Quả khế có tác dụng gì? Giá trị dinh dưỡng và lợi ích đối với sức khỏe

Từ lâu, quả khế đã gắn liền với đời sống hằng ngày của người dân Việt Nam, vừa là nguyên liệu chế biến món ăn vừa là vị thuốc dân gian quen thuộc. Không chỉ hấp dẫn bởi hương vị thanh mát, khế còn chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho cơ thể. Hãy cùng tìm hiểu rõ hơn về giá trị dinh dưỡng và những lợi ích mà loại quả này mang lại.

Giới thiệu chung về quả khế

Cây khế có tên khoa học là Averrhoa carambola, thuộc họ Oxalidaceae (họ Chua me đất). Đây là loại cây ăn quả nhiệt đới, thân gỗ nhỏ, thường cao khoảng 5 - 7m. Thân cây có dạng hình trụ, lớp vỏ ngoài màu xám nâu.

Quả khế có đặc điểm dễ nhận biết với 5 cạnh dọc nổi rõ. Khi cắt ngang, quả tạo thành hình ngôi sao đặc trưng nên còn được gọi là “starfruit”. Quả non có màu xanh, khi chín chuyển sang vàng. Hạt nhỏ, dẹt và có màu nâu nhạt. Khế thường được chia thành 2 nhóm chính là khế chua và khế ngọt; trong đó khế chua thường nhỏ hơn và chứa hàm lượng acid hữu cơ cao hơn.

Thành phần dinh dưỡng trong quả khế

Quả khế chứa nhiều nước, chất xơ cùng một số vitamin và khoáng chất như vitamin C, vitamin A, vitamin nhóm B, kali, magie và phốt pho. Ngoài ra, khế còn chứa acid oxalic tự nhiên.

Thành phần dinh dưỡng trung bình trong 100g khế tươi gồm:

• Nước: 91,4g.
• Năng lượng: 31 kcal.
• Carbohydrate: 6,73g.
• Đường tự nhiên: 3,98g.
• Chất xơ: 2,8g.
• Chất đạm: 1,04g.
• Chất béo: 0,33g.

Ngoài ra, 100g khế còn cung cấp khoảng 34,4mg vitamin C cùng một lượng nhỏ kali, magie và phốt pho.

Quả khế có tác dụng gì?

Quả khế là loại trái cây giàu vitamin, khoáng chất và các hợp chất chống oxy hóa có lợi cho sức khỏe. Khi sử dụng đúng cách và với lượng phù hợp, khế có thể hỗ trợ tăng cường sức khỏe tổng thể, cải thiện tiêu hóa và góp phần bảo vệ cơ thể trước nhiều tác nhân gây hại. Dưới đây là những tác dụng nổi bật của quả khế đối với sức khỏe.

Hỗ trợ giảm cân

Hàm lượng chất xơ trong quả khế có khả năng thúc đẩy chuyển hóa và tạo cảm giác no lâu hơn. Nhờ đó, việc ăn khế có thể giúp hạn chế lượng thức ăn tiêu thụ, hỗ trợ kiểm soát cân nặng hiệu quả.

Ngoài ra, khế là loại trái cây chứa ít calo nên không làm tăng đáng kể năng lượng nạp vào cơ thể, phù hợp với chế độ ăn giảm cân.

Hỗ trợ ổn định đường huyết

Trong 100g khế có khoảng 2,8g chất xơ. Đây là dưỡng chất giúp làm chậm quá trình tiêu hóa, tăng cảm giác no và góp phần duy trì lượng đường trong máu ở mức ổn định.

Hỗ trợ kháng viêm, kháng khuẩn

Khế giàu các hợp chất chống oxy hóa như flavonoid, proanthocyanidin, vitamin C, beta-caroten, alkaloid và tanin. Những hoạt chất này giúp trung hòa gốc tự do, hạn chế stress oxy hóa và giảm nguy cơ viêm mạn tính, yếu tố liên quan đến nhiều bệnh lý như tim mạch, tiểu đường hay ung thư.

Bên cạnh đó, các nghiên cứu cho thấy chiết xuất từ khế có khả năng ức chế sự phát triển của nhiều loại vi khuẩn như Staphylococcus aureus, Escherichia coli, Klebsiella spp., Pseudomonas aeruginosa và Bacillus cereus.

