Ung thư sắc tố là gì? Dấu hiệu, mức độ nguy hiểm và cách điều trị

Trong số các bệnh lý về da, ung thư sắc tố được đánh giá là ít gặp nhưng có tỷ lệ tử vong cao nhất. Nhiều người thường nhầm lẫn ung thư sắc tố với các nốt ruồi hay đốm sắc tố lành tính, dẫn đến phát hiện muộn. Việc hiểu đúng bản chất của ung thư sắc tố giúp người đọc chủ động theo dõi da và đi khám kịp thời.

Ung thư sắc tố là gì?

Ung thư sắc tố là gì? Ung thư sắc tố (melanoma) là loại ung thư da ác tính nhất, khởi phát từ các tế bào hắc tố (melanocytes) - nơi sản xuất sắc tố melanin. Dù ít gặp hơn các loại ung thư da khác, melanoma lại cực kỳ nguy hiểm do tốc độ xâm lấn sâu và khả năng di căn nhanh đến các cơ quan nội tạng qua đường máu hoặc bạch huyết.

Về cơ bản, ung thư sắc tố hình thành khi DNA của các tế bào hắc tố bị đột biến dẫn đến sự tăng sinh không kiểm soát. Quá trình này tạo thành các khối u ác tính có khả năng ăn sâu vào các lớp da bên dưới. Không chỉ xuất hiện trên bề mặt da, ung thư sắc tố còn có thể khởi phát tại các vùng niêm mạc như miệng, mắt, cơ quan sinh dục hoặc dưới móng tay, chân.

Khác với nốt ruồi lành tính, ung thư sắc tố có sự thay đổi nhanh chóng về kích thước, hình dạng và màu sắc. Bờ của khối u thường không đều, loang lổ nhiều sắc độ. Đặc biệt, khối u có thể gây ngứa, loét hoặc chảy máu tự nhiên.

Vị trí xuất hiện của ung thư sắc tố có sự khác biệt tùy thuộc vào cơ địa và mức độ tiếp xúc với ánh sáng mặt trời:

• Vùng da tiếp xúc ánh nắng: Thường gặp ở mặt, cổ, lưng và tay chân. Đây là hệ quả của việc tia UV tấn công trực tiếp vào cấu trúc DNA của tế bào da.
• Vùng da kín và niêm mạc: Ung thư có thể ẩn nấp dưới móng tay, lòng bàn chân (phổ biến hơn ở người da màu) hoặc trong niêm mạc miệng và mắt.

Dấu hiệu ung thư sắc tố điển hình cần nhận biết sớm

Dấu hiệu ung thư sắc tố thường xuất hiện dưới dạng nốt mới hoặc thay đổi trên da hiện có. Việc nhận biết sớm qua tự kiểm tra da có thể cứu sống, vì bệnh tiến triển nhanh. Dưới đây là các dấu hiệu phổ biến của ung thư sắc tố, bạn đọc có thể tham khảo:

Quy tắc ABCDE kinh điển

Quy tắc ABCDE là công cụ đơn giản để nhận diện dấu hiệu ung thư sắc tố, với các đặc điểm cụ thể như sau:

• A (Asymmetry): Bất đối xứng - một nửa nốt không giống nửa kia.
• B (Border): Bờ không đều, nham nhở hoặc mờ nhạt.
• C (Color): Nhiều màu - kết hợp nâu, đen, đỏ, trắng hoặc xanh.
• D (Diameter): Đường kính > 6mm, lớn hơn đầu tẩy bút chì.
• E (Evolving): Thay đổi nhanh về kích thước, hình dạng hoặc màu sắc.

Nếu nốt trên da có một hoặc nhiều đặc điểm này, hãy kiểm tra ngay. Quy tắc này giúp phát hiện đa số trường hợp ung thư sắc tố ở giai đoạn sớm.

Các biểu hiện lâm sàng khác

Ngoài quy tắc ABCDE, ung thư sắc tố còn có các biểu hiện lâm sàng khác như sau:

• Ngứa, chảy máu, loét tại nốt sắc tố, đặc biệt khi cọ xát hoặc va chạm nhẹ.
• Da xung quanh sưng đỏ, đau rát hoặc xuất hiện vết sẫm màu lan rộng.

Những biểu hiện này thường xảy ra khi ung thư sắc tố đã xâm lấn sâu hơn nhưng ở giai đoạn đầu có thể chỉ là nốt nhỏ không đau. Một số trường hợp, ung thư sắc tố dưới móng tay biểu hiện qua vệt đen dọc móng, dễ bị nhầm với chấn thương.

Dấu hiệu toàn thân khi bệnh tiến triển

Khi bệnh tiến triển, ung thư sắc tố có thể gây ra các dấu hiệu toàn thân sau:

• Sụt cân, mệt mỏi kéo dài mà không rõ lý do.
• Nổi hạch, khó thở khi di căn đến phổi hoặc đau xương nếu lan đến xương.

Dấu hiệu toàn thân thường xuất hiện ở giai đoạn muộn, khi ung thư sắc tố đã di căn, làm giảm tỷ lệ sống sót đáng kể.

