Đẻ mổ gây mê hay gây tê? Cách chăm sóc sau đẻ mổ

Khi được chỉ định sinh mổ, không ít mẹ lo lắng không biết nên gây mê hay gây tê để đảm bảo an toàn và ít ảnh hưởng đến sức khỏe. Thực tế, mỗi phương pháp đều có ưu nhược điểm riêng và được bác sĩ lựa chọn dựa trên tình trạng cụ thể của sản phụ. Bài viết dưới đây sẽ giúp mẹ hiểu rõ sự khác nhau giữa gây mê và gây tê khi đẻ mổ, đồng thời hướng dẫn cách chăm sóc sau mổ khoa học để nhanh hồi phục và chăm con tốt hơn.

Đẻ mổ gây mê hay gây tê?

Hiện nay, hai phương pháp vô cảm được áp dụng phổ biến là gây tê vùng (gây tê tủy sống hoặc gây tê ngoài màng cứng) và gây mê toàn thân. Việc lựa chọn phương pháp nào sẽ do bác sĩ gây mê hồi sức cân nhắc dựa trên tình trạng sức khỏe của sản phụ, chỉ định sản khoa và mức độ khẩn cấp của ca mổ.

Về nguyên tắc chuyên môn, gây tê vùng là phương pháp được ưu tiên trong đa số các ca sinh mổ. Khi gây tê, sản phụ vẫn tỉnh táo, không mất tri giác, chỉ mất cảm giác đau và vận động tạm thời từ vùng bụng trở xuống. Ưu điểm nổi bật của phương pháp này là hạn chế ảnh hưởng đến hệ hô hấp và tuần hoàn của mẹ, giảm nguy cơ thuốc qua nhau thai ảnh hưởng đến trẻ sơ sinh, đồng thời giúp mẹ có thể tiếp xúc da kề da và cho bé bú sớm sau sinh. Các kỹ thuật thường dùng gồm gây tê tủy sống (tác dụng nhanh, phổ biến trong mổ lấy thai chủ động) và gây tê ngoài màng cứng (có thể duy trì giảm đau sau mổ).

Trong khi đó, gây mê toàn thân khiến sản phụ mất ý thức hoàn toàn trong quá trình phẫu thuật. Phương pháp này thường chỉ được chỉ định trong những trường hợp đặc biệt như: Mổ cấp cứu tối khẩn, sản phụ có chống chỉ định gây tê (rối loạn đông máu, nhiễm trùng vùng chọc kim, bệnh lý thần kinh…), hoặc khi gây tê thất bại. Nhược điểm của gây mê là nguy cơ ảnh hưởng đến hô hấp của mẹ, thuốc mê có thể qua nhau thai làm trẻ sơ sinh dễ bị suy hô hấp thoáng qua sau sinh.

Nếu không có chống chỉ định, gây tê vùng được xem là lựa chọn an toàn và tối ưu hơn cho sinh mổ, giúp giảm thiểu rủi ro và mang lại nhiều lợi ích cho cả mẹ và bé.

Các phương pháp gây tê và gây mê khi sinh mổ

Hiện nay, trong thực hành sản khoa, ba phương pháp vô cảm được sử dụng phổ biến gồm gây tê tủy sống, gây tê ngoài màng cứng và gây mê toàn thân. Mỗi phương pháp có cơ chế tác dụng, chỉ định và ưu nhược điểm riêng, được bác sĩ gây mê, hồi sức lựa chọn dựa trên tình trạng sức khỏe của mẹ, tuổi thai, mức độ khẩn cấp của ca mổ và các chống chỉ định y khoa.

Gây tê tủy sống

Gây tê tủy sống là phương pháp được áp dụng phổ biến nhất trong sinh mổ hiện nay. Bác sĩ sẽ đưa thuốc gây tê trực tiếp vào khoang dưới nhện tại vùng thắt lưng, nơi chứa dịch não tủy, giúp sản phụ mất cảm giác đau và vận động từ ngang rốn trở xuống.

Ưu điểm nổi bật của gây tê tủy sống là tác dụng nhanh, thường chỉ sau 5-10 phút đã đạt hiệu quả vô cảm đầy đủ, sử dụng liều thuốc thấp nên ít ảnh hưởng đến thai nhi. Sản phụ vẫn tỉnh táo, có thể nghe tiếng khóc đầu đời của bé và tiếp xúc sớm sau sinh. Tuy nhiên, phương pháp này có thể gây tụt huyết áp đột ngột, cần theo dõi sát huyết động và một số trường hợp có thể gặp đau đầu sau sinh do rò dịch não tủy. Gây tê tủy sống không phù hợp với sản phụ có rối loạn đông máu, nhiễm trùng tại vị trí chọc kim hoặc dị ứng thuốc tê.