Tăng cường sức khỏe tim mạch

Trong 100g khế chứa khoảng 133mg kali. Hàm lượng kali dồi dào có thể hỗ trợ điều hòa huyết áp, giảm cholesterol và hạn chế nguy cơ đau tim hoặc đột quỵ.

Một nghiên cứu năm 2021 cho thấy apigenin trong khế có khả năng làm giãn động mạch chủ ngực thông qua cơ chế ức chế dòng canxi đi vào tế bào, từ đó hỗ trợ hạ huyết áp và cải thiện chức năng co bóp cơ tim.

Tác dụng chống oxy hóa

Khế chứa nhiều hoạt chất chống oxy hóa như flavonoid, vitamin C, saponin, β-carotene, tannin, alkaloid và axit galic. Những chất này giúp loại bỏ các gốc tự do và các loại oxy phản ứng có hại trong cơ thể.

Việc bổ sung khế vào khẩu phần ăn còn hỗ trợ thải độc, tăng cường miễn dịch và bảo vệ tế bào trước tác hại của stress oxy hóa cũng như quá trình oxy hóa lipid.

Hỗ trợ phòng ngừa loét dạ dày tá tràng

Nghiên cứu cho thấy chiết xuất từ lá khế chứa terpenoid, flavonoid và chất nhầy có tác dụng hỗ trợ chống loét. Chất nhầy còn giúp tạo lớp bao phủ niêm mạc dạ dày ruột, góp phần hạn chế tổn thương do viêm.

Hỗ trợ giảm ho

Khế chứa nhiều vitamin, khoáng chất và chất chống oxy hóa nên được sử dụng trong hỗ trợ điều trị các triệu chứng như sốt, ho, tiêu chảy và đau đầu kéo dài. Khế được sử dụng trong dân gian để hỗ trợ giảm ho và cải thiện một số triệu chứng thường gặp.

Cải thiện chức năng tiêu hóa

Chất xơ trong khế giúp tăng nhu động ruột, hỗ trợ phân di chuyển dễ dàng hơn qua đường tiêu hóa. Điều này giúp giảm táo bón, đầy hơi, đau bụng và rối loạn tiêu hóa.

Ngoài ra, chất xơ còn đóng vai trò như prebiotic, nguồn dinh dưỡng cho lợi khuẩn đường ruột, góp phần duy trì hệ tiêu hóa khỏe mạnh và hỗ trợ giảm nguy cơ mắc các bệnh lý đường ruột.

Tăng cường miễn dịch

Mỗi 100g khế cung cấp khoảng 34,4mg vitamin C. Đây là dưỡng chất quan trọng giúp cơ thể sản sinh tế bào miễn dịch lympho và tăng khả năng chống lại tác hại từ các gốc tự do.

Hỗ trợ phòng ngừa ung thư

Vitamin C trong khế có đặc tính chống oxy hóa mạnh, giúp bảo vệ tế bào trước tổn thương. Một nghiên cứu năm 2022 cho thấy việc bổ sung vitamin C có liên quan đến giảm nguy cơ mắc nhiều loại ung thư như ung thư vú, thực quản, dạ dày, phổi, tuyến tụy và tuyến tiền liệt.

Hỗ trợ cải thiện thị lực

Khế cung cấp vitamin A, dưỡng chất cần thiết cho mắt, giúp hỗ trợ thị lực và hạn chế nguy cơ mắc các bệnh về mắt như thoái hóa điểm vàng hoặc đục thủy tinh thể. Trong y học Ayurvedic, nước ép khế còn được xem như biện pháp hỗ trợ cải thiện sức khỏe mắt.

Tốt cho làn da

Nhờ chứa nhiều chất chống oxy hóa, khế có đặc tính chống viêm, hỗ trợ cải thiện các triệu chứng của bệnh chàm, viêm da và vẩy nến. Một số nghiên cứu cho thấy chiết xuất khế có thể giúp làm dịu tình trạng viêm trên da.

