Vì sao bệnh gan nhiễm mỡ lại gia tăng ở những người không uống rượu?

Gan nhiễm mỡ từng được xem là hậu quả của việc lạm dụng rượu bia. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy ngày càng nhiều người không uống rượu vẫn được chẩn đoán mắc bệnh. Sự thay đổi trong lối sống, chế độ ăn uống và các rối loạn chuyển hóa đang góp phần khiến bệnh trở nên phổ biến hơn.

Vì sao bệnh gan nhiễm mỡ lại gia tăng ở những người không uống rượu?

Sự gia tăng của gan nhiễm mỡ không do rượu không phải do một nguyên nhân đơn lẻ mà là kết quả của nhiều yếu tố kết hợp. Trong đó, thay đổi về lối sống và sự gia tăng các bệnh lý chuyển hóa đóng vai trò quan trọng.

Gia tăng béo phì và kháng insulin

Béo phì, đặc biệt là béo bụng, là yếu tố nguy cơ hàng đầu của gan nhiễm mỡ. Khi lượng mỡ trong cơ thể tăng lên, axit béo tự do được giải phóng nhiều hơn và vận chuyển đến gan. Nếu gan không thể chuyển hóa hết lượng chất béo này, mỡ sẽ tích tụ trong tế bào gan.

Kháng insulin cũng là cơ chế quan trọng thúc đẩy bệnh. Khi cơ thể giảm khả năng đáp ứng với insulin, lượng đường và chất béo trong máu tăng cao, khiến gan phải tổng hợp nhiều chất béo hơn bình thường.

Chế độ ăn nhiều đường và thực phẩm siêu chế biến

Thói quen tiêu thụ nhiều nước ngọt, trà sữa, bánh kẹo, thức ăn nhanh và thực phẩm chế biến sẵn đang trở nên phổ biến ở nhiều lứa tuổi.

Đặc biệt, đường fructose trong nước giải khát có đường có thể thúc đẩy quá trình tạo mỡ tại gan. Khi tình trạng này kéo dài, lượng mỡ tích tụ sẽ ngày càng nhiều và làm tăng nguy cơ gan nhiễm mỡ ngay cả ở người không uống rượu.

Ngoài ra, khẩu phần ăn giàu chất béo bão hòa nhưng thiếu rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt cũng góp phần làm rối loạn chuyển hóa.

Ít vận động

Làm việc văn phòng, ngồi nhiều và ít vận động khiến cơ thể tiêu hao ít năng lượng hơn lượng calo nạp vào mỗi ngày.

Việc thiếu hoạt động thể lực không chỉ làm tăng cân mà còn làm giảm khả năng sử dụng chất béo của cơ thể. Hậu quả là mỡ tích tụ nhiều hơn tại gan và các cơ quan khác.

Thiếu ngủ và căng thẳng kéo dài

Ngày càng có nhiều nghiên cứu cho thấy thiếu ngủ kéo dài có thể ảnh hưởng đến quá trình điều hòa hormone kiểm soát cảm giác đói và no, từ đó làm tăng nguy cơ tăng cân.

Bên cạnh đó, căng thẳng kéo dài cũng làm thay đổi hoạt động của các hormone chuyển hóa, góp phần làm tăng tích tụ mỡ trong gan.

Yếu tố di truyền và bệnh lý nền

Không phải ai có lối sống tương tự cũng đều mắc bệnh. Một số người có yếu tố di truyền khiến gan dễ tích tụ mỡ hơn bình thường.

Ngoài ra, các bệnh lý như:

• Đái tháo đường type 2.
• Tiền đái tháo đường.
• Rối loạn mỡ máu.
• Tăng huyết áp.
• Hội chứng buồng trứng đa nang.
• Suy giáp.

đều có thể làm tăng nguy cơ xuất hiện gan nhiễm mỡ không do rượu.

Những ai có nguy cơ mắc gan nhiễm mỡ dù không uống rượu?

