Thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ: Dấu hiệu cảnh báo không nên chủ quan

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua là một hội chứng thần kinh khu trú khởi phát cấp tính do thiếu máu não thoáng qua. Các triệu chứng thường hồi phục hoàn toàn và không có bằng chứng nhồi máu não cấp trên hình ảnh học phù hợp. Cùng tìm hiểu nguyên nhân và nguy cơ đột quỵ của thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ.

Nguyên nhân thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA) không chỉ xảy ra ở người cao tuổi. Người trẻ vẫn có thể gặp tình trạng này khi có các yếu tố làm tăng nguy cơ hình thành cục máu đông, tắc mạch hoặc bệnh lý động mạch.

Những nguyên nhân chính gây thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ như:

• Một số bệnh tim, đặc biệt rung nhĩ và các tình trạng có nguy cơ hình thành huyết khối trong tim, có thể gây thuyên tắc lên não và dẫn đến TIA hoặc đột quỵ.
• Xơ vữa động mạch có thể làm hẹp lòng mạch và cản trở lưu lượng máu. Trong khi đó, bóc tách động mạch cảnh hoặc động mạch đốt sống có thể tạo huyết khối, làm tăng nguy cơ thiếu máu não cục bộ.
• Một số rối loạn đông máu như tình trạng tăng đông có thể làm tăng nguy cơ hình thành huyết khối và góp phần gây TIA hoặc đột quỵ.
• Hút thuốc lá, ít vận động, thừa cân, chế độ ăn không cân đối có thể ảnh hưởng xấu đến sức khỏe tim mạch và mạch máu, làm tăng nguy cơ thiếu máu não cục bộ thoáng qua.
• Các tình trạng như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu cũng có thể làm tăng nguy cơ tổn thương mạch máu, dẫn đến các cơn thiếu máu não.

Dấu hiệu thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ thường khởi phát đột ngột với các triệu chứng thần kinh. Thời gian biểu hiện có thể ngắn, sau đó tự cải thiện hoặc biến mất hoàn toàn. Người bệnh có thể bị yếu hoặc tê đột ngột ở mặt, tay, chân, thường ở một bên cơ thể. Một số trường hợp xuất hiện nói khó, nói ngọng, khó diễn đạt hoặc khó hiểu lời nói.

Người bệnh có thể nhìn mờ hoặc mất thị lực tạm thời ở một hoặc cả hai mắt. Ngoài ra, chóng mặt, mất thăng bằng hoặc khó phối hợp vận động có thể xuất hiện trong TIA, đặc biệt khi đi kèm các dấu hiệu thần kinh khu trú khác. Tùy vùng não hoặc hệ tuần hoàn bị ảnh hưởng, người bệnh có thể xuất hiện khó nuốt, nói khó, rối loạn phối hợp vận động hoặc các thiếu hụt thần kinh khu trú khác.

Điểm đáng lưu ý là các triệu chứng TIA có thể biến mất hoàn toàn, nhưng điều này không đồng nghĩa tình trạng đã an toàn. Nếu xuất hiện đột ngột các dấu hiệu bất thường kể trên, người bệnh cần được đánh giá y tế khẩn cấp thay vì chờ triệu chứng tự hết.

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ có nguy hiểm không?

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua được xem là dấu hiệu cảnh báo nguy cơ đột quỵ. Nguy cơ đột quỵ cao nhất trong những ngày đầu sau TIA, nhưng mức nguy cơ cụ thể khác nhau tùy nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ của từng người.

Đánh giá TIA thường bao gồm khám thần kinh, xét nghiệm máu và hình ảnh học não, đồng thời khảo sát mạch máu não và tìm nguyên nhân tim mạch khi phù hợp. MRI não với chuỗi khuếch tán (DWI) có giá trị trong phát hiện tổn thương nhồi máu cấp. Tùy trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định điện tâm đồ, theo dõi nhịp tim và siêu âm tim.

Do đó, người trẻ không nên chủ quan chỉ vì tuổi còn trẻ hoặc các triệu chứng đã biến mất. Thăm khám sớm, xác định nguyên nhân và kiểm soát các yếu tố nguy cơ có vai trò quan trọng trong việc giảm nguy cơ đột quỵ về sau.

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua khi nào cần cấp cứu?

