Ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng: Nguyên nhân, triệu chứng và cách xử trí

Ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng là một dạng ngộ độc do độc tố của vi khuẩn Staphylococcus aureus có trong thực phẩm. Các triệu chứng thường xuất hiện khá nhanh sau khi ăn, chủ yếu ảnh hưởng đến đường tiêu hóa. Hiểu rõ nguyên nhân, dấu hiệu và cách xử trí giúp bảo vệ sức khỏe hiệu quả.

Nguyên nhân gây ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng

Ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng có thể xuất phát từ những nguyên nhân như:

Thực phẩm bị nhiễm tụ cầu vàng

Ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng xảy ra khi thực phẩm chứa độc tố do vi khuẩn tụ cầu Staphylococcus aureus tạo ra. Staphylococcus aureus thường hiện diện trên da và trong mũi của nhiều người khỏe mạnh mà không gây bệnh. Thực phẩm có thể bị nhiễm S. aureus khi người mang vi khuẩn chạm vào thực phẩm mà chưa rửa tay đúng cách, hoặc khi thực phẩm tiếp xúc với vùng da đang bị nhiễm trùng. Nếu không đảm bảo vệ sinh trong chế biến và bảo quản, vi khuẩn có điều kiện phát triển và tạo độc tố trong thực phẩm.

Điều kiện thuận lợi để tụ cầu tạo độc tố

Một số thực phẩm như thịt và sản phẩm từ thịt, sữa và sản phẩm từ sữa, trứng, salad, bánh có nhân kem, pudding hoặc sandwich có thể liên quan đến ngộ độc tụ cầu nếu bị nhiễm S. aureus và được bảo quản ở nhiệt độ không an toàn. “Nếu thực phẩm bị nhiễm S. aureus và được giữ ở nhiệt độ không an toàn đủ lâu, vi khuẩn có thể sinh độc tố. Các độc tố này có tính bền nhiệt nên nấu lại thực phẩm sau khi độc tố đã hình thành không nhất thiết loại bỏ được nguy cơ ngộ độc.

Tuy nhiên, sự hiện diện của S. aureus trong thực phẩm không đồng nghĩa chắc chắn sẽ gây ngộ độc. Nguy cơ còn phụ thuộc vào số lượng vi khuẩn, điều kiện bảo quản, thời gian lưu trữ và lượng độc tố được tạo ra trong thực phẩm.

Triệu chứng ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng

Triệu chứng ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng thường khởi phát đột ngột trong khoảng 30 phút đến 8 giờ sau khi ăn thực phẩm nhiễm độc tố tụ cầu. Thời gian khởi phát rất ngắn có thể gợi ý ngộ độc do độc tố tụ cầu, nhưng không đủ để xác định nguyên nhân vì một số tác nhân gây ngộ độc thực phẩm khác cũng có thể gây triệu chứng trong vài giờ. Thời gian khởi phát có thể thay đổi giữa từng trường hợp, đặc trưng thường gặp là triệu chứng xuất hiện trong khoảng 30 phút đến 8 giờ sau ăn.

Các biểu hiện thường gặp của ngộ độc do tụ cầu vàng chủ yếu liên quan đến đường tiêu hóa, trong đó nổi bật là buồn nôn, nôn, đau quặn bụng và tiêu chảy. Người bệnh có thể mệt mỏi, yếu sức nếu nôn hoặc tiêu chảy nhiều dẫn đến mất nước. Sốt không phải triệu chứng điển hình của ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng. Nếu người bệnh sốt cao, đau bụng dữ dội, đi ngoài có máu hoặc xuất hiện các triệu chứng bất thường khác, cần được thăm khám để xác định nguyên nhân và loại trừ các bệnh lý khác.

Ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng có nguy hiểm không?

Ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng thường khởi phát cấp tính, diễn biến ngắn và đa số trường hợp hồi phục với điều trị hỗ trợ, chủ yếu là bù nước và điện giải. Tuy nhiên, tình trạng nôn và tiêu chảy nhiều có thể khiến cơ thể mất nước, rối loạn điện giải và ảnh hưởng đến sức khỏe, đặc biệt ở trẻ nhỏ, người cao tuổi hoặc người có bệnh nền. Mức độ nghiêm trọng phụ thuộc vào lượng dịch mất, khả năng bù nước và tình trạng sức khỏe của từng người.

