Chế độ ăn cân đối và vai trò đối với sức khỏe lâu dài

Thói quen ăn uống thiếu cân đối được cảnh báo

Tại chương trình, các chuyên gia nhận định chăm sóc sức khỏe chủ động không chỉ liên quan đến việc khám bệnh định kỳ mà còn bắt đầu từ những lựa chọn trong bữa ăn hằng ngày. Chế độ ăn uống có thể ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng, cân nặng và nguy cơ mắc các bệnh không lây nhiễm trong thời gian dài.

Một số thói quen ăn uống được lưu ý gồm:

• Sử dụng nhiều thực phẩm chiên rán và thực phẩm giàu năng lượng.
• Ăn uống thiếu đa dạng, chưa bảo đảm sự cân đối giữa các nhóm thực phẩm.
• Tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu đạm nhưng ít rau.
• Sử dụng dầu ăn chưa phù hợp hoặc tái sử dụng dầu nhiều lần.

Theo dữ liệu của WHO, tại Việt Nam, các bệnh không lây nhiễm chiếm khoảng 78,2% số ca tử vong trong năm 2021. Nhóm bệnh này bao gồm nhiều bệnh lý như tim mạch, đái tháo đường và ung thư.

WHO cũng xác định chế độ ăn không lành mạnh, trong đó có việc tiêu thụ quá nhiều muối, đường và chất béo, là một trong những yếu tố hành vi làm tăng nguy cơ mắc bệnh không lây nhiễm.

Không cần loại bỏ hoàn toàn chất béo khỏi khẩu phần

Theo các chuyên gia tại chương trình, người dân không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn dầu mỡ khỏi chế độ ăn. Điều quan trọng là lựa chọn loại chất béo, lượng sử dụng và phương pháp chế biến phù hợp với nhu cầu của cơ thể.

Một số lựa chọn trong chế biến thực phẩm có thể được cân nhắc:

• Ưu tiên các phương pháp như luộc, hấp hoặc chế biến với lượng dầu phù hợp.
• Hạn chế việc thường xuyên sử dụng các món chiên rán.
• Khi chiên thực phẩm, sử dụng dầu ở mức nhiệt phù hợp với hướng dẫn của nhà sản xuất.
• Hạn chế tái sử dụng dầu nhiều lần.

Dầu được sử dụng nhiều lần có thể trải qua quá trình phân hủy và hình thành các sản phẩm oxy hóa. Do đó, việc hạn chế tái sử dụng dầu nhiều lần là một trong những khuyến nghị được đưa ra nhằm bảo đảm chất lượng bữa ăn.

Bên cạnh đó, khẩu phần nên được xây dựng đa dạng, cân đối giữa các nhóm thực phẩm và điều chỉnh theo tuổi, tình trạng sức khỏe cũng như nhu cầu năng lượng của từng người.

Rau quả và thực phẩm đa dạng nên có trong bữa ăn

WHO khuyến nghị người trưởng thành và trẻ em từ 10 tuổi trở lên tiêu thụ ít nhất 400 g rau và trái cây mỗi ngày, tương đương khoảng 5 khẩu phần. WHO cũng khuyến nghị người trưởng thành bổ sung ít nhất 25 g chất xơ tự nhiên mỗi ngày.

Việc đa dạng hóa thực phẩm giúp khẩu phần cung cấp nhiều nhóm chất dinh dưỡng khác nhau. Một số nhóm thực phẩm có thể luân phiên trong thực đơn gồm:

• Rau và trái cây.
• Các loại đậu.
• Ngũ cốc nguyên hạt.
• Các loại hạt.
• Thực phẩm giàu protein.

WHO đồng thời khuyến nghị:

• Hạn chế đường tự do xuống dưới 10% tổng năng lượng hằng ngày, và có thể hướng đến dưới 5% khi phù hợp.
• Tổng lượng chất béo nên dưới 30% tổng năng lượng.
• Lượng muối nên dưới 5 g mỗi ngày ở người trưởng thành.

Các khuyến nghị này không đồng nghĩa mọi người cần áp dụng một khẩu phần giống nhau. Nhu cầu dinh dưỡng còn phụ thuộc vào tuổi, mức độ hoạt động thể chất, tình trạng sức khỏe và nhiều yếu tố cá nhân khác.

Chủ động chăm sóc sức khỏe từ những lựa chọn hằng ngày

Các chuyên gia cho rằng xây dựng bữa ăn hợp lý cần được xem là một phần của chăm sóc sức khỏe chủ động. Thay vì chỉ tập trung vào một loại thực phẩm hoặc một chất dinh dưỡng riêng lẻ, người dân nên hướng đến khẩu phần đa dạng, cân đối và phù hợp với nhu cầu của bản thân.

Một số nguyên tắc có thể lưu ý trong lựa chọn thực phẩm gồm:

• Ưu tiên thực phẩm an toàn và đa dạng.
• Hạn chế thực phẩm chứa nhiều dầu, đường hoặc muối.
• Tăng cường rau và trái cây trong khẩu phần.
• Thay đổi linh hoạt các nguồn thực phẩm giàu đạm.
• Điều chỉnh khẩu phần theo độ tuổi, tình trạng sức khỏe và nhu cầu năng lượng.

Khi có bệnh lý nền hoặc nhu cầu dinh dưỡng đặc biệt, chế độ ăn nên được điều chỉnh theo tư vấn của nhân viên y tế hoặc chuyên gia dinh dưỡng.

Chế độ ăn cân đối và vai trò đối với sức khỏe lâu dài nằm ở sự đa dạng, hợp lý về dinh dưỡng và phù hợp với nhu cầu mỗi người. Duy trì thói quen ăn uống lành mạnh có thể góp phần bảo vệ sức khỏe và giảm nguy cơ bệnh không lây nhiễm.