Trước khi vào lớp 1: Đừng quên kiểm tra đôi mắt của trẻ?

Tật khúc xạ ở trẻ em học đường không phải vấn đề hiếm gặp

Các nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy tật khúc xạ, đặc biệt là cận thị, đã xuất hiện ở một tỷ lệ đáng kể trẻ trong độ tuổi tiểu học. Một nghiên cứu trên hơn 3.100 học sinh từ 6 - 10 tuổi ghi nhận tỷ lệ cận thị chung là 31,3%. Đáng chú ý, cận thị đã được phát hiện ngay ở trẻ 6 tuổi và có xu hướng tăng ở các lớp lớn hơn.

Một nghiên cứu khác trên gần 2.400 học sinh tiểu học và trung học cơ sở cũng ghi nhận tật khúc xạ khá phổ biến, trong đó cận thị chiếm tỷ lệ cao nhất, bên cạnh viễn thị và loạn thị. Các tác giả nhận thấy tỷ lệ cận thị có xu hướng gia tăng theo cấp học.

Những con số này cho thấy các vấn đề về thị lực có thể xuất hiện ngay từ những năm đầu đến trường. Tuy nhiên, trẻ nhỏ không phải lúc nào cũng nhận ra hoặc biết cách diễn đạt rằng mình đang nhìn không rõ. Nhiều trẻ có thể cho rằng hình ảnh mình nhìn thấy là bình thường, khiến vấn đề chỉ được phát hiện sau khi giáo viên nhận thấy trẻ khó nhìn bảng hoặc kết quả học tập bị ảnh hưởng.

Nhược thị là tình trạng cần được phát hiện sớm

Ngoài tật khúc xạ, nhược thị là một vấn đề thị giác cần được lưu ý trong những năm đầu đời. Đây là tình trạng thị lực của một hoặc cả hai mắt không phát triển bình thường trong giai đoạn hệ thị giác đang hoàn thiện.

Nhược thị có thể liên quan đến tật khúc xạ không được điều chỉnh, lác hoặc những nguyên nhân khiến một mắt không nhận được hình ảnh rõ nét trong thời gian dài. Điều đáng chú ý là trẻ mắc nhược thị đôi khi vẫn sinh hoạt bình thường, nhất là khi một mắt nhìn tốt và bù lại cho mắt còn lại.

Do đó, cha mẹ có thể khó nhận biết nếu chỉ quan sát trẻ trong sinh hoạt hằng ngày. Việc kiểm tra thị lực từng mắt giúp phát hiện những khác biệt mà trẻ chưa thể tự mô tả.

Phát hiện nhược thị càng sớm càng có ý nghĩa vì việc can thiệp thường thuận lợi hơn khi hệ thị giác của trẻ vẫn đang trong giai đoạn phát triển. Đây cũng là lý do khám mắt trước lớp 1 không nên chỉ nhằm xác định trẻ có bị cận thị hay không.

Những dấu hiệu cho thấy trẻ cần được khám mắt

Bên cạnh việc chủ động kiểm tra trước khi trẻ vào lớp 1, cha mẹ cần chú ý đến những biểu hiện bất thường trong sinh hoạt hằng ngày.

Một số dấu hiệu có thể liên quan đến vấn đề thị lực gồm:

• Nheo mắt khi nhìn xa.
• Cúi sát khi đọc, viết.
• Ngồi quá gần tivi.
• Nghiêng đầu hoặc che một mắt khi nhìn.
• Dụi mắt, chớp mắt nhiều.
• Khó nhìn chữ trên bảng.
• Hay mỏi mắt hoặc đau đầu.
• Hai mắt không nhìn thẳng cùng hướng.

Nếu trẻ đột ngột nhìn mờ, mất thị lực, đau mắt dữ dội hoặc gặp chấn thương vùng mắt, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế để được kiểm tra sớm, không tự ý sử dụng thuốc nhỏ mắt khi chưa có chỉ định.

Làm gì để bảo vệ thị lực khi trẻ bắt đầu đi học?

Sau khi vào lớp 1, trẻ dành nhiều thời gian hơn cho việc đọc, viết và các hoạt động nhìn gần. Cha mẹ nên giúp trẻ hình thành những thói quen tốt để bảo vệ thị lực ngay từ đầu:

• Ngồi học đúng tư thế: Giữ lưng thẳng, hạn chế cúi sát mặt xuống bàn khi đọc hoặc viết.
• Giữ khoảng cách phù hợp với sách vở: Không để trẻ đưa sách, vở hoặc màn hình quá gần mắt.
• Đảm bảo đủ ánh sáng khi học: Nên bố trí góc học tập có ánh sáng phù hợp, tránh quá tối hoặc gây chói mắt.
• Sử dụng bàn ghế phù hợp: Chiều cao bàn ghế cần tương thích với vóc dáng của trẻ để duy trì tư thế học thoải mái.
• Cho mắt nghỉ sau khi nhìn gần lâu: Khi đọc sách, làm bài hoặc dùng thiết bị điện tử, trẻ nên có những khoảng nghỉ và chuyển sang nhìn xa để mắt được thư giãn.
• Hạn chế thời gian sử dụng thiết bị có màn hình: Cha mẹ cần quản lý thời gian dùng điện thoại, máy tính bảng, máy tính và tránh để trẻ nhìn gần liên tục trong thời gian dài.
• Tăng hoạt động ngoài trời: Khuyến khích trẻ vui chơi, vận động ngoài trời thường xuyên để góp phần giảm nguy cơ xuất hiện cận thị.
• Duy trì sinh hoạt lành mạnh: Trẻ cần ngủ đủ giấc, ăn uống đa dạng và có thời gian nghỉ ngơi hợp lý.

Khám mắt trước lớp 1 là bước đơn giản nhưng có thể giúp cha mẹ sớm nhận biết những vấn đề về thị lực của trẻ. Khi đôi mắt được kiểm tra và chăm sóc phù hợp, trẻ sẽ có điều kiện thuận lợi hơn để đọc, viết, tiếp thu bài học và thích nghi với môi trường tiểu học.