Sóng nhiệt ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe? Cách bảo vệ sức khỏe trước sóng nhiệt

Nhiều người vẫn còn chủ quan cho rằng sóng nhiệt chỉ đơn giản là những ngày nắng nóng kéo dài và có thể dễ dàng chịu đựng. Tuy nhiên, các nghiên cứu y học đã chỉ ra rằng sóng nhiệt là một trong những yếu tố thời tiết nguy hiểm hàng đầu, có thể gây ra hàng loạt vấn đề sức khỏe nghiêm trọng. Đặc biệt, khi nhiệt độ cao kết hợp với tình trạng không khí tù đọng, ô nhiễm gia tăng, nguy cơ ảnh hưởng đến tim mạch, hô hấp và thần kinh càng trở nên rõ rệt hơn.

Sóng nhiệt ảnh hưởng như thế nào đến sức khỏe?

Sóng nhiệt là hiện tượng thời tiết nắng nóng bất thường kéo dài nhiều ngày đến hàng tuần, thường đi kèm tình trạng đứng gió, không khí tù đọng. Vậy, sóng nhiệt​ ảnh hưởng gì tới sức khỏe?

Gây mất nước và rối loạn điện giải

Khi nhiệt độ môi trường tăng cao, cơ thể tăng tiết mồ hôi để làm mát. Nếu không được bù đủ nước và muối khoáng, người bệnh rất dễ rơi vào tình trạng:

• Mất nước.
• Mất natri, kali.
• Rối loạn điện giải.

Đây là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến chuột rút, mệt mỏi, tụt huyết áp và ngất xỉu.

Làm suy giảm khả năng điều hòa thân nhiệt

Ở điều kiện bình thường, cơ thể có thể tự điều chỉnh nhiệt độ. Tuy nhiên, trong các đợt sóng nhiệt kéo dài, cơ chế này bị quá tải, đặc biệt ở:

• Người cao tuổi.
• Trẻ sơ sinh, trẻ nhỏ.
• Người mắc bệnh tim mạch, hô hấp, thận.

Tác hại của sóng nhiệt từ đó cũng khiến thân nhiệt tăng nhanh, dẫn đến suy kiệt hoặc đột quỵ do nhiệt.

Tăng nguy cơ bệnh lý nền trở nặng

Sóng nhiệt làm tăng nhịp tim, tăng nhu cầu oxy và gánh nặng cho tim mạch. Điều này khiến các bệnh nền như: Tăng huyết áp, bệnh tim mạch, hen phế quản, suy thận,... có nguy cơ bùng phát hoặc diễn tiến nặng hơn, tương tự tác động cộng hưởng của ô nhiễm không khí kéo dài.

Những bệnh thường gây ra bởi sóng nhiệt

Giống như ô nhiễm không khí gây ra các bệnh hô hấp mạn tính, sóng nhiệt cũng là nguyên nhân trực tiếp của nhiều rối loạn sức khỏe nghiêm trọng nếu không được xử trí kịp thời.

Chuột rút do nhiệt

Chuột rút do nhiệt thường xuất hiện ở những người phải lao động hoặc vận động thể lực ngoài trời trong thời gian dài. Nguyên nhân chính là do cơ thể mất nhiều mồ hôi dẫn đến thiếu nước và muối khoáng, đặc biệt là natri và kali, nhưng không được bù đủ. Khi đó, các cơ dễ bị co thắt đột ngột.

Biểu hiện điển hình của chuột rút do nhiệt là các cơn co thắt bất ngờ ở cơ bắp chân, bàn tay hoặc bàn chân, kèm theo cảm giác đau dữ dội và căng cứng cơ. Những đối tượng có nguy cơ cao bao gồm công nhân xây dựng, nông dân, người lao động ngoài trời, học sinh và sinh viên tham gia các hoạt động thể lực dưới nắng nóng.

Suy kiệt do nhiệt

Suy kiệt do nhiệt là tình trạng rối loạn nghiêm trọng hơn, xảy ra khi cơ thể bị mất nước kéo dài nhưng không được bù kịp thời trong môi trường nhiệt độ cao. Đây là hậu quả thường gặp của việc tiếp xúc với sóng nhiệt trong thời gian dài mà không có biện pháp bảo vệ phù hợp.

Người bị suy kiệt do nhiệt thường có các dấu hiệu như nhức đầu, chóng mặt, mệt lả, uể oải, da lạnh và tái xanh. Ngoài ra, tình trạng đổ mồ hôi nhiều, tụt huyết áp và dễ ngất cũng thường xuyên xuất hiện. Nếu không được xử trí sớm và đúng cách, suy kiệt do nhiệt có thể nhanh chóng tiến triển thành đột quỵ do nhiệt, đe dọa nghiêm trọng đến tính mạng.

