10 nguyên nhân viêm phế quản thường gặp nhất cần biết để tránh

Viêm phế quản là bệnh hô hấp phổ biến, có thể tái diễn, đặc biệt khi người bệnh chỉ tập trung điều trị triệu chứng mà bỏ qua nguyên nhân. Việc nhận diện sớm các nguyên nhân viêm phế quản sẽ giúp bạn chủ động phòng ngừa, hạn chế các đợt viêm phế quản tái diễn và giảm nguy cơ hình thành bệnh phổi mãn tính.

Nhiễm virus đường hô hấp - Nguyên nhân viêm phế quản phổ biến

Nhiễm virus là nguyên nhân viêm phế quản phổ biến nhất, đặc biệt vào mùa lạnh hoặc thời điểm giao mùa. Các virus như cúm, cảm lạnh thông thường, virus hợp bào hô hấp RSV khi xâm nhập sẽ gây tổn thương niêm mạc phế quản, làm tăng phản ứng viêm và tiết nhiều dịch nhầy. Người bệnh thường xuất hiện ho khan hoặc ho có đờm, đau rát cổ họng, sốt nhẹ, mệt mỏi. Nếu không nghỉ ngơi hợp lý, bệnh có thể kéo dài và tạo điều kiện cho vi khuẩn bội nhiễm.

Điều trị viêm phế quản do virus chủ yếu tập trung vào nghỉ ngơi, uống đủ nước, làm ẩm đường thở và dùng thuốc giảm triệu chứng theo chỉ định. Việc theo dõi sát diễn tiến giúp phát hiện sớm dấu hiệu chuyển nặng. Kháng sinh thường không được sử dụng vì không có tác dụng với virus.

Nhiễm vi khuẩn

Viêm phế quản cấp hiếm khi do vi khuẩn nguyên phát mà trong một số ít trường hợp, vi khuẩn có thể bội nhiễm sau nhiễm virus, đặc biệt ở người già hoặc người có bệnh nền. Chúng gây viêm sâu lớp niêm mạc phế quản, làm đờm trở nên đặc và khó khạc ra. Người bệnh thường ho kéo dài, sốt, đau ngực và khó thở nhẹ. Nguy cơ viêm phế quản do vi khuẩn cao hơn ở người già, trẻ nhỏ và người có bệnh mạn tính.

Trường hợp này cần được bác sĩ đánh giá để xác định có cần dùng kháng sinh hay không. Bên cạnh đó, thuốc long đờm và các biện pháp hỗ trợ hô hấp giúp cải thiện triệu chứng. Việc tuân thủ đủ liều và thời gian điều trị là yếu tố quan trọng để tránh kháng thuốc.

Hút thuốc lá và khói thuốc thụ động

Khói thuốc lá chứa nhiều chất độc gây kích ứng liên tục niêm mạc phế quản, làm suy giảm chức năng lông chuyển bảo vệ đường thở. Người hút thuốc thường xuyên dễ bị ho mãn tính, khạc đờm kéo dài, thở khò khè. Đây là nguyên nhân hàng đầu dẫn đến viêm phế quản mạn tính và COPD. Người không hút nhưng tiếp xúc khói thuốc lá thụ động cũng chịu ảnh hưởng tương tự.
Việc điều trị trong trường hợp này chỉ thực sự hiệu quả khi người bệnh ngừng hút thuốc hoàn toàn. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc kiểm soát viêm và cải thiện hô hấp trong giai đoạn cấp tính. Việc cai nghiện thuốc lá sớm giúp giảm rõ rệt nguy cơ tiến triển bệnh mạn tính.

Ô nhiễm không khí - Nguyên nhân viêm phế quản

Bụi mịn và khí thải công nghiệp khi hít phải sẽ gây kích ứng và viêm mạn tính đường thở và là nguyên nhân viêm phế quản phổ biến ở các thành phố lớn, khu vực ô nhiễm. Phế quản tiếp xúc lâu dài với không khí ô nhiễm dễ bị tổn thương và suy giảm chức năng bảo vệ. Người bệnh khi đó thường gặp triệu chứng ho kéo dài, nặng ngực, khó thở khi gắng sức. Trẻ em và người cao tuổi là nhóm dễ bị ảnh hưởng nhất bởi ô nhiễm không khí.

Điều trị viêm phế quản do nguyên nhân này tập trung vào giảm tiếp xúc với nguồn ô nhiễm và kiểm soát triệu chứng. Sử dụng khẩu trang lọc bụi, cải thiện chất lượng không khí trong nhà là biện pháp quan trọng. Trường hợp triệu chứng kéo dài, người bệnh cần được theo dõi y tế để tránh biến chứng.

