Đột quỵ tủy sống là gì? Nguyên nhân, triệu chứng và cách điều trị

Đột quỵ tủy sống xảy ra khi dòng máu cung cấp cho tủy sống bị gián đoạn, khiến mô thần kinh không nhận đủ oxy và có thể bị tổn thương. Tình trạng này thường khởi phát đột ngột, gây đau lưng, yếu cơ, rối loạn cảm giác hoặc vận động. Vậy nguyên nhân do đâu, triệu chứng thế nào và điều trị ra sao?

Nguyên nhân gây đột quỵ tủy sống

Đột quỵ tủy sống là cách gọi phổ thông cho tình trạng tổn thương tủy sống cấp do rối loạn tuần hoàn. Trong thực hành lâm sàng, thuật ngữ này thường được dùng để chỉ nhồi máu tủy sống hoặc thiếu máu tủy sống cấp. Đột quỵ tủy sống thường khởi phát đột ngột, mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào vị trí, phạm vi tổn thương tủy sống và thời điểm người bệnh được chẩn đoán, xử trí.

Đột quỵ tủy sống có thể xảy ra do nhiều nguyên nhân khác nhau, trong đó chủ yếu liên quan đến tình trạng gián đoạn nguồn máu nuôi tủy hoặc xuất huyết.

Nguyên nhân liên quan đến mạch máu

Tắc nghẽn hoặc hẹp động mạch cung cấp máu cho tủy sống có thể làm giảm lượng máu và oxy đến mô thần kinh, từ đó dẫn đến nhồi máu tủy. Xơ vữa động mạch và các bệnh lý mạch máu có thể làm tăng nguy cơ rối loạn tưới máu. Bên cạnh đó, huyết khối hoặc cục máu đông hình thành trong lòng mạch cũng có thể cản trở dòng máu đến tủy sống và gây tổn thương thần kinh.

Bệnh lý tim mạch và các yếu tố toàn thân

Một số bệnh lý tim mạch có thể làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, sau đó gây tắc mạch và ảnh hưởng đến tuần hoàn tủy sống. Ngoài ra, trong một số tình huống, đặc biệt khi huyết áp giảm nghiêm trọng hoặc kéo dài, tưới máu tủy có thể bị suy giảm và góp phần gây thiếu máu tủy, nhất là ở người có bệnh lý mạch máu hoặc tuần hoàn nền bất thường.

Chấn thương, phẫu thuật và bệnh lý mạch máu

“Chấn thương cột sống có thể gây tổn thương tủy trực tiếp hoặc làm tổn thương mạch máu, từ đó ảnh hưởng đến chức năng thần kinh. Trong một số trường hợp, tổn thương tủy có thể xuất hiện sau phẫu thuật động mạch chủ hoặc các can thiệp liên quan đến hệ thống mạch máu. Ngoài ra, một số dị dạng mạch máu tủy sống, đặc biệt các dị dạng hoặc shunt động - tĩnh mạch, có thể gây xuất huyết hoặc làm rối loạn tuần hoàn tủy sống.

Một số nguyên nhân và yếu tố nguy cơ khác

Rối loạn đông máu hoặc sử dụng thuốc chống đông có thể làm tăng nguy cơ xuất huyết, bao gồm một số dạng tụ máu trong hoặc quanh tủy sống. Đây là nhóm yếu tố nguy cơ cần xem xét khi người bệnh có hội chứng tủy sống cấp. Một số bệnh lý viêm, nhiễm trùng hoặc bệnh toàn thân cũng có thể ảnh hưởng đến mạch máu và tuần hoàn tủy.

Tuy nhiên, không phải trường hợp đột quỵ tủy sống nào cũng xác định được nguyên nhân rõ ràng. Do đó, người bệnh cần được thăm khám và đánh giá toàn diện để tìm nguyên nhân cũng như các yếu tố nguy cơ liên quan.

Triệu chứng đột quỵ tủy sống

Triệu chứng đột quỵ tủy sống thường xuất hiện đột ngột và có thể tiến triển nhanh, biểu hiện cụ thể phụ thuộc vào vị trí, mức độ tổn thương tủy sống.

Đau lưng hoặc đau cổ xuất hiện đột ngột

Đau lưng hoặc đau cổ có thể xuất hiện đột ngột ở một số người bệnh, đôi khi đi trước hoặc đồng thời với yếu liệt và rối loạn cảm giác. Cơn đau thường xuất hiện đột ngột và có thể đi kèm với các biểu hiện thần kinh như yếu cơ, tê bì hoặc rối loạn vận động. Tuy nhiên, đau lưng hoặc đau cổ cũng thường gặp trong nhiều bệnh lý khác nên không thể chỉ dựa vào triệu chứng này để xác định đột quỵ tủy sống.