Hỗ trợ giảm cholesterol máu

Khế có thể hỗ trợ tăng đào thải cholesterol và axit mật khỏi cơ thể. Nghiên cứu cho thấy chất xơ từ khế giúp giảm triglyceride và cholesterol toàn phần trong huyết thanh bằng cách tăng bài tiết cholesterol và axit mật qua phân. Một nghiên cứu khác năm 2019 cũng ghi nhận chiết xuất lá khế có khả năng làm giảm lipid máu, cholesterol, triglyceride ở gan và hỗ trợ cải thiện stress oxy hóa.

Ăn khế có tác hại gì?

Bên cạnh những lợi ích đối với sức khỏe, quả khế cũng có thể gây ra một số ảnh hưởng không mong muốn nếu sử dụng không hợp lý hoặc ăn quá nhiều.

• Có thể ảnh hưởng đến đường huyết: Khế ngọt chứa lượng đường tự nhiên tương đối cao. Vì vậy, người đang gặp vấn đề về đường huyết hoặc mắc tiểu đường nên ăn với lượng phù hợp để tránh làm tăng đường huyết sau ăn.
• Có thể gây khó chịu dạ dày: Không nên ăn quá nhiều khế khi bụng đói, đặc biệt là khế chua. Hàm lượng axit hữu cơ trong khế có thể kích thích dạ dày tăng tiết axit, dễ gây cồn cào, đau bụng hoặc khó chịu ở người có bệnh lý dạ dày.
• Dễ gây đầy bụng, khó tiêu nếu ăn quá nhiều: Khế chứa nhiều chất xơ nên có lợi cho tiêu hóa. Tuy nhiên, nếu tiêu thụ quá mức, lượng chất xơ cao có thể khiến một số người bị đầy hơi, chướng bụng hoặc khó tiêu.
• Có thể làm tăng nguy cơ sỏi thận ở người nhạy cảm: Quả khế có chứa axit oxalic. Nếu ăn nhiều trong thời gian dài, đặc biệt ở người có tiền sử sỏi thận hoặc chức năng thận suy giảm, oxalat có thể tích tụ và làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận.
• Lưu ý đối với người bệnh thận: Người mắc bệnh thận mạn tính nên hạn chế hoặc tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ăn khế. Một số hợp chất trong khế có thể tích tụ khi thận hoạt động kém và gây ảnh hưởng không tốt cho sức khỏe.

Những ai không nên ăn khế

Quả khế có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe nếu được sử dụng đúng cách và với lượng phù hợp. Tuy nhiên, một số trường hợp nên hạn chế hoặc thận trọng khi ăn khế như:

• Người mắc tiểu đường nên hạn chế ăn khế ngọt do loại quả này chứa lượng đường tự nhiên tương đối cao.
• Người có bệnh dạ dày không nên ăn nhiều khế chua hoặc tiêu thụ quá nhiều khế ngọt vì khế vẫn chứa một lượng axit hữu cơ nhất định, có thể gây kích thích dạ dày.
• Không nên ăn khế khi bụng đang đói để tránh cảm giác cồn cào hoặc khó chịu ở dạ dày.
• Người đang sử dụng thuốc tây hoặc thuốc đông y nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ăn khế nhằm hạn chế nguy cơ tương tác không mong muốn giữa thực phẩm và thuốc.

Cách sử dụng quả khế an toàn, hiệu quả

Quả khế là loại trái cây giàu dưỡng chất và được xem như một vị thuốc tự nhiên có lợi cho sức khỏe. Tuy nhiên, cũng giống nhiều loại thực phẩm khác, khế chỉ nên sử dụng với lượng hợp lý để hạn chế các ảnh hưởng không mong muốn như tổn thương thận hoặc ngộ độc ở người nhạy cảm.

Khế có thể được ăn tươi theo các bước sau:

• Chọn những quả khế chín vừa, có màu vàng xen lẫn chút xanh tự nhiên.
• Rửa sạch dưới vòi nước, có thể ngâm với nước muối loãng và dùng tay chà nhẹ các rãnh của quả để loại bỏ bụi bẩn.
• Dùng dao cắt bỏ phần đầu, đuôi và các cạnh bị thâm hoặc đổi màu.
• Cắt khế thành lát hoặc từng khúc vừa ăn và bỏ hạt trước khi sử dụng.

