Não thất là gì? Những điều cần biết cơ bản

Khi tìm hiểu về cấu trúc não bộ, không ít người bắt gặp thuật ngữ não thất nhưng lại chưa hình dung rõ đó là bộ phận nào và có vai trò gì. Nắm rõ não thất là gì và những thông tin cơ bản liên quan sẽ giúp bạn có thêm kiến thức nền tảng, từ đó dễ dàng tiếp cận các vấn đề về sức khỏe não bộ một cách chủ động hơn.

Não thất là gì?

Não thất là hệ thống các khoang rỗng nằm bên trong não bộ, có nhiệm vụ chứa và lưu thông dịch não tủy. Dịch não tủy giúp bảo vệ não khỏi chấn động, nuôi dưỡng mô não và duy trì môi trường ổn định cho hệ thần kinh trung ương hoạt động bình thường. Trong não người có 4 não thất chính, các khoang này thông với nhau tạo thành một hệ thống liên tục, cho phép dịch não tủy lưu thông đều khắp não và tủy sống. Nhờ đó, não bộ được bảo vệ, giảm áp lực và hoạt động hiệu quả hơn.

Vị trí não thất nằm ở đâu?

Não thất nằm sâu bên trong não bộ, phân bố ở các vị trí trung tâm và được bao quanh bởi mô não. Đây không phải là cấu trúc nằm trên bề mặt não mà là các khoang rỗng bên trong, thông nối với nhau thành một hệ thống hoàn chỉnh. Cụ thể, vị trí các não thất như sau:

• Não thất bên (não thất I và II): Nằm trong hai bán cầu đại não, kéo dài từ vùng trán ra phía sau não. Đây là hai não thất lớn nhất, có hình dạng cong theo bán cầu não và đóng vai trò chính trong việc chứa cũng như sản xuất phần lớn dịch não tủy.
• Não thất ba: Nằm ở vị trí trung tâm não, giữa hai đồi thị. Não thất này có kích thước nhỏ hơn nhưng giữ vai trò quan trọng trong việc tiếp nhận dịch não tủy từ hai não thất bên và điều hòa dòng chảy dịch trong não.
• Não thất tư: Nằm ở vùng não sau, giữa thân não và tiểu não. Đây là khoang trung gian dẫn dịch não tủy từ não xuống tủy sống, đồng thời phân phối dịch quanh bề mặt não để hỗ trợ bảo vệ hệ thần kinh.

Cấu tạo não thất

Để hiểu rõ hơn vai trò của não thất trong hoạt động của não bộ, việc tìm hiểu về cấu tạo não thất là bước tiếp theo không thể bỏ qua. Cấu trúc của não thất không chỉ đơn thuần là các khoang rỗng mà còn được sắp xếp theo một hệ thống liên kết chặt chẽ, phù hợp với chức năng lưu thông và điều hòa dịch não tủy. Nội dung dưới đây sẽ giúp bạn hình dung rõ hơn về cách não thất được cấu tạo bên trong não bộ:

• Hai não thất bên (não thất I và II): Đây là hai khoang lớn nhất, nằm đối xứng trong hai bán cầu đại não. Não thất bên có hình dạng cong và được chia thành nhiều phần nhỏ như sừng trán, sừng chẩm và sừng thái dương. Tại đây có đám rối mạch mạc, cấu trúc quan trọng tham gia sản xuất dịch não tủy.
• Não thất ba: Não thất ba là một khoang hẹp nằm ở trung tâm não, giữa hai đồi thị. Khoang này đóng vai trò trung gian, tiếp nhận dịch não tủy từ hai não thất bên thông qua các lỗ thông nhỏ, sau đó dẫn dịch xuống não thất tư.
• Não thất tư: Não thất tư nằm giữa thân não và tiểu não, có hình dạng giống một khoang hình thoi. Từ đây, dịch não tủy được dẫn xuống ống tủy sống và lan tỏa ra khoang dưới nhện bao quanh não, giúp bảo vệ toàn bộ hệ thần kinh trung ương.
• Lớp lót và hệ thống liên kết: Toàn bộ não thất được lót bởi lớp tế bào nội não thất, giúp dịch não tủy lưu thông trơn tru. Các não thất được nối với nhau thông qua những ống và lỗ nhỏ, tạo thành một hệ thống khép kín nhưng lưu thông liên tục.