Khi đột ngột xuất hiện méo miệng, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, mất thị lực hoặc rối loạn thăng bằng, cần cấp cứu ngay vì đây có thể là TIA hoặc đột quỵ cấp, ngay cả khi triệu chứng nhanh chóng biến mất. Không nên chờ triệu chứng tự biến mất hoặc tự xác định đó là TIA. Cần đánh giá cấp cứu để phân biệt TIA với đột quỵ và tìm nguyên nhân gây thiếu máu não. Việc đánh giá và xử trí sớm giúp xác định nguyên nhân, đồng thời giảm nguy cơ xảy ra biến cố nghiêm trọng.

Trong thời gian có triệu chứng thần kinh cấp tính, người bệnh không nên tự lái xe. Có thể nhờ người thân hỗ trợ hoặc gọi dịch vụ cấp cứu để được vận chuyển an toàn. Khi đến cơ sở y tế, cần cung cấp cho nhân viên y tế thông tin về thời điểm bắt đầu triệu chứng và diễn biến của cơn.

FAST là công cụ ghi nhớ nhanh các dấu hiệu thường gặp của đột quỵ:

• F (Face) là dấu hiệu méo hoặc lệch mặt;
• A (Arm) là yếu hoặc tê một cánh tay;
• S (Speech) là nói khó hoặc lời nói bất thường;
• T (Time) nhấn mạnh cần hành động khẩn cấp khi xuất hiện các dấu hiệu trên.

Ngoài FAST, cần lưu ý mất thị lực đột ngột, chóng mặt hoặc mất thăng bằng đột ngột và các triệu chứng thần kinh bất thường khác.

Điều trị và phòng ngừa thiếu máu não cục bộ thoáng qua tái phát

Điều trị thiếu máu não cục bộ thoáng qua (TIA) tập trung vào xác định nguyên nhân và giảm nguy cơ đột quỵ.

Dùng thuốc khi cần thiết

Tùy cơ chế gây TIA, bác sĩ có thể chỉ định thuốc chống kết tập tiểu cầu hoặc thuốc chống đông. Một số người bệnh TIA nguy cơ cao có thể được dùng phối hợp hai thuốc chống kết tập tiểu cầu trong thời gian ngắn theo chỉ định chuyên khoa. Người bệnh không nên tự ý sử dụng, ngừng hoặc thay đổi liều thuốc khi chưa có hướng dẫn chuyên môn.

Kiểm soát các yếu tố nguy cơ

Việc kiểm soát các yếu tố nguy cơ như tăng huyết áp, đái tháo đường và rối loạn lipid máu cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu TIA liên quan đến bệnh lý mạch máu như hẹp động mạch cảnh có triệu chứng, bác sĩ chuyên khoa có thể đánh giá mức độ tổn thương để cân nhắc điều trị nội khoa hoặc can thiệp tái thông mạch khi phù hợp. Kế hoạch điều trị cần được cá thể hóa dựa trên nguyên nhân TIA và tình trạng sức khỏe của từng người.

Thay đổi lối sống

Bên cạnh điều trị y tế, người bệnh nên bỏ thuốc lá và hạn chế tiếp xúc với khói thuốc để bảo vệ sức khỏe tim mạch và mạch máu. Duy trì hoạt động thể chất thường xuyên ở mức phù hợp với thể trạng, đồng thời xây dựng chế độ ăn cân bằng. Nên ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt và các nguồn protein lành mạnh.

Duy trì cân nặng hợp lý

Người bệnh cần ưu tiên kiểm soát huyết áp, đường huyết và lipid máu, bỏ thuốc lá, duy trì hoạt động thể chất, cân nặng phù hợp và chế độ ăn lành mạnh. Ngủ đủ và quản lý căng thẳng có thể hỗ trợ sức khỏe tổng thể. Người đã được chẩn đoán TIA cần tuân thủ thuốc, tái khám đúng lịch và theo dõi các dấu hiệu bất thường theo hướng dẫn của bác sĩ.

Thiếu máu não cục bộ thoáng qua ở tuổi trẻ không nên xem nhẹ dù các triệu chứng có thể biến mất nhanh chóng. Nhận biết sớm dấu hiệu bất thường, thăm khám kịp thời và kiểm soát các yếu tố nguy cơ giúp giảm khả năng xảy ra đột quỵ trong tương lai.