Hình ảnh bệnh zona thần kinh: Nhận biết sớm qua từng giai đoạn điển hình

Zona thần kinh là bệnh do virus Varicella Zoster gây ra. Đây cũng chính là virus gây bệnh thủy đậu. Sau nhiều năm ngủ yên trong cơ thể, virus có thể tái hoạt động khi sức đề kháng suy giảm. Trên thực tế, nhiều người chủ quan vì không nhận diện đúng bệnh zona thần kinh ở giai đoạn sớm dẫn đến điều trị muộn và để lại biến chứng dai dẳng. Bài viết dưới đây sẽ giúp bạn hiểu rõ hình ảnh của zona thần kinh theo từng giai đoạn từ đó chủ động bảo vệ sức khỏe.

Hình ảnh bệnh zona thần kinh qua các giai đoạn

Hình ảnh của bệnh zona thần kinh điển hình là các mụn nước nhỏ, căng, chứa dịch trong, mọc thành từng cụm hoặc dải, phân bố dọc theo đường đi của dây thần kinh và chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể (trái hoặc phải). Đây là đặc trưng quan trọng giúp phân biệt với các bệnh da liễu thông thường khác.

Trên thực tế, bệnh zona thần kinh thay đổi rõ rệt theo từng giai đoạn. Việc nắm được đặc điểm hình ảnh ở mỗi giai đoạn giúp người bệnh không bỏ lỡ thời điểm vàng điều trị, thường là trong 72 giờ đầu tiên kể từ khi có triệu chứng.

Hình ảnh giai đoạn khởi phát

Ở giai đoạn đầu, bệnh zona thần kinh thường chưa rõ ràng và dễ bị bỏ qua. Các biểu hiện của bệnh zona trong giai đoạn này bao gồm:

• Da có thể hơi đỏ nhẹ hoặc thậm chí nhìn bình thường, không có tổn thương nổi bật.
• Người bệnh cảm thấy đau rát, châm chích, nóng ran hoặc ngứa tại một vùng da cụ thể, thường dọc theo một bên cơ thể.
• Triệu chứng toàn thân như mệt mỏi, sốt nhẹ, nhức đầu có thể xuất hiện.
• Dễ nhầm lẫn với đau cơ thông thường, đau thần kinh tọa hoặc dị ứng nhẹ.

Hình ảnh giai đoạn phát ban

Ở giai đoạn phát ban, các triệu chứng của zona thần kinh điển hình và dễ nhận biết nhất, bao gồm:

• Xuất hiện các mụn nước nhỏ, căng bóng, chứa dịch trong ban đầu (sau có thể đục nếu nhiễm trùng thứ phát).
• Mụn nước mọc thành chùm sát nhau hoặc thành dải dài, phân bố rõ ràng dọc theo đường đi của dây thần kinh.
• Luôn chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể, không lan sang bên đối diện.
• Vùng da tổn thương đỏ, phù nề nhẹ và đau rõ rệt, có thể đau dữ dội như bỏng rát hoặc điện giật.

Giai đoạn này thường kéo dài 3 - 5 ngày trước khi chuyển sang lành thương.

Hình ảnh giai đoạn hồi phục

Sau giai đoạn phát ban, zona thần kinh chuyển sang giai đoạn lành thương. Lúc này:

• Mụn nước dần vỡ ra, khô lại và đóng vảy màu nâu hoặc đen.
• Vảy bong dần sau 7 - 10 ngày để lại vùng da hồng non hoặc thâm tạm thời.
• Một số trường hợp có thể để lại sẹo nhẹ nếu tổn thương sâu hoặc nhiễm trùng.
• Đau có thể giảm dần nhưng ở một số người (đặc biệt người cao tuổi) vẫn còn đau kéo dài dù da đã lành - đây là biến chứng đau thần kinh sau zona.

Quá trình hồi phục thường mất 2 - 4 tuần, tùy thuộc vào sức đề kháng và việc điều trị sớm.