Người bệnh nên được đưa đến cơ sở y tế nếu xuất hiện các triệu chứng như:

• Nôn nhiều, không thể uống hoặc không giữ được nước trong cơ thể;
• Tiêu chảy nhiều lần hoặc kéo dài, xuất hiện các dấu hiệu mất nước như khát nhiều, khô miệng, tiểu ít, chóng mặt hoặc mệt lả;
• Đau bụng dữ dội, sốt cao, đi ngoài có máu hoặc tình trạng bệnh diễn biến nặng cũng là những dấu hiệu cần được đánh giá y tế.

Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh nền, đặc biệt những người dễ bị ảnh hưởng bởi mất nước, cần được theo dõi sát hơn khi có nôn hoặc tiêu chảy. Phụ nữ mang thai nên liên hệ nhân viên y tế khi có triệu chứng nặng, kéo dài hoặc dấu hiệu mất nước.

Cách xử trí ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng

Bù nước và điện giải là nhiệm vụ trọng tâm trong xử trí ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng, đặc biệt khi người bệnh bị nôn hoặc tiêu chảy. Nếu vẫn có thể uống, nên uống từng ngụm nhỏ và thường xuyên để hạn chế kích thích nôn. Có thể sử dụng dung dịch bù nước Oresol để bù nước và điện giải (ORS) khi người bệnh còn uống được. Cần pha đúng lượng nước theo hướng dẫn của từng sản phẩm và sử dụng theo hướng dẫn. Trường hợp mất nước nặng, nôn nhiều không thể uống hoặc có dấu hiệu bất thường cần đến cơ sở y tế để được đánh giá và có thể cần truyền dịch.

Khi tình trạng nôn giảm, người bệnh có thể ăn lại từng ít một, ưu tiên các loại thức ăn mềm, dễ tiêu và phù hợp với khả năng dung nạp. Không cần nhịn ăn kéo dài nếu người bệnh vẫn có thể ăn uống. Đồng thời, nên tránh rượu bia và những thực phẩm có thể khiến các triệu chứng tiêu hóa trở nên khó chịu hơn.

Về thuốc điều trị, ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng chủ yếu được xử trí bằng chăm sóc hỗ trợ và bù nước, điện giải. Không nên tự ý dùng thuốc điều trị, đặc biệt là kháng sinh vì thuốc không có vai trò trong điều trị ngộ độc thực phẩm do độc tố tụ cầu. Trong một số trường hợp, nhân viên y tế có thể chỉ định thuốc chống nôn để giúp người bệnh kiểm soát nôn và bù nước tốt hơn. Việc sử dụng thuốc cầm tiêu chảy hoặc thuốc chống nôn nên được cân nhắc dựa trên tình trạng cụ thể.

Cách phòng ngừa ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng

Để phòng ngừa ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng, cần chú trọng vệ sinh cá nhân và an toàn trong quá trình chế biến, bảo quản thực phẩm.

Đảm bảo an toàn khi chế biến thực phẩm

Người chế biến nên rửa tay kỹ trước khi chuẩn bị thức ăn và trước khi ăn, đồng thời giữ sạch dụng cụ, bề mặt chế biến và khu vực bếp. Người đang có vết thương hở, nhiễm trùng da hoặc tình trạng có thể làm nhiễm bẩn thực phẩm nên hạn chế trực tiếp chế biến thức ăn cho người khác.

Chọn thực phẩm an toàn

Thực phẩm cần được lựa chọn từ nguồn an toàn, chế biến hợp vệ sinh, nấu chín phù hợp và đặc biệt phải được bảo quản ở nhiệt độ an toàn để hạn chế S. aureus phát triển và tạo độc tố. Thực phẩm nhiễm S. aureus hoặc độc tố tụ cầu không nhất thiết có mùi, vị hoặc hình thức bất thường, vì vậy không nên dựa vào cảm quan để xác định thực phẩm có an toàn hay không.

Bảo quản thực phẩm đúng cách

Thực phẩm dễ hỏng không nên để ở nhiệt độ phòng quá 2 giờ, nếu nhiệt độ môi trường từ khoảng 32°C trở lên, nên làm lạnh trong vòng 1 giờ. Thực phẩm đã chế biến cần được giữ nóng hoặc làm lạnh ở nhiệt độ an toàn để hạn chế vi khuẩn phát triển.

Ngộ độc thực phẩm do tụ cầu vàng thường khởi phát nhanh với các triệu chứng tiêu hóa như buồn nôn, nôn, đau bụng và tiêu chảy. Người bệnh cần chú ý bù đủ nước, theo dõi diễn biến và đi khám khi triệu chứng nghiêm trọng, kéo dài hoặc xuất hiện dấu hiệu mất nước. Phòng ngừa bằng cách chế biến, bảo quản thực phẩm đúng cách và giữ vệ sinh trong quá trình ăn uống.