Các giai đoạn sốt xuất huyết: Dấu hiệu và cách chăm sóc đúng

Sốt xuất huyết là một trong những bệnh truyền nhiễm phổ biến tại Việt Nam, đặc biệt vào mùa mưa. Diễn biến của bệnh thường được chia thành các giai đoạn rõ rệt, mỗi giai đoạn lại có những đặc điểm và mức độ nguy hiểm khác nhau. Việc trang bị kiến thức về các giai đoạn sốt xuất huyết là vô cùng cần thiết để theo dõi và xử trí đúng cách.

Sốt xuất huyết là gì?

Sốt xuất huyết Dengue là bệnh truyền nhiễm cấp tính do virus Dengue gây ra. Bệnh lây truyền từ người bệnh sang người lành thông qua vật chủ trung gian là muỗi vằn Aedes aegypti. Bệnh có thể gây ra các biến chứng nguy hiểm như xuất huyết nặng, tụt huyết áp, sốc và thậm chí tử vong nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời.

Bệnh có thể xảy ra ở mọi lứa tuổi, từ trẻ em đến người lớn. Đặc điểm của bệnh là sốt, xuất huyết và thoát huyết tương, có thể dẫn đến tình trạng sốc do giảm thể tích tuần hoàn. Việc nhận biết sớm các triệu chứng và diễn biến bệnh là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc điều trị hiệu quả.

Các giai đoạn của sốt xuất huyết

Bệnh sốt xuất huyết thường diễn tiến qua ba giai đoạn chính: Giai đoạn sốt, giai đoạn nguy hiểm và giai đoạn hồi phục. Mỗi giai đoạn có những biểu hiện lâm sàng đặc trưng cần được theo dõi chặt chẽ.

Giai đoạn sốt (giai đoạn khởi phát)

Đây là giai đoạn đầu tiên của bệnh, thường kéo dài từ 2 đến 7 ngày. Người bệnh thường có biểu hiện sốt cao đột ngột, liên tục từ 39 - 40 độ C. Kèm theo đó là các triệu chứng không đặc hiệu khác như:

• Mệt mỏi, đau đầu dữ dội, đặc biệt là vùng sau hốc mắt.
• Đau mỏi cơ, khớp toàn thân.
• Buồn nôn, nôn, chán ăn.
• Da sung huyết, có thể có chấm xuất huyết nhỏ dưới da.

Ở giai đoạn này, các triệu chứng dễ bị nhầm lẫn với các bệnh sốt do virus khác. Việc chẩn đoán xác định thường dựa vào xét nghiệm máu để tìm kháng nguyên NS1 hoặc kháng thể IgM/IgG.

Giai đoạn nguy hiểm (giai đoạn xuất huyết)

Giai đoạn này thường rơi vào ngày thứ 3 đến ngày thứ 7 của bệnh, đây là giai đoạn đáng lo ngại nhất. Một dấu hiệu đặc trưng là người bệnh có thể hạ sốt hoặc hết sốt, khiến nhiều người lầm tưởng rằng bệnh đã thuyên giảm. Tuy nhiên, đây lại là lúc các biến chứng nguy hiểm có thể xảy ra do tình trạng tăng tính thấm thành mạch và thoát huyết tương.

Các biểu hiện trong giai đoạn này bao gồm:

• Xuất huyết dưới da: Các mảng bầm tím hoặc chấm xuất huyết xuất hiện nhiều hơn.
• Chảy máu niêm mạc: Chảy máu cam, chảy máu chân răng, xuất huyết kết mạc mắt.
• Xuất huyết nội tạng: Nôn ra máu, đi ngoài phân đen, kinh nguyệt kéo dài ở phụ nữ.
• Triệu chứng do thoát huyết tương: Đau bụng dữ dội, đặc biệt vùng gan; vật vã, lừ đừ; tụt huyết áp. Nếu không được cấp cứu kịp thời, bệnh nhân có thể rơi vào tình trạng sốc.