Yếu hoặc liệt tay chân

Người bệnh có thể đột ngột yếu hoặc liệt một hay cả hai chân, nếu tổn thương ở vùng tủy cổ, cả tay và chân có thể bị ảnh hưởng. Mức độ yếu có thể khác nhau và trong trường hợp nặng có thể tiến triển thành liệt. Tình trạng này khiến người bệnh khó đứng, đi lại hoặc thực hiện các hoạt động sinh hoạt hằng ngày.

Rối loạn cảm giác

Rối loạn cảm giác có thể biểu hiện bằng tê bì, dị cảm, giảm hoặc mất cảm giác và thay đổi khả năng cảm nhận đau, nóng, lạnh. Một số trường hợp xuất hiện cảm giác nóng rát, châm chích hoặc thay đổi khả năng cảm nhận nóng, lạnh. Vùng và mức độ rối loạn cảm giác phụ thuộc vào vị trí cũng như phạm vi tổn thương tủy sống.

Rối loạn tiểu tiện và đại tiện

Tổn thương tủy sống có thể ảnh hưởng đến khả năng kiểm soát bàng quang và ruột. Người bệnh có thể gặp bí tiểu, tiểu không tự chủ hoặc thay đổi khả năng kiểm soát đại tiện. Khi những biểu hiện này xuất hiện đột ngột cùng với yếu liệt hoặc rối loạn cảm giác, người bệnh cần được đánh giá y tế sớm để xác định nguyên nhân và xử trí phù hợp.

Điều trị đột quỵ tủy sống như thế nào?

Điều trị đột quỵ tủy sống phụ thuộc vào nguyên nhân, cơ chế tổn thương và mức độ ảnh hưởng đến chức năng thần kinh.

Điều trị nguyên nhân và ổn định tình trạng cấp tính

Trong giai đoạn cấp, cần đảm bảo chức năng sống, đánh giá và xử trí các nguyên nhân có thể điều trị, đồng thời duy trì huyết động phù hợp với tình trạng lâm sàng. Các chiến lược nhằm tối ưu hóa tưới máu tủy có thể được cân nhắc trong một số trường hợp, nhưng chưa có phác đồ thống nhất cho mọi bệnh nhân.

Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc chống đông, thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc các thuốc khác khi chưa xác định rõ nguyên nhân, vì một số thuốc có thể làm tăng nguy cơ chảy máu trong trường hợp xuất huyết.

Điều trị nhồi máu tủy sống

Hiện chưa có phác đồ điều trị đặc hiệu hoặc thuốc tái tưới máu được chứng minh chắc chắn hiệu quả cho nhồi máu tủy sống. Điều trị chủ yếu tập trung vào xử trí nguyên nhân nếu xác định được, tối ưu hóa tình trạng toàn thân và các yếu tố nguy cơ mạch máu, phòng ngừa biến chứng và phục hồi chức năng. Thuốc kháng kết tập tiểu cầu có thể được sử dụng trong một số trường hợp theo đánh giá của bác sĩ, nhưng bằng chứng về hiệu quả đặc hiệu còn hạn chế.

Điều trị xuất huyết tủy sống

Khi đột quỵ tủy sống liên quan đến xuất huyết, bác sĩ cần xác định vị trí, mức độ chảy máu và nguyên nhân gây xuất huyết để lựa chọn phương pháp điều trị. Người bệnh có thể cần điều chỉnh hoặc ngừng các thuốc ảnh hưởng đến quá trình đông máu theo hướng dẫn y tế. Nếu xuất huyết tạo thành khối máu tụ gây chèn ép tủy và thiếu hụt thần kinh, đặc biệt trong trường hợp tụ máu ngoài màng cứng tủy sống, có thể cần phẫu thuật giải ép và lấy máu tụ khẩn cấp. Nếu phát hiện dị dạng mạch máu, người bệnh có thể được cân nhắc can thiệp nội mạch hoặc phẫu thuật tùy loại tổn thương.

Điều trị hỗ trợ và phục hồi chức năng

Điều trị hỗ trợ nhằm kiểm soát đau, chăm sóc da và phòng ngừa các biến chứng do giảm vận động kéo dài. Người bệnh cũng cần được theo dõi, xử trí các vấn đề về tiểu tiện và đại tiện nếu có. Sau giai đoạn cấp, người bệnh cần được phục hồi chức năng phù hợp, có thể bao gồm vật lý trị liệu, hoạt động trị liệu, tập vận động và các biện pháp hỗ trợ chức năng bàng quang - ruột, kiểm soát đau, chăm sóc da và phòng ngừa biến chứng do giảm vận động.

Đột quỵ tủy sống là tình trạng cấp tính có thể ảnh hưởng đáng kể đến vận động, cảm giác và chức năng thần kinh. Khi nghi ngờ đột quỵ tủy sống, người bệnh nên nhanh chóng đến cơ sở y tế có khả năng cấp cứu và chẩn đoán thần kinh. Việc thăm khám sớm giúp xác định nguyên nhân, mức độ tổn thương và có hướng xử trí phù hợp.