Ngoài cách ăn trực tiếp, khế còn có thể được chế biến thành nhiều món khác như:

• Kết hợp cùng các món salad.
• Dùng để trang trí món ăn nhờ hình dáng đẹp mắt.
• Chế biến thành bánh nướng hoặc pudding.
• Ăn kèm với các món từ hải sản hoặc thịt gia cầm.
• Thêm vào các món cà ri hay món hầm phong cách châu Á và Ấn Độ.
• Làm mứt hoặc thạch trái cây.
• Ép lấy nước uống.

Lưu ý khi sử dụng quả khế

Quả khế mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, tuy nhiên nếu tiêu thụ quá nhiều hoặc sử dụng không phù hợp có thể gây ra một số ảnh hưởng bất lợi như:

• Tăng nguy cơ sỏi thận: Khế chứa hàm lượng oxalate tương đối cao. Việc ăn quá nhiều có thể làm tăng nồng độ oxalate trong cơ thể, từ đó làm tăng nguy cơ hình thành sỏi thận và ảnh hưởng đến chức năng thận, đặc biệt ở người có bệnh thận sẵn có.
• Ảnh hưởng đến hệ thần kinh: Trong khế có chứa caramboxin, hợp chất có khả năng gây độc thần kinh nếu tích tụ trong cơ thể. Tiêu thụ lượng lớn khế, nhất là ở người suy thận, có thể gây ảnh hưởng đến não và hệ thần kinh.
• Gây khó chịu tiêu hóa: Ăn quá nhiều khế có thể dẫn đến cảm giác buồn nôn, khó chịu ở dạ dày hoặc nôn ói.
• Ngộ độc khế: Một số trường hợp ngộ độc có thể xuất hiện các triệu chứng như nấc cụt kéo dài, lú lẫn, mất định hướng, rối loạn tâm thần, co giật và nghiêm trọng hơn có thể đe dọa tính mạng.

Người đang điều trị bằng thuốc nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi ăn khế để hạn chế nguy cơ tương tác thuốc. Khế có thể làm tăng nồng độ một số thuốc trong máu, vì vậy nên tránh dùng cùng các thuốc như:

• Bosutinib.
• Panobinostat.
• Venetoclax.

Câu hỏi thường gặp về quả khế

Bên cạnh những lợi ích đối với sức khỏe, dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến quả khế:

Bị ho có nên ăn khế?

Người bị ho có thể ăn khế với lượng vừa phải vì khế chứa vitamin C và chất chống oxy hóa hỗ trợ tăng cường đề kháng. Tuy nhiên, không nên ăn quá nhiều khế chua vì có thể gây kích thích cổ họng hoặc dạ dày ở một số người.

Uống nước quả khế chua có tác dụng gì?

Nước khế chua giúp giải khát và bổ sung vitamin C cho cơ thể. Loại nước này còn chứa chất chống oxy hóa, hỗ trợ tăng cường đề kháng và cải thiện tiêu hóa. Ngoài ra, nước khế chua có thể giúp kích thích vị giác và thanh nhiệt. Tuy nhiên, không nên uống quá nhiều, đặc biệt ở người bị bệnh thận hoặc dạ dày.

Khế nhiều vitamin gì?

Quả khế chứa nhiều vitamin C, giúp tăng cường sức đề kháng và hỗ trợ cơ thể chống lại các tác nhân gây bệnh. Ngoài ra, loại quả này còn cung cấp vitamin A, vitamin nhóm B cùng nhiều khoáng chất quan trọng như kali và magie. Nhờ đó, khế góp phần hỗ trợ hoạt động của hệ miễn dịch, cải thiện sức khỏe tim mạch và duy trì thể trạng tổng thể ổn định.

Qua bài viết, độc giả hiểu rõ hơn về giá trị dinh dưỡng, công dụng cũng như những lưu ý khi sử dụng quả khế. Có thể thấy, khế không chỉ là loại trái cây quen thuộc mà còn mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt đối với tim mạch, tiêu hóa và sức đề kháng, nên được sử dụng hợp lý trong bữa ăn hằng ngày.