Xoang gan nằm ở đâu? Cấu tạo và chức năng

Khi tìm hiểu về gan, nhiều người thắc mắc xoang gan nằm ở vị trí nào và có vai trò gì đối với cơ thể. Trên thực tế, xoang gan là một cấu trúc giải phẫu đặc biệt, liên quan mật thiết đến tuần hoàn máu trong gan, có ý nghĩa quan trọng trong y học lâm sàng và chúng ta sẽ tìm hiểu chi tiết ngay bây giờ.

Xoang gan nằm ở đâu trong cơ thể?

Xoang gan nằm bên trong nhu mô gan, cụ thể là giữa các bè tế bào gan sắp xếp theo cấu trúc tiểu thùy. Đây là hệ thống mao mạch đặc biệt của gan, có thành mỏng và cấu trúc rộng, cho phép máu lưu thông chậm và trao đổi chất hiệu quả với tế bào gan thông qua lớp nội mô xoang và khoang Disse.

Về mặt giải phẫu, xoang gan nhận máu từ các nhánh của tĩnh mạch cửa và động mạch gan, sau đó dẫn dòng máu này chảy dần về tĩnh mạch trung tâm của tiểu thùy gan. Nhờ vị trí nằm xen kẽ giữa các tế bào gan, xoang gan đóng vai trò trung gian quan trọng trong trao đổi chất, oxy, dưỡng chất và các chất cần được chuyển hóa hoặc thải độc giữa máu và tế bào gan.

Mối liên hệ chặt chẽ giữa xoang gan, bè tế bào gan và tĩnh mạch trung tâm tạo thành một mạng lưới tuần hoàn vi thể đặc thù, đảm bảo gan thực hiện hiệu quả các chức năng chuyển hóa và giải độc của cơ thể.

Cấu tạo của xoang gan

Để đảm nhận trò trung gian quan trọng trong quá trình trao đổi chất giữa máu và tế bào gan, xoang gan có cấu tạo như thế nào?

Thành xoang gan

Thành xoang gan được cấu tạo bởi lớp nội mô không liên tục, khác biệt rõ rệt so với mao mạch thông thường. Lớp nội mô này có nhiều lỗ nhỏ gọi là fenestra, cho phép các phân tử như protein, chất dinh dưỡng và sản phẩm chuyển hóa dễ dàng đi qua từ máu đến tế bào gan.

Nhờ cấu trúc “mở” này, xoang gan tạo điều kiện cho quá trình trao đổi chất diễn ra hiệu quả. So với mao mạch thông thường có màng đáy liên tục, xoang gan gần như không có màng đáy hoàn chỉnh, khiến thành xoang rất thấm, thuận lợi cho trao đổi chất.

Các tế bào liên quan trong xoang gan

Ngoài tìm hiểu xoang gan nằm ở đâu, chúng ta cũng biết trong xoang gan có những loại tế bào nào. Các tế bào liên quan đến xoang gan gồm:

• Tế bào Kupffer là các đại thực bào cư trú tại gan, có chức năng miễn dịch quan trọng, giúp thực bào vi khuẩn, mảnh vụn tế bào và các chất lạ trong máu.
• Tế bào nội mô xoang gan lót thành xoang, tham gia điều hòa lưu lượng máu và kiểm soát quá trình trao đổi chất giữa máu và tế bào gan.
• Tế bào hình sao (tế bào Ito) nằm trong khoang quanh xoang, có vai trò lưu trữ vitamin A, khi bị hoạt hóa trong các bệnh gan mạn tính, chúng có thể tăng sinh và góp phần vào quá trình xơ hóa gan.

Khoang Disse

Khoang Disse là khoảng không gian nhỏ nằm giữa thành xoang gan và bề mặt tế bào gan, còn được gọi là khoang quanh xoang gan. Đây là nơi diễn ra sự trao đổi trực tiếp các chất dinh dưỡng, oxy và sản phẩm chuyển hóa giữa máu trong xoang và tế bào gan. Nhờ khoang Disse, tế bào gan có thể tiếp cận nhanh chóng các chất cần thiết cho quá trình chuyển hóa và thải độc. Khoang này giữ vai trò then chốt trong việc duy trì chức năng gan bình thường.

