Chẩn đoán tiền đái tháo đường: Tiêu chuẩn và xét nghiệm cần biết

Tiền đái tháo đường là tình trạng glucose máu hoặc HbA1c cao hơn mức bình thường nhưng chưa đạt ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường (hay thường được gọi là chẩn đoán tiền tiểu đường) . Đây là một yếu tố nguy cơ quan trọng đối với đái tháo đường típ 2 và cần được theo dõi, can thiệp phù hợp.

Tiêu chuẩn chẩn đoán tiền đái tháo đường

Việc phát hiện tiền đái tháo đường dựa trên các xét nghiệm máu đánh giá glucose hoặc HbA1c. Theo Hiệp hội Đái tháo đường Hoa Kỳ (ADA), ở người không mang thai, có thể sử dụng glucose huyết tương lúc đói (FPG), glucose huyết tương 2 giờ sau nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g (OGTT) hoặc HbA1c để phát hiện tiền đái tháo đường.

Các tiêu chuẩn cụ thể bao gồm:

• Xét nghiệm glucose huyết tương lúc đói (FPG): Người được xét nghiệm cần nhịn ăn ít nhất 8 giờ trước khi lấy mẫu. Mức glucose huyết tương lúc đói từ 100 - 125 mg/dL (5,6 - 6,9 mmol/L) thuộc phạm vi tiền đái tháo đường, được gọi là rối loạn glucose máu lúc đói (IFG).
• Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT): Sau khi nhịn ăn, người được xét nghiệm uống dung dịch chứa 75 g glucose và được đo glucose huyết tương sau 2 giờ. Kết quả 140 - 199 mg/dL (7,8 - 11,0 mmol/L) thuộc phạm vi tiền đái tháo đường, được gọi là rối loạn dung nạp glucose (IGT).
• Xét nghiệm HbA1c: HbA1c phản ánh mức glucose máu trung bình trong khoảng 2 - 3 tháng trước đó và không yêu cầu nhịn ăn. HbA1c từ 5,7 - 6,4% thuộc phạm vi tiền đái tháo đường.

Các xét nghiệm trên phản ánh những khía cạnh khác nhau của chuyển hóa glucose nên kết quả giữa các xét nghiệm có thể không hoàn toàn giống nhau. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định lặp lại xét nghiệm hoặc thực hiện xét nghiệm khác để đánh giá và xác nhận tình trạng rối loạn đường huyết.

Những ai nên đi kiểm tra tiền đái tháo đường?

Tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng rõ ràng, vì vậy xét nghiệm ở những người có nguy cơ có vai trò quan trọng trong phát hiện sớm.

Theo ADA, người trưởng thành từ 35 tuổi trở lên nên được xem xét sàng lọc tiền đái tháo đường và đái tháo đường típ 2. Người trẻ hơn có thể cần xét nghiệm nếu thừa cân hoặc béo phì và có ít nhất một yếu tố nguy cơ.

Một số nhóm cần lưu ý gồm:

• Người trưởng thành từ 35 tuổi trở lên.
• Người thừa cân hoặc béo phì: BMI từ 25 kg/m² trở lên; hoặc từ 23 kg/m² trở lên ở người có nguồn gốc châu Á, đặc biệt khi có thêm yếu tố nguy cơ.
• Có người thân bậc một mắc đái tháo đường, chẳng hạn cha, mẹ, anh chị em ruột.
• Có tiền sử bệnh tim mạch.
• Mắc tăng huyết áp hoặc đang sử dụng thuốc điều trị tăng huyết áp.
• Có rối loạn lipid máu, đặc biệt HDL-cholesterol thấp và/hoặc triglyceride tăng.
• Ít hoạt động thể chất.
• Phụ nữ mắc hội chứng buồng trứng - chuyển hóa - đa nội tiết (PMOS).
• Phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ.
• Có các tình trạng liên quan đến kháng insulin, chẳng hạn béo phì nặng hoặc dấu gai đen.

Bạn có đang thuộc nhóm nguy cơ?

Tiền đái tháo đường thường không có triệu chứng rõ ràng, vì vậy không nên chờ xuất hiện triệu chứng mới kiểm tra. Nếu bạn có các yếu tố nguy cơ hoặc muốn biết nguy cơ của mình, hãy chủ động đánh giá ngay hôm nay.

Kiểm tra nguy cơ tiền đái tháo đường tại đây:

https://nhathuoclongchau.com.vn/kiem-tra-nguy-co-tien-dai-thao-duong

Lưu ý: Công cụ đánh giá nguy cơ chỉ mang tính chất tham khảo, không thay thế xét nghiệm đường huyết hoặc chẩn đoán của bác sĩ.

Quy trình thực hiện xét nghiệm tiền đái tháo đường

Các xét nghiệm phát hiện tiền đái tháo đường chủ yếu được thực hiện bằng mẫu máu. Tùy tình trạng sức khỏe và yếu tố nguy cơ, nhân viên y tế có thể lựa chọn FPG, HbA1c hoặc OGTT.

