Ai dễ bị tiền đái tháo đường? Yếu tố nguy cơ và cách phòng ngừa

Tiền đái tháo đường (ĐTĐ) là tình trạng đường huyết cao hơn mức bình thường nhưng chưa đến ngưỡng chẩn đoán đái tháo đường. Tình trạng này thường không có triệu chứng rõ ràng. Tiền đái tháo đường là giai đoạn trung gian giữa người bình thường và đái tháo đườn típ 2. Khoảng 5 - 10% người tiền ĐTĐ sẽ trở thành ĐTĐ hàng năm và tổng cộng 70% người tiền ĐTĐ sẽ thành ĐTĐ thực sự. Nhận biết sớm các yếu tố nguy cơ và chủ động kiểm tra giúp bạn có cơ hội thay đổi lối sống, kiểm soát sức khỏe và giảm nguy cơ bệnh tiến triển.

Ai dễ bị tiền đái tháo đường?

Tiền đái tháo đường (hay còn gọi là tiền tiểu đường) có thể gặp ở nhiều người và thường không có triệu chứng đặc hiệu. Vì vậy, việc nhận biết các yếu tố nguy cơ có ý nghĩa quan trọng trong quyết định có cần kiểm tra đường huyết hay không.

Nguy cơ có thể tăng khi một người có thừa cân hoặc béo phì, ít hoạt động thể lực, có tiền sử gia đình mắc đái tháo đường, từng bị đái tháo đường thai kỳ hoặc có một số tình trạng chuyển hóa khác. Nhiều yếu tố có thể cùng tồn tại và làm nguy cơ tăng lên.

Một số yếu tố làm tăng nguy cơ tiền đái tháo đường

Các yếu tố nguy cơ có thể được chia thành những yếu tố khó hoặc không thể thay đổi và những yếu tố có thể tác động thông qua lối sống.

Các yếu tố khó hoặc không thể thay đổi:

• Tuổi: Nguy cơ rối loạn đường huyết tăng theo tuổi. Theo ADA 2026, với người không thuộc nhóm có chỉ định sàng lọc sớm vì yếu tố nguy cơ, việc sàng lọc tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2 nên bắt đầu từ 35 tuổi. Người trẻ hơn có thừa cân/béo phì và có thêm yếu tố nguy cơ có thể cần được kiểm tra sớm hơn.
• Tiền sử gia đình: Có cha mẹ, anh chị em ruột mắc đái tháo đường là một yếu tố làm tăng nguy cơ.
• Tiền sử đái tháo đường thai kỳ: Phụ nữ từng mắc đái tháo đường thai kỳ có nguy cơ cao hơn phát triển đái tháo đường type 2 về sau và cần được theo dõi đường huyết định kỳ. ADA khuyến nghị phụ nữ có tiền sử đái tháo đường thai kỳ được xét nghiệm ít nhất mỗi 1 - 3 năm.
• Hội chứng buồng trứng đa nang (PCOS): Phụ nữ mắc PCOS có nguy cơ rối loạn đường huyết và đái tháo đường type 2 cao hơn, do đó đây là một yếu tố cần được lưu ý khi đánh giá nguy cơ.
• Dấu hiệu đề kháng insulin: Sự xuất hiện của bệnh gai đen (Acanthosis nigricans) với các vùng da sẫm màu, dày sừng ở các nếp gấp (cổ, nách, bẹn).
• Các nhóm chủng tộc có nguy cơ cao: Người Mỹ gốc Phi, người Mỹ gốc Latinh, người Mỹ bản địa, người Mỹ gốc Á.
• Những người thuộc các nhóm nguy cơ cao khác (ví dụ: Người nhiễm HIV, người tiếp xúc với thuốc có nguy cơ cao, người có dấu hiệu bệnh nha chu, người có tiền sử viêm tụy) cũng cần được theo dõi chặt chẽ.

Các yếu tố có thể tác động thông qua lối sống và quản lý sức khỏe:

• Thừa cân, béo phì: Đây là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng của đái tháo đường típ 2. Lượng mỡ dư thừa, đặc biệt khi đi kèm béo bụng, có liên quan đến tình trạng kháng insulin và rối loạn chuyển hóa.
• Ít hoạt động thể lực: Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cơ thể sử dụng glucose hiệu quả hơn. Ngược lại, lối sống ít vận động có liên quan đến nguy cơ thừa cân và đái tháo đường típ 2.
• Chế độ ăn không lành mạnh: Chế độ ăn nhiều năng lượng, đường tự do, chất béo không lành mạnh và thực phẩm chế biến ở mức cao có thể góp phần làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì và các bệnh không lây nhiễm, trong đó có đái tháo đường. WHO khuyến nghị ưu tiên rau, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein lành mạnh, đồng thời hạn chế đường tự do, chất béo bão hòa và thực phẩm chế biến nhiều.
• Tăng huyết áp: Tăng huyết áp thường đi kèm với các yếu tố nguy cơ chuyển hóa khác và là một yếu tố được sử dụng khi đánh giá nguy cơ đái tháo đường típ 2.
• Rối loạn mỡ máu: HDL-cholesterol thấp và triglycerid tăng có thể đi cùng tình trạng rối loạn chuyển hóa và nguy cơ đái tháo đường típ 2 cao hơn.
• Tiền sử bệnh tim mạch: Tiền sử bệnh tim mạch cũng là một yếu tố cần được xem xét khi đánh giá nguy cơ tiền đái tháo đường và đái tháo đường típ 2.