Kiệt sức do nhiệt nặng

Kiệt sức do nhiệt nặng, còn gọi là say nóng (heat stroke), là biến chứng nghiêm trọng và nguy hiểm nhất của sóng nhiệt. Tình trạng này xảy ra khi cơ chế điều hòa thân nhiệt của cơ thể bị suy sụp hoàn toàn, dẫn đến tăng thân nhiệt nội sinh không kiểm soát.

Say nóng (heat stroke) được xác định khi thân nhiệt trung tâm vượt quá 40 °C (104 °F), kèm theo rối loạn chức năng thần kinh trung ương, như lú lẫn, rối loạn ý thức, co giật hoặc hôn mê, da thường nóng và khô, do cơ thể không còn khả năng tiết mồ hôi.

Nếu không được phát hiện và xử trí kịp thời tại cơ sở y tế, kiệt sức do nhiệt nặng có thể dẫn đến nhiều biến chứng nghiêm trọng như:

• Tổn thương thần kinh không hồi phục.
• Suy đa cơ quan (tim, thận, gan).
• Có nguy cơ tử vong cao.

Làm cách nào để bảo vệ sức khỏe trước sóng nhiệt?

Cũng giống như việc hạn chế tác hại của ô nhiễm không khí, bảo vệ sức khỏe trước sóng nhiệt cần sự chủ động và phòng ngừa sớm, đặc biệt với nhóm đối tượng nguy cơ cao.

Uống đủ nước và bù điện giải

Trong những đợt sóng nhiệt, cơ thể mất nước và muối khoáng rất nhanh qua mồ hôi. Vì vậy, việc uống nước thường xuyên, ngay cả khi chưa cảm thấy khát, là yếu tố then chốt giúp duy trì cân bằng nước và điện giải.

Người dân nên ưu tiên sử dụng nước lọc, nước muối pha loãng, nước chanh muối hoặc dung dịch Oresol (ORS) để bù nước và khoáng chất hiệu quả. Cần lưu ý hạn chế tối đa việc sử dụng nước ngọt có gas, đồ uống chứa nhiều đường, rượu bia trong những ngày nắng nóng vì các loại đồ uống này có thể làm tăng nguy cơ mất nước và khiến cơ thể mệt mỏi hơn.

Hạn chế vận động ngoài trời nắng

Để bảo vệ sức khỏe trong thời gian xảy ra sóng nhiệt, cần hạn chế tối đa các hoạt động thể lực nặng ngoài trời, đặc biệt trong khung giờ nắng gắt từ 10 giờ đến 16 giờ. Đây là thời điểm nhiệt độ môi trường thường đạt mức cao nhất, khiến cơ thể dễ bị quá tải nhiệt.

Người dân nên bố trí thời gian nghỉ ngơi hợp lý tại nơi thoáng mát, có bóng râm. Việc sử dụng quạt hoặc điều hòa nhiệt độ cần được thực hiện hợp lý, tránh để nhiệt độ trong phòng quá thấp so với bên ngoài nhằm phòng ngừa nguy cơ sốc nhiệt khi ra vào đột ngột.

Bảo vệ cơ thể khi ra ngoài

Khi bắt buộc phải di chuyển hoặc làm việc ngoài trời trong những ngày nắng nóng, việc bảo vệ cơ thể đúng cách là rất cần thiết. Người dân nên đội mũ rộng vành để hạn chế ánh nắng chiếu trực tiếp lên đầu và mặt, mặc quần áo dài tay, màu sáng, chất liệu thoáng mát để giảm hấp thu nhiệt.

Bên cạnh đó, sử dụng kính râm và khẩu trang chống nắng không chỉ giúp bảo vệ mắt, da mặt mà còn góp phần hạn chế tác động tiêu cực của môi trường nóng và không khí tù đọng trong các đợt sóng nhiệt.

Sóng nhiệt không chỉ đơn thuần là hiện tượng thời tiết khắc nghiệt mà còn là mối đe dọa nghiêm trọng đối với sức khỏe cộng đồng. Việc hiểu rõ ảnh hưởng của sóng nhiệt, nhận biết sớm các bệnh thường gặp và chủ động bảo vệ cơ thể là yếu tố then chốt giúp giảm thiểu rủi ro. Mỗi người dân cần chủ động theo dõi dự báo thời tiết, chăm sóc sức khỏe đúng cách và trang bị kiến thức cần thiết để an toàn vượt qua những đợt sóng nhiệt ngày càng gia tăng do biến đổi khí hậu.