Quy trình thường bao gồm:

• Thăm khám và tư vấn: Bác sĩ trao đổi về tiền sử sức khỏe, tiền sử gia đình, cân nặng, hoạt động thể chất và các yếu tố nguy cơ liên quan.
• Chỉ định xét nghiệm: Dựa trên tình trạng cụ thể, bác sĩ có thể chỉ định FPG, HbA1c, OGTT hoặc một xét nghiệm phù hợp khác.
• Chuẩn bị trước xét nghiệm: Với FPG và OGTT, người xét nghiệm cần nhịn ăn ít nhất 8 giờ theo hướng dẫn của cơ sở y tế. Có thể uống nước lọc trong thời gian nhịn ăn. HbA1c không yêu cầu nhịn ăn. Lưu ý HbA1c có thể bị sai lệch ở một số đối tượng (người mắc bệnh lý tế bào hồng cầu như bệnh hồng cầu hình liềm, thalassemia, thiếu máu nặng, phụ nữ mang thai quý 2 - 3,...). Trong những trường hợp này, bác sĩ có thể ưu tiên các xét nghiệm glucose huyết tương để đánh giá.
• Lấy mẫu máu: Mẫu máu được lấy và phân tích tại cơ sở xét nghiệm theo quy trình chuyên môn.
• Nhận kết quả và tư vấn: Bác sĩ hoặc nhân viên y tế sẽ giải thích kết quả, đánh giá nguy cơ và hướng dẫn bước theo dõi hoặc can thiệp phù hợp.

Có kết quả tiền đái tháo đường nên làm gì?

Nếu được xác định tiền đái tháo đường, đây là thời điểm quan trọng để chủ động thay đổi lối sống và theo dõi sức khỏe. Tiền đái tháo đường làm tăng nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường típ 2, nhưng không có nghĩa chắc chắn sẽ trở thành đái tháo đường.

Các biện pháp có thể thực hiện gồm:

• Điều chỉnh chế độ ăn uống: Ưu tiên rau, trái cây nguyên quả, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và những nguồn protein phù hợp. Hạn chế đồ uống có đường, thực phẩm chứa nhiều đường tự do, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến nhiều.
• Tăng cường hoạt động thể chất: Hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn đi bộ nhanh, đạp xe hoặc các hoạt động tương đương. Có thể chia nhỏ thời gian vận động trong tuần để phù hợp với khả năng và lịch sinh hoạt.
• Giảm cân nếu thừa cân hoặc béo phì: Ở người có nguy cơ cao, mục tiêu giảm khoảng 5 - 7% trọng lượng cơ thể ban đầu, kết hợp với hoạt động thể chất thường xuyên, có thể giúp giảm nguy cơ tiến triển thành đái tháo đường típ 2.
• Không hút thuốc: Tránh sử dụng thuốc lá là một phần quan trọng của lối sống lành mạnh và giúp giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính.
• Tái khám và theo dõi định kỳ: Người đã được xác định tiền đái tháo đường nên được xét nghiệm lại hằng năm. Tần suất theo dõi có thể thay đổi tùy tình trạng sức khỏe và yếu tố nguy cơ.

Làm sao để phòng ngừa tiền đái tháo đường và đái tháo đường típ 2?

Không phải mọi trường hợp tiền đái tháo đường đều tiến triển thành đái tháo đường típ 2. Tuy nhiên, duy trì lối sống lành mạnh có thể giúp giảm hoặc trì hoãn nguy cơ, đặc biệt ở những người có nguy cơ cao.

Một số thói quen nên duy trì:

• Duy trì cân nặng khỏe mạnh, đặc biệt nếu đang thừa cân hoặc béo phì.
• Hoạt động thể chất thường xuyên, hướng tới ít nhất 150 phút hoạt động cường độ vừa mỗi tuần.
• Ăn uống cân bằng và đa dạng, ưu tiên rau, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu chất dinh dưỡng; hạn chế đường tự do, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến nhiều.
• Không sử dụng thuốc lá.
• Chủ động kiểm tra đường huyết khi thuộc nhóm nguy cơ. Phát hiện sớm tiền đái tháo đường tạo cơ hội để can thiệp trước khi tình trạng tiến triển thành đái tháo đường típ 2.

Đối với người có kết quả xét nghiệm bình thường, thời điểm kiểm tra lại có thể tùy thuộc nguy cơ và tình trạng sức khỏe. Theo ADA, có thể xem xét xét nghiệm lại ít nhất mỗi 3 năm nếu kết quả trước đó bình thường, đồng thời kiểm tra sớm hơn nếu xuất hiện thêm yếu tố nguy cơ.

Nhận được kết quả tiền đái tháo đường không có nghĩa bạn chắc chắn sẽ mắc đái tháo đường típ 2. Đây là thời điểm để chủ động điều chỉnh lối sống, theo dõi đường huyết và trao đổi với nhân viên y tế về kế hoạch phù hợp.