Tiếp xúc hóa chất và môi trường độc hại

Hơi hóa chất, dung môi và khói công nghiệp có thể gây tổn thương trực tiếp phế quản. Viêm phế quản nghề nghiệp thường xuất hiện âm thầm nhưng kéo dài. Người bệnh có biểu hiện ho khan, ho đờm, cảm giác rát và tức ngực. Nếu tiếp xúc với hóa chất và môi trường độc hại lâu dài, nguy cơ viêm phế quản mạn tính và suy giảm chức năng phổi tăng cao.
Điều trị cần kết hợp tránh tiếp xúc nguồn độc và sử dụng đầy đủ phương tiện bảo hộ lao động. Bác sĩ có thể chỉ định thuốc giảm viêm, thuốc hỗ trợ hô hấp khi cần thiết và người bệnh cần được theo dõi định kỳ giúp phát hiện sớm biến chứng nghề nghiệp.

Dị ứng đường hô hấp

Dị ứng đường hô hấp cũng là một nguyên nhân viêm phế quản không thể bỏ qua. Dị nguyên như phấn hoa, lông động vật, nấm mốc kích hoạt phản ứng viêm quá mức tại phế quản, làm đường thở phù nề và dễ co thắt. Người bệnh thường có các triệu chứng ho khan, khò khè, khó thở nhẹ, đặc biệt khi thay đổi môi trường. Nếu không kiểm soát tốt, viêm phế quản dị ứng có xu hướng tái phát nhiều lần.
Điều trị viêm phế quản do dị ứng đường hô hấp tập trung tránh dị nguyên và kiểm soát phản ứng dị ứng. Thuốc kháng dị ứng hoặc thuốc kiểm soát viêm được sử dụng theo chỉ định y tế, đồng thời duy trì môi trường sống sạch sẽ giúp hạn chế tái phát.

Thay đổi thời tiết đột ngột gây viêm phế quản

Thời tiết lạnh hoặc thay đổi đột ngột tạo điều kiện thuận lợi cho virus đường hô hấp phát triển và lây lan, từ đó làm tăng nguy cơ mắc viêm phế quản cấp, đặc biệt vào thời điểm giao mùa. Người bệnh thường xuất hiện các triệu chứng như ho, đau họng, sổ mũi, đôi khi kèm sốt nhẹ. Việc điều trị chủ yếu là giữ ấm cơ thể, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi triệu chứng đồng thời áp dụng các biện pháp hỗ trợ giúp cơ thể tự hồi phục.

Suy giảm hệ miễn dịch

Khi hệ miễn dịch suy yếu, khả năng chống lại tác nhân gây bệnh đường hô hấp giảm đáng kể. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh mãn tính dễ bị viêm phế quản tái phát. Triệu chứng thường kéo dài, hồi phục chậm. Nguy cơ biến chứng cũng cao hơn.
Điều trị viêm phế quản do nguyên nhân này cần tập trung nâng cao thể trạng, cải thiện chức năng miễn dịch và kiểm soát bệnh nền. Chế độ dinh dưỡng, nghỉ ngơi hợp lý và theo dõi y tế đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát bệnh, phòng ngừa diễn tiến thành mãn tính.

Trào ngược dạ dày thực quản

Axit dạ dày trào ngược lên đường thở gây kích thích và viêm mạn tính phế quản. Người bệnh thường ho khan kéo dài, đặc biệt về đêm, kèm cảm giác ợ nóng. Nếu không kiểm soát trào ngược, viêm phế quản dễ tái đi tái lại, ảnh hưởng không nhỏ đến sức khỏe và sinh hoạt.
Điều trị viêm phế quản do trào ngược cần kết hợp thay đổi lối sống như ăn uống điều độ, tránh nằm ngay sau ăn. Dùng thuốc kiểm soát trào ngược theo chỉ định của bác sĩ giúp giảm kích thích đường thở, từ đó giảm cảm giác khó chịu cho người bệnh.

Tiền sử bệnh hô hấp mãn tính

Hen phế quản, bệnh phổi tắc nghẽn mãn tính COPD hoặc viêm xoang mãn khiến đường thở luôn trong tình trạng nhạy cảm. Phế quản dễ phản ứng mạnh với các tác nhân kích thích, gây viêm tái phát, làm người bệnh thường ho kéo dài, khò khè, khó thở.

Điều trị trong trường hợp này điều quan trọng nhất là cần kiểm soát tốt bệnh nền theo phác đồ lâu dài. Người bệnh cần tuân thủ chỉ định điều trị, cần được theo dõi định kỳ để hạn chế đợt viêm cấp.

Viêm phế quản không chỉ gây khó chịu trong sinh hoạt hàng ngày mà còn tiềm ẩn nguy cơ tiến triển mạn tính nếu tiếp xúc lâu dài với các yếu tố gây bệnh. Việc hiểu rõ nguyên nhân viêm phế quản giúp bạn chủ động thay đổi lối sống, bảo vệ hệ hô hấp và giảm nguy cơ mắc bệnh và tái phát. Chủ động tiêm vắc xin phòng các bệnh hô hấp như cúm, vắc xin RSV,… theo khuyến cáo y tế là cách hiệu quả để giảm nguy cơ viêm phế quản và biến chứng nguy hiểm.