Chức năng của xoang gan đối với cơ thể

Khi tìm hiểu xoang gan nằm ở đâu có lẽ bạn cũng phần nào hình dung được chức năng của nó. Xoang gan giữ vai trò then chốt trong việc xử lý, chuyển hóa và loại bỏ các chất có hại trong máu thông qua tế bào gan và tế bào Kupffer. Cụ thể là:

Vận chuyển và phân phối máu trong gan

Xoang gan đóng vai trò là hệ thống dẫn truyền máu đặc biệt, đưa máu giàu dưỡng chất từ hệ tiêu hóa theo tĩnh mạch cửa đến các tế bào gan để xử lý và chuyển hóa. Tại đây, máu từ động mạch gan và tĩnh mạch cửa được hòa trộn trong xoang gan, giúp tế bào gan nhận đồng thời oxy và các chất dinh dưỡng cần thiết. Nhờ cấu trúc linh hoạt, xoang gan còn tham gia điều hòa lưu lượng máu trong gan, đảm bảo sự phân bố máu đồng đều giữa các tiểu thùy gan, góp phần duy trì chức năng gan ổn định.

Hỗ trợ quá trình trao đổi chất

Xoang gan là nơi diễn ra quá trình trao đổi oxy, glucose, lipid và acid amin giữa máu và tế bào gan thông qua thành xoang thấm cao. Nhờ đó, gan thực hiện hiệu quả các chức năng chuyển hóa và giải độc, bao gồm chuyển hóa đường, mỡ, đạm và khử các chất độc hại. Thông qua môi trường trao đổi chất thuận lợi, xoang gan tạo điều kiện để tế bào gan thực hiện quá trình tổng hợp protein huyết tương như albumin và các yếu tố đông máu.

Vai trò trong hệ miễn dịch

Xoang gan giữ vị trí quan trọng trong hệ miễn dịch bẩm sinh của cơ thể. Dòng máu từ tĩnh mạch cửa mang theo vi khuẩn, độc tố và kháng nguyên từ đường tiêu hóa sẽ được lọc ngay tại xoang gan. Tế bào Kupffer cư trú trong xoang gan thực hiện chức năng thực bào, tiêu diệt vi sinh vật và loại bỏ các chất có hại trước khi máu đi vào tuần hoàn chung. Nhờ cơ chế này, xoang gan giúp bảo vệ cơ thể khỏi các tác nhân gây bệnh xâm nhập từ đường tiêu hóa, giảm nguy cơ nhiễm trùng toàn thân.

Sự thay đổi của xoang gan khi mắc bệnh lý về gan

Xoang gan nằm ở đâu đến đây bạn đã rõ. Khi gan bị tổn thương do bệnh lý, xoang gan sẽ thay đổi rõ rệt, từ đó ảnh hưởng trực tiếp đến toàn bộ hoạt động của gan.

Trong viêm gan cấp hoặc mạn tính

Ở giai đoạn viêm gan cấp hoặc mạn tính, xoang gan thường bị rối loạn dòng chảy máu do tình trạng viêm và phù nề mô gan. Các tế bào viêm xâm nhập làm hẹp lòng xoang, cản trở máu từ tĩnh mạch cửa và động mạch gan đi qua. Điều này khiến khả năng cung cấp oxy, dưỡng chất cho tế bào gan suy giảm, làm chức năng gan giảm dần theo thời gian.

Trong gan nhiễm mỡ

Trong gan nhiễm mỡ, đặc biệt là gan nhiễm mỡ không do rượu, các giọt mỡ tích tụ trong tế bào gan sẽ chèn ép xoang gan. Sự chèn ép này làm giảm tính đàn hồi của xoang, gây rối loạn vi tuần hoàn trong gan. Nếu kéo dài, tình trạng này có thể thúc đẩy quá trình viêm và xơ hóa, làm tổn thương xoang gan ngày càng nghiêm trọng.

Trong xơ gan

Khi bệnh tiến triển sang xơ gan, sự thay đổi của xoang gan trở nên rõ rệt và mang tính không hồi phục. Thành xoang gan dày lên, mất các lỗ fenestra - hiện tượng gọi là “mao mạch hóa xoang gan”. Đồng thời, mô xơ hình thành làm biến dạng cấu trúc xoang, cản trở nghiêm trọng dòng máu qua gan. Hệ quả là tăng áp lực tĩnh mạch cửa, giảm khả năng giải độc và tổng hợp của gan.

Trong các bệnh lý gan nặng

Ngoài ra, trong các bệnh lý gan nặng, tế bào hình sao trong xoang gan bị hoạt hóa quá mức, sản sinh collagen và các chất nền ngoại bào, góp phần trực tiếp vào quá trình xơ hóa. Tế bào Kupffer cũng có thể hoạt động quá mức, làm tăng phản ứng viêm và tổn thương mô gan.

Hiểu đúng xoang gan nằm ở đâu, cũng như cấu tạo và chức năng của xoang gan, giúp chúng ta có cái nhìn chính xác về giải phẫu gan. Rõ ràng, xoang gan lại có vai trò thiết yếu trong dẫn lưu máu và duy trì hoạt động bình thường của gan. Vì thế, chăm sóc sức khỏe gan nói chung, xoang gan nói riêng sẽ góp phần bảo vệ sức khỏe toàn cơ thể.