Giai đoạn hồi phục

Giai đoạn này thường bắt đầu sau 24 - 48 giờ của giai đoạn nguy hiểm, tức là khoảng từ ngày thứ 7 trở đi. Cơ thể người bệnh dần hồi phục, tình trạng thoát huyết tương giảm, huyết động ổn định trở lại. Các triệu chứng trong giai đoạn này bao gồm:

• Tổng trạng cải thiện, người bệnh tỉnh táo, ăn uống tốt hơn.
• Huyết áp ổn định, mạch chậm lại.
• Có thể xuất hiện các ban đỏ, ngứa trên da (gọi là ban hồi phục).
• Tiểu nhiều hơn do cơ thể tái hấp thu dịch.

Xét nghiệm máu cho thấy số lượng tiểu cầu tăng dần và trở về mức bình thường. Đây là dấu hiệu cho thấy bệnh nhân đang hồi phục hoàn toàn.

Giai đoạn nào của sốt xuất huyết nguy hiểm nhất?

Giai đoạn nguy hiểm nhất của sốt xuất huyết chính là giai đoạn thứ hai, thường từ ngày thứ 3 đến ngày thứ 7. Điều đáng lưu ý là giai đoạn này thường bắt đầu khi người bệnh đã hạ sốt, gây ra tâm lý chủ quan. Đây là thời điểm tình trạng thoát huyết tương diễn ra mạnh mẽ, dẫn đến cô đặc máu, tụt huyết áp và sốc. Các biến chứng như xuất huyết nặng ở các cơ quan nội tạng cũng thường xảy ra trong giai đoạn này, có thể đe dọa trực tiếp đến tính mạng nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

Dấu hiệu cần nhập viện khi bị sốt xuất huyết

Người bệnh cần được đưa đến cơ sở y tế ngay lập tức nếu xuất hiện bất kỳ dấu hiệu cảnh báo nào sau đây, đặc biệt là trong giai đoạn nguy hiểm:

• Đau bụng dữ dội và liên tục.
• Nôn ói nhiều, không thể uống nước.
• Chảy máu từ niêm mạc: chảy máu chân răng, chảy máu cam, nôn ra máu, đi ngoài phân đen.
• Mệt mỏi, lừ đừ, li bì hoặc vật vã, bứt rứt.
• Tiểu ít.
• Gan to, đau tức vùng hạ sườn phải.
• Tay chân lạnh, ẩm.

Cách chăm sóc người bệnh sốt xuất huyết

Chăm sóc đúng cách tại nhà đóng vai trò quan trọng trong việc giúp người bệnh mau hồi phục và ngăn ngừa biến chứng, đặc biệt là ở giai đoạn sốt.

Bổ sung nước và điện giải

Sốt cao và nôn ói có thể gây mất nước, vì vậy việc bù đủ dịch là cực kỳ quan trọng. Hãy khuyến khích người bệnh uống nhiều nước, có thể là nước lọc, dung dịch oresol, nước trái cây (cam, dừa), hoặc cháo loãng. Tránh các loại nước có màu sẫm như cà phê, coca-cola vì có thể gây nhầm lẫn với tình trạng xuất huyết tiêu hóa.

Chế độ dinh dưỡng phù hợp

Nên cho người bệnh ăn các thức ăn mềm, lỏng, dễ tiêu hóa như cháo, súp. Chia nhỏ bữa ăn để giúp người bệnh dễ hấp thu hơn. Bổ sung các thực phẩm giàu vitamin C để tăng cường sức đề kháng.

Theo dõi các dấu hiệu bất thường

Cần theo dõi sát nhiệt độ cơ thể, tình trạng xuất huyết và các dấu hiệu cảnh báo đã nêu ở trên. Việc phát hiện sớm các triệu chứng chuyển nặng sẽ giúp can thiệp kịp thời.

Những điều không nên làm khi bị sốt xuất huyết

• Không tự ý dùng thuốc hạ sốt nhóm aspirin hoặc ibuprofen vì các loại thuốc này có thể làm tăng nguy cơ chảy máu và gây toan máu. Chỉ nên dùng Paracetamol theo đúng liều lượng chỉ định của bác sĩ.
• Không cạo gió, xông hơi vì có thể làm tổn thương thành mạch, gây xuất huyết nặng hơn.
• Không ăn các thực phẩm có màu sẫm (tiết canh, socola) để tránh nhầm lẫn khi theo dõi phân.

