Ung thư đại tràng có di truyền không​? Những yếu tố nguy cơ của ung thư đại tràng

Sự gia tăng về tỷ lệ mắc bệnh ung thư đại tràng đòi hỏi phải có cái nhìn toàn diện hơn về căn nguyên và cơ chế phát triển của bệnh. Việc tìm hiểu về cơ sở di truyền của ung thư đại tràng là rất quan trọng. Hãy cùng tìm hiểu về tính di truyền và các yếu tố rủi ro liên quan đến ung thư đại tràng, từ đó giúp người đọc có cái nhìn đúng đắn và biết cách phòng ngừa hiệu quả.

Ung thư đại tràng có di truyền không​?

Trên thực tế, yếu tố di truyền có tồn tại nhưng chỉ chiếm một tỷ lệ rất nhỏ. Chỉ có khoảng 5% các ca mắc ung thư đại trực tràng thực sự bắt nguồn từ yếu tố di truyền. Tuy nhiên, nếu trong gia đình có người thân ruột thịt như cha mẹ, anh chị em mắc bệnh, nguy cơ mắc bệnh trong suốt cuộc đời sẽ tăng từ mức cơ bản là 5% lên tới 15%.

Dấu hiệu cảnh báo di truyền rõ nhất là khi người thân mắc bệnh ở độ tuổi còn rất trẻ, cụ thể là dưới 50 tuổi. Nguy cơ này sẽ càng nhân lên nếu gia đình bạn có nhiều hơn một người mắc bệnh hoặc các thành viên từng được phát hiện có những khối polyp tiền ung thư ở giai đoạn tiến triển.

Các hội chứng đột biến gen di truyền tiêu biểu bao gồm:

• Hội chứng đa polyp gia đình: Bắt nguồn từ đột biến gen ức chế khối u APC. Khi đó, đại tràng sẽ xuất hiện nhiều polyp và có nguy cơ rất cao tiến triển thành ung thư nếu không được theo dõi và can thiệp phù hợp.
• Hội chứng Lynch: Xảy ra do đột biến ở các nhóm gen chuyên làm nhiệm vụ sửa chữa DNA như MLH1, MSH2, MSH6. Sự thiếu hụt này khiến các lỗi trong quá trình nhân lên của tế bào không được khắc phục, dẫn đến hình thành khối u.
• Hội chứng Peutz-Jeghers: Là tình trạng đột biến gen ức chế khối u STK11.
• Hội chứng MAP: Liên quan đến đột biến gen MUTYH, làm suy giảm khả năng kiểm tra và tự sửa lỗi DNA của tế bào trong quá trình phân chia.
• Bệnh xơ nang: Dù cơ chế chi tiết chưa được biết rõ, nhưng sự biến đổi ở gen CFTR cũng được chứng minh là làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.

Những yếu tố nguy cơ khác của ung thư đại tràng

Đa số các trường hợp mắc ung thư đại tràng đều xuất phát từ những đột biến mắc phải. Đây là những biến đổi DNA tự phát xảy ra trong suốt cuộc đời của người bệnh và không di truyền sang con cái. Dưới đây là những yếu tố nguy cơ làm gia tăng khả năng mắc bệnh mà bạn cần lưu tâm:

