Virus Nipah 2026: "Sát thủ" có tỷ lệ tử vong 40 - 75% hiện chưa có vắc xin và thuốc đặc trị

Trong những tuần đầu năm 2026, thế giới một lần nữa rơi vào trạng thái cảnh giác cao độ trước sự tái xuất của virus Nipah. Đây là một loại virus có khả năng gây bệnh nặng với tỷ lệ tử vong cao và hiện chưa có vắc xin cũng như thuốc điều trị đặc hiệu. Sự kiện dịch Nipah bùng phát tại bang West Bengal (Ấn Độ) đã thu hút sự quan tâm của cộng đồng quốc tế và các cơ quan y tế toàn cầu vì mức độ nghiêm trọng của bệnh, đặc biệt trong bối cảnh thế giới vẫn chưa phục hồi hoàn toàn sau đại dịch COVID‑19.

Virus Nipah là gì?

Virus Nipah là một virus zoonotic (lây truyền từ động vật sang người), được xếp vào nhóm mầm bệnh nguy hiểm thuộc họ Henipavirus. Nó được phát hiện lần đầu vào cuối những năm 1990 sau một vụ bùng phát dịch nghiêm trọng tại Malaysia, gây bệnh thần kinh và hô hấp nặng ở cả người và động vật. Từ đó đến nay nhiều đợt bùng phát nhỏ lẻ đã được ghi nhận ở Nam Á, với tỷ lệ tử vong cao và diễn biến bệnh phức tạp.

Nipah lây truyền qua tiếp xúc với động vật mang mầm bệnh như dơi ăn quả và lợn, qua thực phẩm bị nhiễm virus hoặc thậm chí qua tiếp xúc trực tiếp giữa người với người trong môi trường chăm sóc y tế.

Tỷ lệ tử vong cao và nguy cơ nghiêm trọng

Một trong những đặc điểm khiến virus Nipah 2026 được mệnh danh là “sát thủ” là tỷ lệ tử vong ở những người nhập viện do nhiễm virus rất cao, dao động khoảng 40 - 75% tùy theo dịch và điều kiện y tế tại từng địa phương. Con số này cao hơn nhiều các bệnh truyền nhiễm phổ biến khác, khiến Nipah trở thành một trong những tác nhân có khả năng gây ra hậu quả nặng nề nhất nếu không được kiểm soát kịp thời.

Trong đợt bùng phát hiện tại ở Tây Bengal, Ấn Độ, giới chức xác nhận ít nhất 5 ca nhiễm, trong đó có những nhân viên y tế mắc bệnh sau khi chăm sóc bệnh nhân đầu tiên. Điều này gióng lên hồi chuông về khả năng lây lan ngay trong môi trường bệnh viện - một trong những thách thức lớn của dịch tễ học hiện đại.

Dấu hiệu và diễn biến bệnh

Bệnh do virus Nipah có thời gian ủ bệnh trung bình từ 4 đến 14 ngày, sau đó người nhiễm có thể xuất hiện các triệu chứng bao gồm:

• Sốt cao, ớn lạnh;
• Đau đầu và đau cơ;
• Ho, khó thở;
• Buồn nôn và nôn mửa;
• Rối loạn nhận thức, hoang tưởng, co giật;
• Viêm não cấp tính có thể dẫn đến hôn mê.

Trong nhiều trường hợp, bệnh diễn tiến rất nhanh với tổn thương nặng ở hệ thần kinh trung ương, khiến bệnh nhân rơi vào trạng thái nguy kịch trong thời gian ngắn.

Chưa có vắc xin và thuốc đặc trị, đây có phải đòn bẩy cho dịch bệnh?

Đáng lo ngại hơn, hiện nay chưa có vắc xin phòng bệnh và cũng chưa có thuốc điều trị đặc hiệu cho virus Nipah, cả ở người và động vật. Điều này có nghĩa là khi một ca nhiễm được ghi nhận, các biện pháp đối phó chủ yếu dựa vào chăm sóc hỗ trợ, cách ly người bệnh, truy vết tiếp xúc và các biện pháp kiểm soát dịch truyền thống.

Sự thiếu hụt về công cụ điều trị và phòng ngừa này khiến Nipah trở thành thách thức lớn đối với hệ thống y tế ngay cả ở những quốc gia có năng lực y tế tốt. Các nhà nghiên cứu trên thế giới hiện đang đẩy mạnh phát triển vắc xin và thuốc kháng virus, nhưng việc này cần thời gian và nguồn lực lớn.