Nguyên nhân và yếu tố nguy cơ gây ung thư sắc tố

Nguyên nhân cốt lõi của ung thư sắc tố là do tổn thương DNA trong tế bào hắc tố. Dưới đây là các yếu tố nguy cơ hàng đầu bạn cần lưu ý:

• Tia cực tím (UV): Tiếp xúc cường độ cao từ ánh nắng hoặc giường tắm nắng là nguyên nhân chính gây đột biến DNA da.
• Tiền sử cháy nắng: Từng bị cháy nắng đến mức phồng rộp, đặc biệt lúc nhỏ, làm tăng gấp đôi nguy cơ mắc bệnh khi trưởng thành.
• Đặc điểm cơ địa: Người da trắng, tóc đỏ/vàng, mắt xanh dễ tổn thương hơn do thiếu melanin bảo vệ.
• Số lượng nốt ruồi: Có trên 50 nốt ruồi bình thường hoặc sở hữu nốt ruồi loạn sản (bờ không đều) làm tăng nguy cơ gấp 10 lần.
• Di truyền: Ước tính khoảng 10% ca bệnh liên quan đến gen. Nguy cơ rất cao nếu có người thân trực hệ từng mắc melanoma.
• Hệ miễn dịch yếu: Người mắc bệnh mãn tính hoặc dùng thuốc ức chế miễn dịch dễ bị tế bào ác tính tấn công hơn.
• Môi trường làm việc: Làm việc ngoài trời lâu ngày không bảo hộ hoặc tiếp xúc hóa chất độc hại thường xuyên.

Chẩn đoán và điều trị ung thư sắc tố hiện nay

Chẩn đoán sớm và điều trị phối hợp nhiều phương pháp (đa mô thức) là chìa khóa giúp nâng cao tỷ lệ sống sót cho bệnh nhân ung thư sắc tố, đặc biệt trong bối cảnh y học hiện đại có nhiều bước tiến mới.

Quy trình chẩn đoán xác định

Để không bỏ lỡ thời điểm vàng, quy trình chẩn đoán được thực hiện bài bản qua các bước:

• Khám lâm sàng: Bác sĩ đánh giá các nốt bất thường dựa trên quy tắc ABCDE.
• Soi da: Sử dụng thiết bị phóng đại chuyên dụng để quan sát các cấu trúc sắc tố dưới bề mặt da mà mắt thường không thấy được, giúp phân biệt nốt ruồi lành tính và ác tính.
• Sinh thiết tổn thương: Đây là phương pháp khẳng định cuối cùng. Bác sĩ lấy một phần hoặc toàn bộ vùng da nghi vấn để xét nghiệm tế bào học, xác định độ sâu xâm lấn và giai đoạn bệnh.
• Chẩn đoán hình ảnh: Với các trường hợp nghi ngờ di căn, các xét nghiệm như chụp CT, MRI hoặc PET-CT sẽ được chỉ định để kiểm tra các cơ quan nội tạng và hệ thống hạch bạch huyết.

Phương pháp điều trị

Tùy vào giai đoạn bệnh, bác sĩ sẽ xây dựng phác đồ cá nhân hóa. Các phương pháp có thể được chỉ định trong điều trị ung thư sắc tố có thể kể đến như:

• Phẫu thuật: Là phương pháp ưu tiên hàng đầu ở giai đoạn sớm. Bác sĩ sẽ cắt bỏ khối u cùng một phần rìa da lành xung quanh để đảm bảo loại bỏ hết tế bào ung thư, đôi khi kết hợp ghép da để đảm bảo thẩm mỹ.
• Liệu pháp miễn dịch: Sử dụng các thuốc như Pembrolizumab để kích thích hệ miễn dịch của chính cơ thể nhận diện và tiêu diệt tế bào ung thư. Đây là cuộc cách mạng giúp cải thiện đáng kể tiên lượng cho bệnh nhân giai đoạn muộn.
• Liệu pháp nhắm trúng đích: Áp dụng cho bệnh nhân có đột biến gen cụ thể (như đột biến BRAF). Thuốc sẽ tấn công trực diện vào các tế bào mang đột biến mà ít gây hại cho tế bào lành.
• Hóa trị và xạ trị: Thường đóng vai trò hỗ trợ trong các trường hợp bệnh đã di căn xa hoặc dùng để giảm đau, kiểm soát triệu chứng khi phẫu thuật không còn khả thi.

Quản lý và theo dõi sau điều trị

Ung thư sắc tố có nguy cơ tái phát cao, do đó việc chăm sóc sau điều trị là bắt buộc. Theo khuyến cáo của các chuyên gia, bạn nên:

• Tái khám định kỳ: Thực hiện mỗi 3 - 6 tháng trong những năm đầu để kiểm tra các hạch bạch huyết và vùng da cũ.
• Tự theo dõi tại nhà: Người bệnh cần duy trì thói quen dùng gương tự kiểm tra toàn thân hàng tháng để phát hiện sớm bất kỳ thay đổi mới nào trên da.
• Bảo vệ da tuyệt đối: Sử dụng kem chống nắng phổ rộng và quần áo bảo hộ để tránh tổn thương DNA thêm do tia UV.

Ung thư sắc tố là bệnh lý ác tính nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu phát hiện sớm. Việc hiểu rõ ung thư sắc tố là gì, nhận diện đúng dấu hiệu và chủ động thăm khám da liễu định kỳ là chìa khóa giúp giảm nguy cơ tử vong và nâng cao chất lượng sống. Mong rằng, những chia sẻ hôm nay sẽ giúp bạn có thêm nhiều kiến thức sức khỏe hữu ích.