Làm sao để phòng ngừa tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2?

Không phải mọi trường hợp tiền đái tháo đường đều tiến triển thành đái tháo đường típ 2. Thay đổi lối sống, đặc biệt kiểm soát cân nặng và tăng hoạt động thể lực ở người có nguy cơ, có thể giúp giảm nguy cơ tiến triển bệnh.

Điều chỉnh chế độ ăn uống:

• Ưu tiên rau, trái cây, các loại đậu, ngũ cốc nguyên hạt và các thực phẩm giàu chất xơ.
• Lựa chọn nguồn protein đa dạng, ưu tiên cá, các loại đậu và các nguồn protein ít chất béo phù hợp với chế độ ăn.
• Hạn chế đồ uống có đường, bánh kẹo và các thực phẩm chứa nhiều đường tự do.
• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều chất béo bão hòa, chất béo chuyển hóa và natri.
• Chú ý tổng lượng thức ăn và năng lượng đưa vào cơ thể, hướng tới chế độ ăn đa dạng, cân bằng và phù hợp với nhu cầu cá nhân.

Tăng cường hoạt động thể chất:

Đặt mục tiêu ít nhất 150 phút hoạt động thể chất cường độ vừa mỗi tuần, chẳng hạn như đi bộ nhanh, đạp xe hoặc các hoạt động tương đương. Có thể phân bổ thời gian vận động thành nhiều buổi trong tuần, phù hợp với khả năng và tình trạng sức khỏe.

Hoạt động thể chất thường xuyên giúp cải thiện sức khỏe chuyển hóa và hỗ trợ kiểm soát cân nặng.

Duy trì cân nặng khỏe mạnh:

Ở người đang thừa cân, giảm khoảng 5 - 7% trọng lượng cơ thể kết hợp với hoạt động thể chất thường xuyên là mục tiêu được sử dụng trong các chương trình can thiệp lối sống có bằng chứng nhằm giảm nguy cơ đái tháo đường típ 2.

Trong nghiên cứu Diabetes Prevention Program (DPP), chương trình thay đổi lối sống với mục tiêu giảm cân và tăng hoạt động thể lực đã làm giảm nguy cơ phát triển đái tháo đường típ 2 khoảng 58% ở người có nguy cơ cao. Đây là kết quả của một chương trình can thiệp có cấu trúc và không có nghĩa mọi cá nhân sẽ đạt mức giảm nguy cơ giống nhau.

Không hút thuốc lá:

Không sử dụng thuốc lá là một phần quan trọng của lối sống lành mạnh và góp phần giảm nguy cơ mắc nhiều bệnh mạn tính. WHO khuyến nghị tránh sử dụng thuốc lá trong các biện pháp phòng ngừa hoặc trì hoãn đái tháo đường típ 2.

Chủ động kiểm tra và theo dõi:

Nếu thuộc nhóm nguy cơ, bạn nên trao đổi với nhân viên y tế về việc có cần xét nghiệm HbA1c, glucose huyết tương lúc đói hoặc nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống (OGTT) hay không. Đây là những xét nghiệm được ADA công nhận để sàng lọc tiền đái tháo đường và đái tháo đường.

Người đã được xác định tiền đái tháo đường nên được kiểm tra đường huyết hằng năm theo ADA; người có tiền sử đái tháo đường thai kỳ cần được xét nghiệm định kỳ ít nhất mỗi 1 - 3 năm.

Tiền đái tháo đường có thể không gây triệu chứng rõ ràng, nhưng là dấu hiệu cho thấy nguy cơ rối loạn chuyển hóa đường huyết đã tăng lên. Phát hiện sớm giúp bạn có cơ hội chủ động thay đổi lối sống và theo dõi phù hợp trước khi tình trạng tiến triển.

Bạn có đang thuộc nhóm có nguy cơ? Hãy kiểm tra ngay hôm nay:

https://nhathuoclongchau.com.vn/kiem-tra-nguy-co-tien-dai-thao-duong

Kiểm tra nguy cơ chỉ mang tính chất tham khảo và không thay thế xét nghiệm y khoa hoặc chẩn đoán của bác sĩ.