Cách phòng ngừa sốt xuất huyết hiệu quả

Phòng bệnh luôn là biện pháp tốt nhất. Mỗi cá nhân và cộng đồng cần chung tay thực hiện các biện pháp sau:

Loại bỏ nơi muỗi sinh sản

Muỗi vằn đẻ trứng trong các dụng cụ chứa nước sạch. Cần thường xuyên dọn dẹp, lật úp các vật dụng chứa nước không cần thiết như chai, lọ, lốp xe cũ. Thay nước bình hoa, đậy kín các lu, vại, bể chứa nước.

Phòng chống muỗi đốt

Ngủ trong màn, kể cả ban ngày. Mặc quần áo dài tay, sử dụng kem chống muỗi, vợt điện hoặc nhang muỗi để xua đuổi muỗi. Lắp lưới chống muỗi ở cửa sổ và cửa ra vào.

Giữ vệ sinh môi trường

Phát quang bụi rậm, dọn dẹp nhà cửa và khu vực xung quanh sạch sẽ, thoáng đãng để hạn chế nơi trú ẩn của muỗi.

Tiêm vắc xin phòng sốt xuất huyết

Hiện nay, tiêm phòng là biện pháp chủ động và hiệu quả để bảo vệ cơ thể khỏi virus Dengue. Vắc xin sốt xuất huyết, điển hình là vắc xin Qdenga, đã được cấp phép sử dụng tại Việt Nam cho người từ 4 tuổi trở lên, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và các biến chứng nặng.

Câu hỏi thường gặp về các giai đoạn sốt xuất huyết

Dưới đây là một số thắc mắc thường gặp liên quan đến diễn biến của bệnh sốt xuất huyết.

Sốt xuất huyết bao nhiêu ngày là hết?

Một chu kỳ bệnh sốt xuất huyết không biến chứng thường kéo dài từ 7 đến 10 ngày. Tuy nhiên, thời gian hồi phục hoàn toàn có thể mất thêm 1 - 2 tuần để cơ thể lấy lại sức.

Giai đoạn nguy hiểm kéo dài bao lâu?

Giai đoạn nguy hiểm thường kéo dài trong khoảng 24 đến 48 giờ. Đây là khoảng thời gian ngắn nhưng lại tiềm ẩn nhiều rủi ro nhất, đòi hỏi sự theo dõi y tế chặt chẽ.

Hết sốt có phải đã khỏi bệnh không?

Không. Hết sốt không có nghĩa là đã khỏi bệnh. Ngược lại, đây có thể là dấu hiệu bước vào giai đoạn nguy hiểm nhất. Cần tiếp tục theo dõi sát các dấu hiệu cảnh báo trong 24 - 48 giờ sau khi hết sốt.

Sốt xuất huyết có bị lại không?

Có. Virus Dengue có 4 tuýp huyết thanh khác nhau. Khi mắc bệnh, cơ thể chỉ tạo ra miễn dịch bền vững với tuýp virus đã nhiễm. Do đó, một người có thể mắc sốt xuất huyết tối đa 4 lần trong đời, và những lần mắc sau thường có xu hướng nặng hơn lần trước.

Sốt xuất huyết có vắc xin chưa?

Có. Hiện tại, Việt Nam đã có vắc xin phòng ngừa sốt xuất huyết. Việc tiêm vắc xin là một biện pháp hữu hiệu để giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh cũng như các biến chứng nghiêm trọng do bệnh gây ra.

Hiểu rõ về các giai đoạn sốt xuất huyết là chìa khóa để bảo vệ sức khỏe. Khi có bất kỳ triệu chứng nghi ngờ nào, đặc biệt là các dấu hiệu cảnh báo, người bệnh cần đến ngay cơ sở y tế để được thăm khám và điều trị kịp thời, tránh những biến chứng đáng tiếc.

Chủ động tiêm vắc xin sốt xuất huyết là một trong những biện pháp hiệu quả giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và hạn chế các biến chứng nghiêm trọng. Tại Tiêm chủng Long Châu, khách hàng được tư vấn bởi đội ngũ nhân viên y tế, sử dụng vắc xin chính hãng, bảo quản theo tiêu chuẩn nghiêm ngặt và hỗ trợ đặt lịch tiêm thuận tiện. Hãy chủ động bảo vệ bản thân và gia đình ngay hôm nay để an tâm hơn trước nguy cơ sốt xuất huyết.