Thận vẫn hoạt động bình thường, nhưng liệu có đang âm thầm tổn thương?

Bệnh thận mạn có thể tiến triển trong nhiều năm mà không gây triệu chứng rõ ràng, khiến người mắc chỉ phát hiện khi chức năng thận đã suy giảm đáng kể. Người bị đái tháo đường, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc có tiền sử gia đình mắc bệnh thận cần đặc biệt chú ý đến việc kiểm tra chức năng thận định kỳ.

Bệnh thận mạn có thể tiến triển âm thầm trước khi xuất hiện triệu chứng

Thận đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng như lọc chất thải khỏi máu, điều hòa lượng nước và muối, kiểm soát huyết áp và duy trì cân bằng điện giải. Khi thận bị tổn thương kéo dài, những chức năng này có thể suy giảm dần, ảnh hưởng đến hoạt động của nhiều cơ quan trong cơ thể.

Điều đáng lo ngại là bệnh thận mạn thường không có biểu hiện đặc hiệu ở giai đoạn đầu. Người bệnh vẫn có thể sinh hoạt bình thường, không đau vùng thắt lưng hay gặp bất thường khi đi tiểu dù chức năng thận đã suy giảm. Vì vậy, chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra có thể khiến bệnh được phát hiện muộn.

4 nhóm người cần đặc biệt chú ý kiểm tra chức năng thận

Một số bệnh lý nền và yếu tố gia đình có thể làm tăng nguy cơ tổn thương thận. Trong đó, những nhóm dưới đây cần chủ động trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra chức năng thận.

Người mắc đái tháo đường

Đường huyết tăng cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu nhỏ và bộ lọc của thận, khiến khả năng lọc chất thải suy giảm. Tổn thương thận do đái tháo đường thường tiến triển âm thầm, vì vậy người bệnh cần kiểm tra creatinine máu, mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và albumin trong nước tiểu định kỳ.

Người bị tăng huyết áp

Huyết áp cao kéo dài có thể làm tổn thương các mạch máu trong thận, ảnh hưởng đến khả năng lọc máu. Khi chức năng thận suy giảm, cơ thể có thể giữ lại nhiều muối và nước hơn, khiến huyết áp khó kiểm soát. Người bị tăng huyết áp kéo dài hoặc chưa kiểm soát tốt nên trao đổi với bác sĩ về việc đánh giá chức năng thận.

Người mắc bệnh tim mạch, đặc biệt là suy tim

Khi tim bơm máu kém hiệu quả, lượng máu đến thận có thể giảm, ảnh hưởng đến chức năng lọc. Tình trạng ứ dịch và một số thuốc điều trị cũng có thể tác động đến thận. Nhóm này cần được theo dõi chức năng thận theo chỉ định, nhất là khi thay đổi thuốc hoặc xuất hiện phù, khó thở, tăng cân nhanh bất thường.

Người có tiền sử gia đình mắc bệnh thận

Một số bệnh thận có tính di truyền, chẳng hạn bệnh thận đa nang. Người có cha mẹ hoặc anh chị em mắc bệnh thận mạn, đặc biệt người thân bị suy thận khi còn trẻ, nên thông báo tiền sử này khi đi khám để được đánh giá nguy cơ.

Ngoài ra, người từng bị tổn thương thận cấp hoặc có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc cũng nên chủ động trao đổi với bác sĩ về việc tầm soát.

Những xét nghiệm nào giúp phát hiện bệnh thận mạn từ sớm?

Do bệnh thận mạn thường ít biểu hiện ở giai đoạn đầu, xét nghiệm là cách quan trọng để đánh giá chức năng thận và phát hiện tổn thương từ sớm. Có hai loại kiểm tra thường được bác sĩ sử dụng.

Xét nghiệm creatinine máu và mức lọc cầu thận ước tính (eGFR)

Creatinine là chất thải được tạo ra trong quá trình hoạt động của cơ và được thận đào thải. Dựa trên nồng độ creatinine máu cùng các thông tin cần thiết, bác sĩ có thể tính eGFR để ước tính khả năng lọc máu của thận. Chỉ số này giúp đánh giá mức độ suy giảm chức năng thận.

Xét nghiệm albumin trong nước tiểu (UACR)

Albumin là một loại protein trong máu. Khi bộ lọc của thận bị tổn thương, albumin có thể rò rỉ vào nước tiểu. Tỷ lệ albumin/creatinine niệu (UACR) giúp phát hiện tình trạng này ngay cả khi người bệnh chưa có triệu chứng. UACR trên 30 mg/g là dấu hiệu bất thường cần được bác sĩ đánh giá thêm.

Một kết quả xét nghiệm bất thường đơn lẻ chưa đủ để kết luận bệnh thận mạn. Tình trạng eGFR giảm dưới 60 ml/phút/1,73 m² hoặc có dấu hiệu tổn thương thận như albumin niệu cần được đánh giá về thời gian kéo dài. Theo tiêu chuẩn chẩn đoán, những bất thường này phải tồn tại ít nhất 3 tháng mới đáp ứng tiêu chí bệnh thận mạn.

Làm gì để bảo vệ chức năng thận và hạn chế bệnh tiến triển?

Khi được phát hiện sớm, việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ có thể giúp làm chậm quá trình suy giảm chức năng thận. Người dân có thể chủ động bảo vệ sức khỏe thận bằng những biện pháp sau:

• Kiểm soát tốt đường huyết và huyết áp, đặc biệt ở người mắc bệnh nền.
• Duy trì chế độ ăn uống, sinh hoạt lành mạnh, phù hợp với tình trạng sức khỏe.
• Tuân thủ điều trị các bệnh lý tim mạch và bệnh mạn tính.
• Không tự ý sử dụng thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAIDs) kéo dài vì có thể gây ảnh hưởng đến thận.
• Thận trọng với các sản phẩm không rõ thành phần, nguồn gốc có nguy cơ gây hại cho thận.
• Kiểm tra chức năng thận định kỳ theo hướng dẫn của bác sĩ.

Bệnh thận mạn có thể tiến triển âm thầm theo thời gian, nên việc theo dõi sức khỏe thận không nên chỉ dừng lại ở các xét nghiệm khi có dấu hiệu bất thường. Kiểm soát tốt bệnh nền, sử dụng thuốc đúng hướng dẫn và duy trì thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ góp phần giảm gánh nặng cho thận, hạn chế nguy cơ biến chứng về lâu dài.