Chức năng của não thất

Não thất không chỉ đơn thuần là các khoang rỗng mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình bảo vệ, nuôi dưỡng và duy trì môi trường ổn định cho hệ thần kinh trung ương. Nội dung dưới đây sẽ giúp bạn nắm được những chức năng chính của não thất một cách dễ hiểu:

• Sản xuất và chứa dịch não tủy: Bên trong não thất có đám rối mạch mạc, nơi sản xuất phần lớn dịch não tủy. Dịch này được chứa tạm thời trong các não thất trước khi lưu thông khắp não và tủy sống, đảm bảo môi trường ổn định cho tế bào thần kinh.
• Bảo vệ não bộ khỏi chấn động: Dịch não tủy đóng vai trò như một lớp đệm sinh học giúp giảm lực tác động khi đầu bị va chạm. Nhờ đó, não được bảo vệ tốt hơn trước những tổn thương cơ học từ bên ngoài.
• Duy trì áp lực nội sọ ổn định: Hệ thống não thất giúp điều hòa lượng dịch não tủy, từ đó duy trì áp lực nội sọ ở mức phù hợp. Sự ổn định này rất quan trọng để não bộ hoạt động hiệu quả và tránh các rối loạn nguy hiểm.
• Nuôi dưỡng và loại bỏ chất thải của não: Dịch não tủy mang theo các chất dinh dưỡng cần thiết cho mô não, đồng thời hỗ trợ loại bỏ các chất thải chuyển hóa. Nhờ đó, môi trường bên trong não luôn được làm sạch và cân bằng.
• Hỗ trợ lưu thông dịch trong hệ thần kinh trung ương: Các não thất thông nối với nhau tạo thành một hệ thống liên tục, giúp dịch não tủy lưu thông từ não xuống tủy sống và ngược lại. Quá trình này góp phần bảo vệ và duy trì chức năng của toàn bộ hệ thần kinh.

Bệnh lý liên quan đến não thất

Khi hệ thống não thất hoạt động bình thường, não bộ sẽ được bảo vệ và duy trì trong trạng thái ổn định. Tuy nhiên, nếu cấu trúc hoặc sự lưu thông dịch não tủy trong não thất bị rối loạn, có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

Não úng thủy (giãn não thất)

Não úng thủy là tình trạng dịch não tủy ứ đọng bất thường trong hệ thống não thất, làm các não thất giãn rộng và gây tăng áp lực nội sọ. Nguyên nhân thường liên quan đến tắc nghẽn đường lưu thông hoặc rối loạn hấp thu dịch não tủy. Tình trạng này có thể xảy ra ở cả trẻ em và người lớn, gây ra các biểu hiện như đau đầu, buồn nôn, rối loạn vận động hoặc chậm phát triển ở trẻ nhỏ. Nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, não úng thủy có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng và cấu trúc não bộ.

Viêm màng não

Viêm màng não là tình trạng viêm nhiễm các lớp màng bao bọc não và tủy sống, thường do vi khuẩn, virus hoặc các tác nhân khác gây ra. Bệnh có thể ảnh hưởng gián tiếp đến hệ thống não thất khi quá trình viêm làm rối loạn lưu thông và hấp thu dịch não tủy. Người mắc viêm màng não thường có các biểu hiện như sốt cao, đau đầu, cứng cổ, buồn nôn và rối loạn ý thức.

Viêm não thất

Viêm não thất là tình trạng viêm nhiễm xảy ra trực tiếp trong hệ thống não thất, thường liên quan đến nhiễm khuẩn hoặc là biến chứng của viêm màng não, phẫu thuật não hay đặt dẫn lưu não thất. Khi não thất bị viêm, quá trình lưu thông dịch não tủy có thể bị rối loạn, làm tăng nguy cơ giãn não thất và tăng áp lực nội sọ. Bệnh có thể gây các triệu chứng như sốt, đau đầu, rối loạn ý thức và cần được can thiệp y tế sớm để tránh ảnh hưởng nghiêm trọng đến chức năng não bộ.

Xuất huyết não thất

Xuất huyết não thất là tình trạng máu chảy vào bên trong hệ thống não thất, làm gián đoạn quá trình lưu thông dịch não tủy và có thể gây tăng áp lực nội sọ. Tình trạng này thường gặp ở trẻ sinh non, người bị chấn thương sọ não, tăng huyết áp nặng hoặc biến chứng sau đột quỵ xuất huyết. Khi xảy ra xuất huyết não thất, máu có thể làm tắc nghẽn dòng dịch não tủy, dẫn đến giãn não thất và tổn thương mô não.

Có thể thấy, não thất là một phần cấu trúc quan trọng của não bộ, gắn liền với việc sản xuất, lưu thông dịch não tủy và duy trì hoạt động ổn định của hệ thần kinh trung ương. Việc hiểu rõ não thất giúp mỗi người có thể chủ động hơn trong việc chăm sóc và bảo vệ sức khỏe não bộ một cách đúng đắn.