Người mắc đái tháo đường cần theo dõi những gì ngoài đường huyết để tránh biến chứng?

Với nhiều người bệnh đái tháo đường, chiếc máy đo đường huyết tại nhà trở thành thước đo duy nhất cho sức khỏe. Khi nhìn thấy con số nằm trong ngưỡng an toàn, họ thường thở phào nhẹ nhõm và tin rằng mọi thứ vẫn đang trong tầm kiểm soát.

Tuy nhiên, thực tế y khoa cho thấy đường huyết ổn định không đồng nghĩa với việc không có biến chứng. Những tổn thương thầm lặng tại mạch máu, dây thần kinh hay chức năng thận vẫn có thể diễn ra âm thầm, khiến người bệnh bất ngờ khi các biến chứng đã trở nên nghiêm trọng.

Theo bác sĩ Võ Thị Mỷ Duyên, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu: “Việc quản lý đái tháo đường hiện đại không còn chỉ xoay quanh chỉ số đường huyết, mà là chiến lược bảo vệ toàn diện các cơ quan đích để ngăn chặn biến chứng tim mạch, thận và thần kinh.”

Vậy cụ thể người mắc đái tháo đường cần theo dõi những gì ngoài đường huyết và làm sao để nhận diện sớm các dấu hiệu cảnh báo tại nhà?

Đường huyết ổn định có đồng nghĩa với không có biến chứng?

Nhiều người lầm tưởng rằng chỉ cần kiểm soát tốt chỉ số glucose máu là đủ để an tâm. Thế nhưng, việc chỉ tập trung vào một con số duy nhất không đủ để đánh giá toàn diện tình trạng bệnh. Trên thực tế, kiểm soát đường huyết đơn thuần không thể loại bỏ hoàn toàn mọi rủi ro biến chứng.

Đái tháo đường gây tổn thương hệ thống mạch máu và thần kinh theo thời gian. Ngay cả khi đường huyết hiện tại đang ở mức ổn định, những tổn thương từ giai đoạn trước đó vẫn có thể tiến triển. Do đó, việc tầm soát định kỳ và theo dõi đa chỉ số là một trong những cách quan trọng để phát hiện sớm các tổn thương tại cơ quan đích trước khi chúng gây ra những thiệt hại không thể đảo ngược.

Kiểm soát huyết áp: 'Lá chắn' bảo vệ tim và thận

Huyết áp là chỉ số quan trọng thứ hai mà người bệnh đái tháo đường không được bỏ qua. Tăng huyết áp là yếu tố nguy cơ chính dẫn đến các biến chứng tim mạch và thận. Sự kết hợp giữa đái tháo đường và tăng huyết áp gây áp lực cực lớn lên hệ thống lọc của thận, khiến nguy cơ bệnh thận mạn tăng cao.

Để giảm thiểu rủi ro này, mục tiêu huyết áp an toàn thường được khuyến cáo là <130/80 mmHg. Bên cạnh đó khuyến khích mục tiêu huyết áp tâm thu <120 mmHg ở người có nguy cơ tim mạch hoặc thận cao. Việc duy trì huyết áp ở mức bình thường cùng với kiểm soát glucose máu sẽ giúp làm giảm đáng kể nguy cơ mắc bệnh thận.

Chăm sóc bàn chân: Ngăn ngừa những tổn thương thầm lặng

Biến chứng thần kinh ngoại biên thường diễn ra âm thầm, khiến người bệnh mất dần cảm giác ở bàn chân. Khi cảm giác đau bị suy giảm, một vết xước nhỏ hoặc một vết chai sần cũng có thể trở thành ổ loét nghiêm trọng mà người bệnh không hề hay biết, dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng và thậm chí là cắt cụt chi.

Theo bác sĩ Võ Thị Mỷ Duyên: “Việc kiểm tra thăm khám bàn chân mỗi ngày được khuyến khích thực hiện ở những người bệnh đái tháo đường, đặc biệt là những người có nguy cơ loét chân từ mức thấp (theo phân loại IWGDF 2019). Người bệnh có thể phát hiện sớm tổn thương mạch máu và thần kinh giúp can thiệp, chăm sóc kịp thời, ngăn ngừa nguy cơ loét, cắt cụt chi.”

