏe bản thân và cộng đồng.