Luyện nuốt an toàn sau đột quỵ: Ngay cả uống nước cũng có thể gây sặc

Người bệnh vẫn muốn ăn như bình thường, nhưng cơ thể không còn phối hợp được

Không ít người sau đột quỵ vẫn cảm thấy đói, muốn tự ăn uống như trước. Thế nhưng chỉ một ngụm nước cũng khiến họ ho sặc, nghẹn cổ hoặc tím mặt. Có người phải mất rất lâu mới nuốt xong một thìa cháo nhỏ, thậm chí thức ăn còn đọng lại trong miệng mà không biết.

Điều đáng nói là nhiều gia đình thường xem nhẹ dấu hiệu này. Khi thấy người bệnh ho sau ăn, họ chỉ nghĩ “ăn chậm là được”. Một số người còn cố ép ăn nhiều để mau hồi sức. Sự sốt ruột vô tình làm tăng nguy cơ sặc thức ăn vào phổi.

Khó nuốt sau đột quỵ xảy ra khi vùng não và các đường thần kinh kiểm soát động tác nuốt bị tổn thương, làm giảm sự phối hợp của các cơ vùng miệng và họng. Bình thường, động tác nuốt diễn ra rất nhanh và chính xác để thức ăn đi xuống thực quản thay vì lọt vào khí quản. Sau đột quỵ, sự phối hợp này có thể bị rối loạn.

Vì sao người bệnh dễ bị viêm phổi sau những bữa ăn?

Nhiều trường hợp người bệnh không ho dữ dội khi sặc nên gia đình không phát hiện. Thức ăn hoặc nước uống âm thầm đi vào phổi trong thời gian dài có thể gây viêm phổi hít - một biến chứng khá nguy hiểm sau đột quỵ.

Một số dấu hiệu dễ bị bỏ qua gồm khàn giọng sau ăn, chảy nước dãi, ăn rất lâu, hay bị nghẹn hoặc sốt không rõ nguyên nhân. Có người bắt đầu sụt cân vì ngại ăn do mỗi bữa đều trở thành áp lực.

Tâm lý chung của người chăm sóc là muốn người bệnh ăn thật nhiều để “có sức”. Nhưng nếu nuốt chưa an toàn, ăn nhiều chưa chắc tốt hơn. Quan trọng nhất lúc này là ăn đúng cách và giảm nguy cơ sặc.

Những nguyên tắc giúp luyện nuốt an toàn hơn mỗi ngày

Tư thế ăn là điều cần chú ý đầu tiên. Người bệnh nên ngồi thẳng lưng khoảng 90 độ khi ăn và duy trì tư thế này ít nhất 30 phút sau bữa ăn. Nằm ăn hoặc vừa ăn vừa ngả người dễ làm thức ăn trào vào đường thở.

Thức ăn cũng cần điều chỉnh phù hợp. Nhiều người nuốt tốt hơn với thức ăn mềm, sệt như cháo đặc, súp đặc hoặc thức ăn nghiền nhỏ. Nước quá loãng thường dễ gây sặc hơn vì chảy nhanh qua cổ họng.

Khi cho ăn, nên để người bệnh nuốt xong hoàn toàn rồi mới đưa thìa tiếp theo. Không nên thúc ép hoặc vừa ăn vừa nói chuyện liên tục. Một không gian yên tĩnh giúp họ tập trung vào động tác nuốt tốt hơn.

Đừng thử khả năng nuốt bằng thức ăn “khó”

Có gia đình muốn kiểm tra xem người bệnh đã hồi phục chưa nên cho thử ăn cơm khô, uống nước đá hoặc ăn trái cây cứng. Điều này có thể gây nghẹn nguy hiểm nếu phản xạ nuốt chưa phục hồi đủ.

Việc luyện nuốt cần tiến triển từng bước và nên có hướng dẫn chuyên môn nếu người bệnh nuốt khó kéo dài. Không phải ai sau đột quỵ cũng hồi phục giống nhau.

Khi nào cần đưa người bệnh đi đánh giá nuốt?

Nếu người bệnh thường xuyên ho sặc khi ăn, giọng ướt sau uống nước, chảy nước dãi hoặc ăn uống ngày càng khó khăn, nên đưa đi đánh giá chức năng nuốt càng sớm càng tốt.

Chuyên viên phục hồi chức năng hoặc âm ngữ trị liệu có thể hướng dẫn bài tập phù hợp để cải thiện vận động môi, lưỡi và cơ vùng họng. Một số trường hợp cần thay đổi chế độ ăn hoặc hỗ trợ dinh dưỡng tạm thời để đảm bảo an toàn.

Gia đình cũng nên theo dõi dấu hiệu viêm phổi như sốt, khó thở, đàm nhiều hoặc mệt bất thường sau ăn. Đây là biến chứng cần xử lý sớm.

Ăn uống an toàn giúp người bệnh giữ lại sự tự tin

Với nhiều người sau đột quỵ, việc không thể tự ăn uống khiến họ cảm thấy mình trở thành gánh nặng. Có người né bữa ăn vì sợ sặc trước mặt người khác.

Sự kiên nhẫn của gia đình lúc này rất quan trọng. Một bữa ăn chậm hơn bình thường không phải thất bại. Mỗi lần nuốt an toàn, không ho sặc và duy trì được dinh dưỡng đều là bước nhỏ giúp người bệnh hồi phục tốt hơn mỗi ngày.