Cách tự kiểm tra bàn chân tại nhà

Người bệnh nên dành thời gian mỗi ngày để quan sát và kiểm tra kỹ đôi chân mình. Cụ thể, hãy chú ý các điểm sau:

• Quan sát bề mặt da: Tìm kiếm các vết đỏ, sưng, phù nề, các vết chai sần hoặc vết xước nhỏ.
• Kiểm tra kẽ ngón chân: Phát hiện sớm các dấu hiệu nấm, loét hoặc tổn thương da.
• Cảm nhận bất thường: Chú ý các hiện tượng tê bì, cảm giác kim châm, dị cảm hoặc đau dữ dội tăng lên về đêm.
• Kiểm tra nhiệt độ: Nhận biết các vùng da quá nóng hoặc quá lạnh bất thường ở bàn chân.

Cách chăm sóc bàn chân tại nhà

Một số biện pháp chăm sóc như:

• Không đi chân trần, đi tất không mang giày, hoặc đi dép đế mỏng, dù ở nhà hoặc đi ra ngoài.
• Không đi giày quá chật, có mép gồ ghề hoặc đường may không đều. Nhìn kỹ và sờ bằng tay vào bên trong đôi giày trước khi mang.
• Mang vớ không có đường may (hoặc có đường may từ trong ra ngoài); không mang vớ quá chật hoặc cao quá đầu gối và thay vớ hàng ngày.
• Rửa chân hàng ngày (với nhiệt độ nước luôn dưới 37 °C) và lau khô cẩn thận, đặc biệt giữa các ngón chân.
• Không dùng các loại máy sưởi, bình nước nóng để sưởi ấm chân.
• Không sử dụng các chất hóa học, bột trét để tẩy các vết chai.
• Sử dụng chất làm mềm da để bôi trơn vùng da khô, nhưng không bôi giữa các ngón chân.
• Cắt móng chân thẳng ngang.

Bên cạnh các biện pháp chăm sóc và tự kiểm tra đôi bàn chân tại nhà, đừng quên khám sàng lọc và theo dõi bàn chân định kỳ với bác sĩ chuyên khoa.

Theo dõi các biểu hiện bất thường tại các cơ quan đích

Ngoài huyết áp và bàn chân, hai cơ quan đích quan trọng khác cần được giám sát chặt chẽ là thận và mắt.

Về chức năng thận, dấu hiệu sớm nhất thường là sự xuất hiện của albumin niệu (có đo lượng albumin trong nước tiểu - dấu hiệu gợi ý có tình trạng tổn thương màng lọc cầu thận trong nước tiểu). Người bệnh nên theo dõi các xét nghiệm máu và nước tiểu định kỳ để phát hiện sớm các dấu ấn sinh học cảnh báo tổn thương thận.

Về thị lực, biến chứng võng mạc do đái tháo đường có thể gây mù lòa nếu không được điều trị kịp thời. Những thay đổi như nhìn mờ, hình ảnh dao động, cảm giác có đốm đen (ruồi bay) hoặc các sợi màu đen trước mắt, thấy những vùng đen hoặc vùng trống trong cảnh vật, mất cảm nhận màu sắc là tín hiệu cảnh báo cần đi khám ngay. Đáng lưu ý, trong giai đoạn đầu, nhiều người bệnh có thể không nhận thấy triệu chứng rõ rệt, vì vậy việc khám đáy mắt định kỳ là bắt buộc.

Xây dựng nhật ký theo dõi sức khỏe toàn diện cho người bệnh

Thay vì chỉ ghi chép chỉ số đường huyết, người bệnh nên xây dựng một cuốn nhật ký sức khỏe toàn diện. Việc ghi chép chi tiết giúp bác sĩ có cái nhìn tổng thể để điều chỉnh phác đồ điều trị chính xác hơn trong mỗi lần tái khám.

Nhật ký sức khỏe nên bao gồm các thông số sau:

• Chỉ số đường huyết (theo thời điểm đo).
• Chỉ số huyết áp hàng ngày.
• Cân nặng và các thay đổi về thể trọng.
• Ghi chú về các biểu hiện bất thường (tê chân, mờ mắt, mệt mỏi bất thường).
• Chế độ ăn uống và vận động trong ngày.

Đừng để những con số đường huyết ổn định đánh lừa, hãy lắng nghe cơ thể và theo dõi toàn diện để bảo vệ trái tim, đôi mắt và bàn chân của bạn.

Kiểm soát đái tháo đường không chỉ dừng lại ở việc duy trì đường huyết ổn định mà còn cần theo dõi huyết áp, chức năng thận, thị lực và sức khỏe bàn chân. Chủ động kiểm tra sức khỏe định kỳ và nhận biết sớm các dấu hiệu bất thường sẽ giúp người bệnh hạn chế nguy cơ biến chứng, bảo vệ sức khỏe lâu dài.

Trao đổi với bác sĩ điều trị để lập danh sách các chỉ số cần theo dõi định kỳ phù hợp với tình trạng sức khỏe hiện tại của bạn.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.