Mặc dù bệnh có thể gặp ở bất kỳ ai, một số nhóm đối tượng có nguy cơ cao hơn và nên chủ động tầm soát theo chỉ định của bác sĩ.

Những người có nguy cơ bao gồm:

• Người thừa cân hoặc béo phì.
• Người có vòng bụng lớn.
• Người mắc đái tháo đường type 2 hoặc tiền đái tháo đường.
• Người bị rối loạn mỡ máu.
• Người tăng huyết áp.
• Người ít vận động trong thời gian dài.
• Người thường xuyên sử dụng thực phẩm nhiều đường và chất béo.
• Người trên 40 tuổi.
• Người có tiền sử gia đình mắc bệnh gan nhiễm mỡ hoặc các bệnh chuyển hóa.

Ngoài ra, một tỷ lệ không nhỏ người có cân nặng bình thường vẫn có thể mắc gan nhiễm mỡ. Tình trạng này thường liên quan đến mỡ nội tạng cao, chế độ ăn không lành mạnh hoặc yếu tố di truyền.

Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường không có biểu hiện rõ rệt. Một số trường hợp có thể cảm thấy mệt mỏi, đầy bụng hoặc khó chịu vùng hạ sườn phải. Vì triệu chứng không đặc hiệu nên nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi thực hiện xét nghiệm men gan hoặc siêu âm.

Khám sức khỏe định kỳ là biện pháp giúp phát hiện bệnh sớm trước khi xuất hiện các biến chứng nghiêm trọng.

Gan nhiễm mỡ không do rượu có nguy hiểm không và làm thế nào để phòng ngừa?

Gan nhiễm mỡ không phải lúc nào cũng tiến triển nặng. Tuy nhiên, nếu lượng mỡ trong gan tiếp tục tăng và kéo dài, các tế bào gan có thể bị tổn thương, dẫn đến viêm và hình thành mô xơ.

Quá trình tiến triển của bệnh thường diễn ra theo các giai đoạn sau:

Ngoài các biến chứng tại gan, người mắc gan nhiễm mỡ còn có nguy cơ cao hơn đối với bệnh tim mạch và các rối loạn chuyển hóa khác.

Tin vui là ở giai đoạn sớm, bệnh hoàn toàn có thể được cải thiện nếu người bệnh thay đổi lối sống phù hợp.

Một số biện pháp được khuyến nghị gồm:

• Duy trì cân nặng hợp lý và giảm cân từ từ nếu đang thừa cân.
• Ăn nhiều rau xanh, trái cây và ngũ cốc nguyên hạt.
• Hạn chế nước ngọt, đồ uống có đường và thực phẩm chế biến sẵn.
• Giảm tiêu thụ thực phẩm nhiều chất béo bão hòa và đồ chiên rán.
• Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần với cường độ phù hợp.
• Kiểm soát tốt đường huyết, huyết áp và mỡ máu nếu đang mắc các bệnh lý liên quan.
• Khám sức khỏe định kỳ để theo dõi chức năng gan theo hướng dẫn của bác sĩ.
• Không tự ý sử dụng thuốc hoặc thực phẩm chức năng với mục đích "giải độc gan" khi chưa có chỉ định chuyên môn.

Việc kết hợp chế độ ăn uống cân đối, tăng cường vận động và kiểm soát các bệnh lý nền là nền tảng quan trọng trong phòng ngừa cũng như kiểm soát gan nhiễm mỡ không do rượu.

Gan nhiễm mỡ không còn là bệnh chỉ gặp ở người uống nhiều rượu bia. Thực tế, sự gia tăng của béo phì, kháng insulin, chế độ ăn nhiều đường, ít vận động và các rối loạn chuyển hóa đang khiến ngày càng nhiều người không uống rượu vẫn mắc bệnh. Chủ động xây dựng lối sống lành mạnh, khám sức khỏe định kỳ và kiểm soát tốt các yếu tố nguy cơ sẽ giúp phát hiện sớm, hạn chế tiến triển bệnh và bảo vệ sức khỏe gan lâu dài.