Gây tê ngoài màng cứng

Gây tê ngoài màng cứng là kỹ thuật tiêm thuốc vào khoang ngoài màng cứng của cột sống, giúp phong bế cảm giác đau nhưng vẫn có thể bảo tồn một phần vận động. Phương pháp này cho phép kiểm soát đau linh hoạt, có thể duy trì hoặc điều chỉnh liều thuốc trong và sau mổ.

So với gây tê tủy sống, gây tê ngoài màng cứng ít gây tụt huyết áp hơn và thuận lợi cho giảm đau sau mổ. Nhược điểm là thời gian khởi phát tác dụng chậm hơn (15-20 phút) và đòi hỏi kỹ thuật chính xác; nếu thuốc phân bố không đều, sản phụ có thể vẫn cảm thấy đau ở một số vùng.

Gây mê toàn thân

Gây mê toàn thân khiến sản phụ mất ý thức hoàn toàn trong suốt quá trình phẫu thuật và thường chỉ được chỉ định trong các trường hợp mổ cấp cứu tối khẩn hoặc khi gây tê bị chống chỉ định hay thất bại. Ưu điểm của phương pháp này là giúp phẫu thuật diễn ra nhanh chóng. Tuy nhiên, gây mê tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn như buồn nôn, nôn sau mổ, nguy cơ viêm phổi hít, khó khăn khi đặt nội khí quản và thuốc mê có thể ảnh hưởng thoáng qua đến hô hấp của trẻ sơ sinh.

Những lưu ý, chăm sóc sau đẻ mổ gây mê

Sau sinh mổ gây mê toàn thân, cơ thể sản phụ cần thời gian để hồi phục cả về thể chất lẫn chức năng sinh lý. Dưới đây là những lưu ý quan trọng mà sản phụ và người nhà cần đặc biệt quan tâm:

• Chế độ ăn uống hợp lý: Trong 4-6 giờ đầu sau mổ, khi sản phụ được chuyển về phòng hậu phẫu, nên bắt đầu với thức ăn lỏng, dễ tiêu như cháo loãng, súp hoặc nước đường. Chỉ nên ăn uống bình thường trở lại khi có dấu hiệu nhu động ruột nhằm tránh đầy bụng, chướng hơi.
• Nuôi con bằng sữa mẹ: Sau khi tỉnh hoàn toàn và tình trạng sức khỏe ổn định, mẹ có thể bắt đầu cho bé bú sớm để kích thích tiết sữa và tăng cường miễn dịch cho trẻ.
• Vận động sớm, đúng cách: Sản phụ nên nằm nghỉ cho đến khi rút sonde tiểu, sau đó cần tập ngồi dậy và đi lại nhẹ nhàng. Ban đầu có thể nhờ điều dưỡng hoặc người nhà hỗ trợ để tránh chóng mặt, tụt huyết áp tư thế.
• Kiểm soát đau sau mổ: Đau vết mổ là hiện tượng thường gặp trong vài ngày đầu. Nếu cơn đau nhiều, sản phụ có thể trao đổi với bác sĩ để được chỉ định thuốc giảm đau phù hợp, an toàn.
• Thời gian nằm viện: Sinh mổ thường cần theo dõi và lưu viện lâu hơn sinh thường, trung bình khoảng 4-5 ngày, tùy vào mức độ hồi phục và tình trạng sức khỏe của từng sản phụ.

Hy vọng bài viết trên đã giúp bạn hiểu rõ hơn về sự khác biệt giữa đẻ mổ gây mê hay gây tê, cũng như những nguyên tắc chăm sóc quan trọng sau sinh mổ. Bên cạnh đó, chăm sóc đúng cách sau đẻ mổ sẽ giúp sản phụ hồi phục nhanh hơn, giảm nguy cơ biến chứng và sớm ổn định sức khỏe để chăm sóc bé yêu. Nếu còn băn khoăn, mẹ nên trao đổi trực tiếp với bác sĩ sản khoa và bác sĩ gây mê để được tư vấn cụ thể, đảm bảo an toàn tối ưu cho cả mẹ và bé.