Nhóm máu nào được gọi là “người cho phổ quát”?

Mỗi người đều mang một nhóm máu khác nhau, quyết định khả năng truyền và nhận máu an toàn. Trong đó, khái niệm “người cho phổ quát” thường được nhắc đến trong cấp cứu và truyền máu. Vậy nhóm máu nào được gọi là nhóm “người cho phổ quát” và ý nghĩa của khái niệm này là gì?

Nhóm máu nào được gọi là “người cho phổ quát”

Nhóm máu được gọi là "người cho phổ quát" trong truyền khối hồng cầu là nhóm máu O Rh âm (O−). Lý do là hồng cầu của người mang nhóm máu O Rh âm không có kháng nguyên A, B và Rh(D) trên bề mặt. Nhờ đó, nó giúp giảm nguy cơ xảy ra phản ứng tan máu do bất đồng hệ ABO và Rh khi chưa xác định được nhóm máu người nhận. Vì vậy, trong các tình huống cấp cứu khẩn cấp chưa có thông tin về nhóm máu người nhận, nhóm máu O Rh âm thường được ưu tiên sử dụng.

Tuy nhiên, khái niệm “người cho phổ quát” không có nghĩa là có thể truyền cho tất cả mọi người trong mọi trường hợp. Trong thực hành truyền máu hiện đại, bác sĩ vẫn phải:

• Xác định hệ nhóm máu ABO và yếu tố Rh của người nhận;
• Thực hiện xét nghiệm hòa hợp (crossmatch) trước khi truyền;
• Đánh giá thêm các kháng nguyên hồng cầu khác nếu người bệnh cần truyền máu nhiều lần hoặc có nguy cơ tạo kháng thể bất thường.

Do đó, O Rh âm chỉ được xem là “người cho phổ quát” đối với truyền hồng cầu khối, đặc biệt trong cấp cứu. Khi có đủ thời gian, người bệnh vẫn nên được truyền đúng nhóm máu tương thích để đảm bảo an toàn tối đa.

Ngoài ra, cũng cần lưu ý, khái niệm "người cho phổ quát" chỉ xét đối với hệ nhóm máu ABO và Rh(D). Trên thực tế còn có hơn 300 kháng nguyên hồng cầu thuộc nhiều hệ nhóm máu khác nhau (Kell, Duffy, Kidd, MNS,...). Vì vậy ngay cả khi sử dụng O Rh âm vẫn có thể xảy ra phản ứng truyền máu nếu người bệnh có kháng thể bất thường. Do đó, xét nghiệm hòa hợp trước truyền máu vẫn là yêu cầu bắt buộc khi điều kiện cho phép.

O+ có phải người cho phổ quát không?

Nhóm máu nào được gọi là “người cho phổ quát” đến đây bạn đã biết, vậy nhóm máu O+ thì sao? Đây không được gọi là “người cho phổ quát” vì vẫn mang kháng nguyên Rh(D) trên bề mặt hồng cầu nên chủ yếu được truyền cho người Rh dương bao gồm các nhóm O+, A+, B+ và AB+.

Ngoài ra, O+ không phải là lựa chọn thường quy cho người Rh âm, ngoại trừ một số tình huống cấp cứu đặc biệt theo chỉ định chuyên môn, vì có thể kích thích cơ thể người nhận tạo kháng thể chống Rh, làm tăng nguy cơ phản ứng truyền máu ở những lần truyền sau hoặc ảnh hưởng đến thai kỳ ở phụ nữ.

Mặc dù không phải là người cho phổ quát, O+ vẫn là một trong những nhóm máu được sử dụng rất nhiều trong thực hành lâm sàng vì đây là nhóm máu có tỷ lệ cao trong dân số.

Phân biệt người cho phổ quát và người nhận phổ quát

Ngoài tìm hiểu nhóm máu nào được gọi là “người cho phổ quát”, chúng ta cũng nên biết phân biệt với “người nhận phổ quát”. Mặc dù đều là những khái niệm quan trọng trong truyền máu, “người cho phổ quát” và “người nhận phổ quát” không giống nhau về khả năng hiến và nhận máu. Hiểu rõ sự khác biệt giữa hai khái niệm này sẽ giúp bạn nắm được nguyên tắc tương thích nhóm máu, từ đó tránh những nhầm lẫn thường gặp.

Người mang nhóm máu O− cần lưu ý gì khi truyền máu?

Khi tìm hiểu nhóm máu nào được gọi là “người cho phổ quát” bạn đã biết đó chính là nhóm máu O Rh âm (O−). Nhưng dù được gọi là “người cho phổ quát” đối với truyền khối hồng cầu, người mang nhóm máu này không phải là “người nhận phổ quát”. Khi cần truyền máu, họ cần lưu ý những điểm sau:

• Nên được truyền khối hồng cầu O Rh âm, các trường hợp ngoại lệ chỉ được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ chuyên khoa truyền máu: Người nhóm máu O− không có kháng nguyên A, B và Rh(D), nhưng có thể tạo kháng thể chống lại các kháng nguyên này nếu nhận máu không tương thích. Vì vậy, lựa chọn an toàn nhất là truyền khối hồng cầu O−.
• Nguồn nhóm máu O− thường khan hiếm: O− là nhóm máu có tỷ lệ thấp trong dân số nhưng lại được sử dụng nhiều trong cấp cứu. Người mang nhóm máu này nên chủ động thông báo nhóm máu của mình khi khám chữa bệnh và cân nhắc tham gia hiến máu nếu đủ điều kiện.
• Luôn thực hiện xét nghiệm trước truyền máu: Dù cùng nhóm máu O−, người bệnh vẫn cần được định nhóm máu, sàng lọc kháng thể bất thường và làm xét nghiệm phản ứng hòa hợp trong truyền máu.
• Theo dõi sau khi truyền máu: Nếu xuất hiện các dấu hiệu như sốt, rét run, khó thở, đau lưng, nổi mẩn hoặc nước tiểu sẫm màu trong hoặc sau khi truyền, cần báo ngay cho nhân viên y tế để được xử trí kịp thời.
• Không tự ý dựa vào nhóm máu để truyền máu: Việc truyền máu chỉ được thực hiện theo chỉ định của bác sĩ tại cơ sở y tế có đầy đủ điều kiện chuyên môn. Không nên cho rằng O− có thể truyền hoặc nhận máu trong mọi trường hợp mà không cần xét nghiệm tương thích.

“Người cho phổ quát” là thuật ngữ dùng để chỉ nhóm máu có mức độ tương thích rộng nhất trong truyền khối hồng cầu. Nhưng việc truyền máu vẫn phải tuân thủ nghiêm ngặt các nguyên tắc về tương thích nhóm máu và chỉ định y khoa. Hiểu đúng nhóm máu nào được gọi là “người cho phổ quát”, đặc điểm của từng nhóm máu góp phần sử dụng nguồn máu hiến tặng và truyền máu một cách an toàn, hiệu quả.