Gần 5 triệu trẻ Việt thừa cân, béo phì: Cảnh báo phòng bệnh sớm

Việt Nam đứng thứ 4 về tốc độ gia tăng béo phì ở trẻ

Ngày 14/8, Sở Y tế, Sở Giáo dục và Đào tạo TP.HCM cùng Novo Nordisk Việt Nam ký biên bản ghi nhớ chương trình “Thành phố vì sức khỏe thế hệ tương lai”. TP.HCM trở thành thành phố đầu tiên của Việt Nam và là thành phố thứ 57 trên toàn cầu tham gia mạng lưới Cities for Better Health, hướng đến tăng cường phòng ngừa bệnh tật và xây dựng cộng đồng khỏe mạnh.

Theo số liệu giai đoạn 2010 - 2025 được công bố tại sự kiện, Việt Nam nằm trong nhóm 10 quốc gia có tốc độ gia tăng tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ 5 - 19 tuổi cao nhất thế giới. Việt Nam đứng thứ 4 về tốc độ tăng tỷ lệ trẻ béo phì, với mức tăng 8,7% mỗi năm.

Hiện cả nước có gần 5 triệu trẻ từ 5 - 19 tuổi bị thừa cân, béo phì. Năm 2025, khoảng 352.000 trẻ em Việt Nam mắc tăng huyết áp và 991.000 trẻ bị gan nhiễm mỡ liên quan đến rối loạn chức năng chuyển hóa. Trong đó, khoảng 30 - 50% trường hợp gan nhiễm mỡ có liên quan chặt chẽ với thừa cân, béo phì.

Trẻ thành thị đối mặt nhiều yếu tố nguy cơ

Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở trẻ em khu vực thành thị hiện cao hơn so với khu vực nông thôn và miền núi. Sự khác biệt này có thể liên quan đến khả năng tiếp cận thực phẩm, tình trạng dư thừa năng lượng, mức độ vận động và điều kiện kinh tế - xã hội.

Theo Trung tâm Kiểm soát bệnh tật TP.HCM (HCDC), các yếu tố nguy cơ của thừa cân, béo phì ở trẻ rất đa dạng, bao gồm lối sống ít vận động, sử dụng nhiều thực phẩm và đồ uống có đường, áp lực học tập và quan niệm dinh dưỡng trong gia đình.

Tâm lý cho rằng trẻ “mũm mĩm” là khỏe mạnh cũng có thể khiến một số gia đình chưa nhìn nhận đầy đủ béo phì là vấn đề sức khỏe cần được phòng ngừa và kiểm soát sớm.

Thừa cân, béo phì ở trẻ có liên quan đến nhiều bệnh lý như tăng huyết áp, rối loạn đường huyết, đái tháo đường, gan nhiễm mỡ, rối loạn lipid máu và bệnh tim mạch. Những rối loạn này có thể xuất hiện từ sớm và tiếp tục ảnh hưởng đến sức khỏe khi trẻ trưởng thành.

Tỷ lệ thừa cân, béo phì ở học sinh TP.HCM vẫn cao

Sau sáp nhập, TP.HCM có dân số hơn 14 triệu người, trong đó trẻ em và thanh thiếu niên chiếm khoảng 1/4 dân số.

Kết quả giám sát hơn 3.000 hộ gia đình có trẻ dưới 5 tuổi cho thấy tỷ lệ thừa cân, béo phì ở nhóm này có xu hướng giảm, từ 14,7% năm 2020 xuống hơn 8,1% năm 2025. Tuy nhiên, số trẻ có nguy cơ vẫn ở mức cần được theo dõi do béo phì có thể làm tăng khả năng mắc các bệnh mạn tính trong tương lai.

Ở nhóm học sinh tiểu học, số liệu năm học 2025 - 2026 cho thấy tỷ lệ thừa cân là 20,4% và béo phì là 18,3%. Trong cùng năm học, hơn 98% học sinh các cấp được khám sức khỏe định kỳ, tạo điều kiện phát hiện sớm các vấn đề về dinh dưỡng và sức khỏe.

Phòng béo phì cần bắt đầu từ gia đình và trường học

Theo HCDC, phòng chống thừa cân, béo phì ở trẻ không thể chỉ dựa vào một giải pháp đơn lẻ mà cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, ngành y tế và môi trường sống.

Gia đình cần chú ý xây dựng chế độ ăn cân đối, hạn chế thực phẩm và đồ uống nhiều đường, đồng thời tạo điều kiện để trẻ vận động thường xuyên. Việc theo dõi chiều cao, cân nặng và khám sức khỏe định kỳ cũng giúp phát hiện sớm nguy cơ thừa cân, béo phì và các rối loạn chuyển hóa liên quan.

Tại trường học, kiểm soát chất lượng bữa ăn, môi trường thực phẩm và tăng thời gian vận động là những giải pháp được ưu tiên. Đến năm 2030, TP.HCM xác định ba định hướng trọng tâm gồm chuẩn hóa bữa ăn học đường, kiểm soát môi trường thực phẩm và tăng cường vận động thể lực.

Trước thực trạng gần 5 triệu trẻ Việt thừa cân, béo phì, cảnh báo phòng bệnh sớm cần được đặt lên hàng đầu. Gia đình và nhà trường nên phối hợp theo dõi dinh dưỡng, duy trì vận động, kiểm soát cân nặng và đưa trẻ đi khám khi có dấu hiệu tăng cân bất thường để giảm nguy cơ biến chứng về sau.