• Tuổi tác: Dù bệnh có thể khởi phát ở bất kỳ giai đoạn nào trong đời, nhưng nhóm người bước qua tuổi 50 thường có tỷ lệ mắc bệnh cao.
• Chủng tộc: Các dữ liệu thống kê, đặc biệt là tại Mỹ, chỉ ra rằng cộng đồng người da đen có nguy cơ mắc bệnh này cao hơn hẳn so với những nhóm chủng tộc khác.
• Viêm nhiễm đường ruột mãn tính: Những người mắc các bệnh lý gây viêm sưng niêm mạc ruột kéo dài, điển hình như bệnh viêm loét đại tràng hay bệnh Crohn, sẽ nằm trong nhóm có nguy cơ mắc ung thư rất cao.
• Chế độ dinh dưỡng thiếu cân bằng: Thói quen ăn uống ít chất xơ nhưng lại dư thừa chất béo và calo sẽ tạo áp lực lớn lên hệ tiêu hóa. Việc tiêu thụ quá nhiều thịt đỏ và các loại thịt chế biến sẵn cũng được xem là tác nhân làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại trực tràng.
• Lối sống lười vận động: Việc ngồi một chỗ quá nhiều và ít tham gia các hoạt động thể chất sẽ làm hệ tiêu hóa hoạt động kém hiệu quả, từ đó gia tăng nguy cơ mắc bệnh.
• Bệnh tiểu đường: Những bệnh nhân tiểu đường hoặc gặp tình trạng kháng insulin cũng có tỷ lệ phát triển ung thư đại tràng cao hơn đáng kể.
• Thừa cân, béo phì: Trọng lượng cơ thể vượt mức kiểm soát không chỉ làm tăng nguy cơ mắc ung thư đại tràng mà còn làm tăng tỷ lệ biến chứng nặng và nguy cơ tử vong ở người bệnh ung thư.
• Hút thuốc lá: Các chất độc hại có trong khói thuốc lá đã được y học chứng minh là một trong những tác nhân trực tiếp làm tăng nguy cơ hình thành khối u ác tính ở đại tràng.
• Lạm dụng đồ uống có cồn: Việc dung nạp rượu bia thường xuyên với hàm lượng lớn sẽ gây tổn thương các tế bào đường ruột và làm gia tăng nguy cơ mắc bệnh một cách rõ rệt.
• Hệ lụy từ xạ trị: Những bệnh nhân từng phải trải qua các liệu trình xạ trị nhắm trực tiếp vào khu vực vùng bụng để điều trị một căn bệnh ung thư khác sẽ có rủi ro mắc ung thư đại tràng cao hơn về sau.

Cần làm gì khi có người thân mắc ung thư đại tràng?

Việc đối diện với thông tin người thân mắc ung thư đại tràng thường mang lại nhiều lo âu, đặc biệt là nỗi sợ về nguy cơ di truyền. Tuy nhiên, thay vì hoang mang, bạn có thể chủ động bảo vệ sức khỏe của chính mình bằng những bước xử trí dưới đây:

• Chủ động kiểm tra sức khỏe nếu thành viên trong gia đình bạn mắc ung thư đại trực tràng hoặc được xác định có mang đột biến gen qua các xét nghiệm sinh học.
• Đăng ký tham gia các buổi tư vấn di truyền cùng chuyên gia y tế để được cung cấp kiến thức chuẩn xác về căn bệnh, hiểu rõ các nguy cơ tiềm ẩn và xây dựng các bước chăm sóc sức khỏe dự phòng tương ứng.
• Tìm kiếm sự đồng hành của các bác sĩ chuyên khoa tiêu hóa dày dạn kinh nghiệm trong mảng ung thư di truyền nếu bạn nhận kết quả chẩn đoán mắc các hội chứng di truyền liên quan, do phác đồ điều trị cho nhóm di truyền mang tính đặc thù và khác biệt so với các ca ung thư đại tràng khởi phát tự nhiên.
• Ưu tiên thực hiện các xét nghiệm gen tầm soát ngay khi phát hiện gia đình có người mắc ung thư hoặc xuất hiện nhiều polyp đường ruột, đây là một biện pháp giúp đánh giá nguy cơ và thiết lập kế hoạch theo dõi trong tương lai.

Bài viết trên đã giải đáp câu hỏi: “Ung thư đại tràng có di truyền không​?”. Ung thư đại tràng là một bệnh lý phức tạp, chịu tác động của cả yếu tố di truyền và các yếu tố nguy cơ mắc phải khác. Hiểu rõ rằng di truyền không phải là yếu tố duy nhất quyết định bệnh, mà còn có rất nhiều yếu tố nguy cơ có thể thay đổi được, là chìa khóa để mỗi cá nhân chủ động phòng ngừa. Do đó, việc thực hiện sàng lọc định kỳ, đồng thời duy trì lối sống khoa học, lành mạnh là chiến lược giúp giảm thiểu nguy cơ mắc ung thư đại tràng và bảo vệ sức khỏe lâu dài.