Hình ảnh các thể bệnh zona thần kinh

Tùy vào vị trí dây thần kinh bị ảnh hưởng, bệnh zona thần kinh có thể khác nhau và mức độ nguy hiểm cũng không giống nhau. Virus thường tấn công các dây thần kinh cảm giác nên tổn thương luôn theo vùng chi phối của dây thần kinh đó.

Hình ảnh zona thần kinh ở mặt

Bệnh zona thần kinh ở mặt thường xảy ra khi virus tấn công vào nhánh dây thần kinh sinh ba. Bệnh đặc trưng bởi các nốt mụn nước mọc khu trú ở một bên trán, má, quanh mắt hoặc mũi. Các triệu chứng đi kèm thường thấy là sưng mí mắt, đỏ mắt và chảy nước mắt liên tục.

Đây là thể bệnh đặc biệt nguy hiểm vì có nguy cơ cao gây tổn thương giác mạc và giảm thị lực vĩnh viễn. Do đó, ngay khi nghi ngờ mắc bệnh, người bệnh cần đến cơ sở y tế thăm khám ngay lập tức để tránh những di chứng đáng tiếc.

Zona thần kinh ở miệng

Dù ít gặp hơn các vị trí khác, zona thần kinh ở miệng lại gây ra sự khó chịu rất lớn cho người bệnh. Triệu chứng đặc trưng là các mụn nước hoặc vết loét chỉ xuất hiện ở một bên khoang miệng, lưỡi, lợi hoặc vòm họng.

Do hình thái tổn thương khá giống với nhiệt miệng hoặc viêm loét miệng do virus khác, bệnh nhân rất dễ nhầm lẫn trong giai đoạn đầu. Tuy nhiên, zona thường gây đau buốt dữ dội khiến việc ăn uống, nói chuyện hay thậm chí là nuốt nước bọt cũng trở nên khó khăn. Tình trạng này nếu kéo dài không chỉ gây đau đớn mà còn khiến người bệnh sút cân, suy nhược cơ thể do không thể ăn uống bình thường.

Hình ảnh zona thần kinh ở lưng

Lưng và ngực là những vị trí phổ biến nhất của bệnh zona, chiếm đa số các ca lâm sàng. Bạn có thể nhận diện thể bệnh này qua các đặc điểm sau:

• Mụn nước thường mọc thành dải dài, khu trú ở một bên lưng hoặc bao quanh một bên ngực.
• Người bệnh thường xuyên cảm thấy đau nhức, châm chích dọc theo vùng dây thần kinh ngực - lưng, cơn đau có thể lan dần ra phía trước ngực gây khó thở nhẹ hoặc tức ngực.
• So với thể bệnh ở mặt hay mắt, zona ở lưng ít gây biến chứng nội tạng nguy hiểm hơn. Tuy nhiên, đây lại là vùng gây đau đớn dữ dội nhất, gây khó khăn lớn trong việc mặc quần áo, vận động và ảnh hưởng trực tiếp đến chất lượng giấc ngủ.

Zona thần kinh ở cổ

Dù ít phổ biến hơn vùng lưng, bệnh zona thần kinh ở cổ lại gây ra những bất tiện đặc biệt do đây là vùng cử động thường xuyên. Trong thể bệnh này, mụn nước mọc khu trú ở một bên cổ sau đó có thể lan rộng ra vai hoặc lên vùng sau đầu theo đường đi của dây thần kinh. Người bệnh thường xuyên gặp cảm giác đau nhức, châm chích, thậm chí là cứng cổ. Cơn đau sẽ trở nên nhói hơn khi thực hiện các động tác đơn giản như xoay cổ, cúi đầu. Vùng da tổn thương rất nhạy cảm, gây đau buốt khi cọ xát với cổ áo (đặc biệt là áo cổ cao) hoặc khi gội đầu, chải tóc.

Ở giai đoạn đầu, do vùng da cổ mỏng và hay tiếp xúc với các yếu tố bên ngoài, bệnh rất dễ bị nhầm lẫn với viêm da tiếp xúc hoặc dị ứng thông thường, dẫn đến việc điều trị sai cách.