Phản ứng của các quốc gia và tổ chức y tế

Trước tin tức dịch bệnh bùng phát, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã xếp Nipah vào danh sách mầm bệnh ưu tiên cần nghiên cứu do tiềm năng gây dịch và mức độ gây tử vong cao. Đồng thời WHO phối hợp với các cơ quan y tế khu vực để giám sát chặt chẽ và hỗ trợ kiểm soát dịch.

Tại châu Á, nhiều quốc gia đã tăng cường giám sát tại cửa khẩu, sân bay và cửa ngõ giao thông quốc tế, triển khai các biện pháp sàng lọc tương tự như thời điểm đại dịch COVID‑19. Sự nhạy bén trong phản ứng của các hệ thống y tế đã giúp hạn chế khả năng lan rộng của dịch bệnh.

Tình hình và ứng phó tại Việt Nam

Tại Việt Nam, Bộ Y tế xác nhận đến ngày 26/1/2026 chưa ghi nhận trường hợp mắc virus Nipah nhưng khuyến nghị người dân bình tĩnh và chủ động thực hiện các biện pháp phòng chống. Các cơ quan y tế đã tăng cường giám sát dịch bệnh ngay từ cửa khẩu, cơ sở y tế và cộng đồng để sẵn sàng ứng phó nếu có ca bệnh xâm nhập.

Bộ Y tế đưa ra các khuyến cáo phòng ngừa virus Nipah như sau:

• Tránh đi đến vùng có dịch nếu không thật sự cần thiết, đặc biệt là những khu vực đang ghi nhận ca nhiễm virus Nipah.
• Tự theo dõi sức khỏe trong vòng 14 ngày sau khi trở về từ vùng dịch. Nếu xuất hiện các triệu chứng như: đau đầu, đau cơ, buồn nôn, đau họng, chóng mặt, buồn ngủ, lú lẫn hoặc co giật, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế gần nhất để được kiểm tra. Trong thời gian đó, hạn chế tiếp xúc với người xung quanh và thông báo rõ ràng lịch sử di chuyển cho nhân viên y tế.
• Thực hiện an toàn vệ sinh thực phẩm: luôn ăn chín, uống sôi; rửa sạch và gọt vỏ trái cây trước khi ăn. Tuyệt đối không ăn hoặc uống các loại trái cây có dấu hiệu bị dơi, chim hoặc động vật khác cắn, gặm. Tránh uống nhựa cây sống (như nhựa cây thốt nốt, dừa tươi chưa qua chế biến).
• Không tiếp xúc gần với động vật có nguy cơ lây truyền virus, đặc biệt là dơi ăn quả. Nếu phải tiếp xúc hoặc giết mổ động vật, cần đeo găng tay, đồ bảo hộ và rửa tay kỹ bằng xà phòng hoặc dung dịch sát khuẩn sau đó.
• Hạn chế tiếp xúc trực tiếp với người nghi mắc bệnh, cũng như các vật dụng cá nhân, đồ dùng có thể bị ô nhiễm. Khi chăm sóc hoặc tiếp xúc gần với người bệnh, cần đeo khẩu trang, găng tay và sử dụng đầy đủ đồ bảo hộ cá nhân, sau đó rửa tay sạch sẽ.

Nhiều chuyên gia y tế và kinh tế cảnh báo rằng nếu Nipah lan rộng thành dịch lớn, hệ quả không chỉ dừng lại ở y tế mà còn ảnh hưởng sâu rộng đến kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, các chuyên gia cũng nhấn mạnh rằng vẫn chưa có bằng chứng cho thấy Nipah có khả năng lây lan nhanh như SARS‑CoV‑2 (virus gây COVID‑19) và hiện chỉ xuất hiện ở quy mô nhỏ, mang tính địa phương. Điều này mang lại cơ hội để kiểm soát dịch hiệu quả nếu các biện pháp y tế công cộng được thực thi đúng mức.

Virus Nipah 2026 hiện chưa có vắc xin và thuốc đặc trị là thực tế khiến cộng đồng quốc tế phải cảnh giác cao độ với dịch bệnh này. Mặc dù chưa bùng phát trên quy mô lớn và chưa ghi nhận ca bệnh tại Việt Nam nhưng nguy cơ dịch lây lan xuyên biên giới là hoàn toàn có thể xảy ra trong bối cảnh giao thương toàn cầu ngày càng phát triển. Việc hiểu rõ bản chất virus, tính chất nguy hiểm và thực hiện các biện pháp phòng ngừa từ sớm sẽ giúp cả xã hội đối phó chủ động hơn với nguy cơ này từ cá nhân đến cộng đồng, từ hệ thống y tế đến các cơ quan chức năng.