Nuốt khó: Chọn sai món ăn có thể gây sặc, hãy hiểu “đặc - nước đặc - lỏng”

Nuốt khó không chỉ gặp ở người già

Nhiều người nghĩ nuốt khó chỉ là chuyện tuổi tác. Thực tế, tình trạng này có thể xuất hiện sau đột quỵ, Parkinson, sa sút trí tuệ, ung thư vùng đầu cổ, trào ngược kéo dài, sau đặt nội khí quản hoặc sau phẫu thuật. Có người chỉ ho khi uống nước, có người thấy thức ăn mắc ở cổ, có người sụt cân vì ngại ăn.

Điều đáng lo là người bệnh thường cố chịu đựng. Họ sợ phiền con cháu, ngại đi khám hoặc cho rằng “ăn chậm là được”. Trong lúc đó, cơ thể vẫn thiếu năng lượng, thiếu nước, còn phổi có thể âm thầm bị tổn thương do hít sặc lặp đi lặp lại.

Vì sao “nước loãng” đôi khi nguy hiểm hơn?

Nước, trà, canh trong rất loãng nên chảy nhanh qua miệng và họng. Nếu phản xạ nuốt chậm hoặc cơ họng yếu, chất lỏng có thể lọt vào đường thở trước khi nắp thanh quản kịp đóng lại. Người bệnh sẽ ho sặc, khò khè, đổi giọng hoặc thậm chí hít sặc mà không ho.

Vì vậy, nhiều trường hợp được khuyên dùng nước đặc thay vì nước thường. Chất lỏng đặc hơn di chuyển chậm hơn, giúp người bệnh kiểm soát tốt hơn trong lúc nuốt. Tuy nhiên, không phải ai cũng cần nước đặc và mức độ đặc phải phù hợp từng người.

Hiểu đơn giản: Thực đơn đặc - nước đặc - lỏng

Thực đơn đặc (thức ăn sệt, mềm, nghiền)

Phù hợp khi người bệnh khó nhai, khó tạo viên thức ăn hoặc dễ nghẹn với món khô cứng. Thức ăn nên mềm, ẩm, dễ gom lại thành khối: Cháo sệt, khoai nghiền, thịt xay sốt, trứng hấp, đậu hũ non, cơm nát mềm tùy khả năng nhai.

Nên tránh món vụn rời như cơm rang, bánh quy khô, lạc, rau sống dai, thịt khô vì dễ rơi vãi vào họng.

Nước đặc

Là nước được làm sánh hơn bằng bột làm đặc chuyên dụng hoặc sản phẩm pha sẵn. Có nhiều mức độ: Hơi đặc, vừa, rất đặc. Người bệnh vẫn uống được nhưng dòng chảy chậm hơn.

Đây là lựa chọn thường gặp ở người hay ho khi uống nước, uống xong giọng ướt, hoặc từng viêm phổi do sặc. Nhưng nếu quá đặc, người bệnh có thể ngán uống, dẫn tới thiếu nước. Vì vậy cần được hướng dẫn cụ thể.

Lỏng

Gồm nước lọc, sữa, nước canh, cà phê, nước trái cây loãng. Một số người nuốt vẫn an toàn với nhóm này, nhưng số khác lại dễ sặc nhất.

Không nên tự suy đoán rằng “uống nước cho trôi thức ăn”. Với người nuốt khó, cách này đôi khi làm tình trạng tệ hơn.

Khi nào cần đi khám sớm?

Nếu có một trong các dấu hiệu sau, nên khám Tai Mũi Họng, Nội tiêu hóa hoặc chuyên gia âm ngữ trị liệu:

• Ho, sặc khi ăn uống;
• Nuốt đau, nuốt nghẹn kéo dài;
• Ăn rất lâu, mệt khi ăn;
• Sụt cân, mất nước;
• Viêm phổi tái diễn;
• Giọng khàn hoặc ướt sau nuốt.

Bác sĩ có thể đánh giá nguyên nhân và xác định bạn phù hợp thức ăn nào, độ đặc ra sao.

Ăn uống an toàn mỗi ngày

Ngồi thẳng khi ăn, ăn chậm, từng muỗng nhỏ. Tránh nói chuyện khi đang nhai nuốt. Sau ăn nên ngồi thêm 20–30 phút. Giữ vệ sinh răng miệng tốt vì vi khuẩn trong miệng có thể làm nặng viêm phổi nếu hít sặc.

Nuốt khó không có nghĩa phải bỏ niềm vui ăn uống. Chỉ cần đúng kết cấu thức ăn và được hướng dẫn phù hợp, bữa cơm vẫn có thể ngon miệng và an toàn.