Hình ảnh bệnh zona ở tay

Dù không phổ biến như vùng ngực hay lưng, zona ở chi trên (tay) lại gây ra nhiều bất tiện đáng kể trong sinh hoạt hàng ngày. Hình ảnh zona ở tay có các đặc điểm:

• Mụn nước mọc thành dải dọc theo cánh tay, cẳng tay hoặc bàn tay nhưng luôn chỉ xuất hiện ở một bên cơ thể.
• Người bệnh cảm thấy đau nhức dọc theo đường đi của dây thần kinh chi trên. Trong trường hợp đau nặng, các cơn đau buốt có thể làm hạn chế khả năng cầm nắm và vận động linh hoạt của bàn tay.

Do tay là bộ phận tiếp xúc nhiều nhất với vi khuẩn từ môi trường, người bệnh cần đặc biệt giữ gìn vệ sinh vùng da tổn thương để tránh nhiễm trùng thứ phát (bội nhiễm). Ngay khi thấy các dấu hiệu mụn nước kèm đau rát dọc cánh tay, bạn cần đi khám sớm để điều trị kịp thời, giúp nhanh chóng phục hồi chức năng vận động.

Zona thần kinh ở tai

Zona ở tai không chỉ là bệnh ngoài da mà còn là một tình trạng cấp cứu nội khoa thần kinh khi virus tấn công vào hạch gối của dây thần kinh mặt. Dấu hiệu nhận biết là các mụn nước đặc trưng xuất hiện ở vành tai, trong ống tai ngoài hoặc có thể lan ra vùng da mặt cùng bên. Người bệnh thường phải chịu đựng những cơn đau tai dữ dội, kèm theo ù tai, chóng mặt hoặc mất thăng bằng.

Do ảnh hưởng trực tiếp đến dây thần kinh số VII và số VIII, bệnh có thể gây liệt mặt một bên (miệng méo, mắt không nhắm kín) và suy giảm thính lực vĩnh viễn.

Đây là thể bệnh có nguy cơ để lại di chứng nặng nề về thẩm mỹ và chức năng. Việc điều trị bằng thuốc kháng virus trong 72 giờ đầu là thời điểm vàng để bảo vệ thính lực và phục hồi cơ mặt.

Cách chăm sóc khi bị zona để nhanh hồi phục

Khi đã nhận biết bệnh zona thần kinh, việc chăm sóc đúng cách sẽ giúp giảm đau, tránh nhiễm trùng và thúc đẩy lành thương nhanh hơn. Theo các chuyên gia, khi chăm sóc người bệnh zona thần kinh, cần lưu ý:

• Giữ vùng da tổn thương sạch sẽ và khô ráo, rửa nhẹ bằng nước muối sinh lý.
• Không tự ý làm vỡ mụn nước hay cạy vảy để tránh để lại sẹo và nhiễm trùng.
• Mặc quần áo rộng rãi, thoáng mát, chất liệu cotton để giảm ma sát.
• Nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống giàu vitamin C, kẽm và protein để tăng sức đề kháng.
• Uống đủ nước, tránh stress và giữ tinh thần thoải mái.
• Tuân thủ dùng thuốc kháng virus, giảm đau theo chỉ định bác sĩ.
• Đi khám ngay nếu zona xuất hiện ở mặt, mắt, tai hoặc đau ngày càng nặng, sốt cao.

Theo các khuyến cáo y tế quốc tế, điều trị sớm trong những ngày đầu giúp giảm nguy cơ đau dây thần kinh sau zona - biến chứng thường gặp nhất của bệnh, có thể kéo dài nhiều tháng đến nhiều năm.

Hình ảnh bệnh zona thần kinh có những đặc điểm rất đặc trưng nếu được quan sát đúng theo từng giai đoạn và từng vị trí trên cơ thể. Việc nhận biết sớm không chỉ giúp điều trị hiệu quả hơn mà còn hạn chế nguy cơ biến chứng đau kéo dài, ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng cuộc sống. Bên cạnh việc phát hiện và điều trị sớm, tiêm vắc xin phòng zona thần kinh là biện pháp được nhiều tổ chức y tế khuyến cáo nhằm giảm nguy cơ mắc bệnh và biến chứng, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc người có bệnh nền. Người dân nên chủ động trao đổi với bác sĩ để được tư vấn phù hợp.