Thiếu ngủ có bị vàng mắt không? Nhận biết dấu hiệu nguy hiểm

Sau một thời gian thường xuyên thức khuya hoặc ngủ không đủ giấc, nhiều người nhận thấy đôi mắt trở nên mệt mỏi, kém tươi và có cảm giác ngả vàng. Tuy nhiên, tình trạng vàng ở lòng trắng mắt có thực sự xuất phát từ thiếu ngủ hay liên quan đến những nguyên nhân sức khỏe khác? Hiểu đúng nguyên nhân sẽ giúp bạn biết khi nào cần nghỉ ngơi và khi nào nên chủ động kiểm tra sức khỏe.

Thiếu ngủ có bị vàng mắt không?

Thiếu ngủ không phải là nguyên nhân trực tiếp gây ra hiện tượng vàng mắt. Tình trạng tròng trắng của mắt (củng mạc) chuyển sang màu vàng, hay còn gọi là vàng củng mạc, là một dấu hiệu y khoa của tình trạng tăng bilirubin trong máu. Bilirubin là một sắc tố màu vàng được hình thành chủ yếu từ quá trình phân giải hemoglobin trong các tế bào hồng cầu già. Gan tiếp nhận, chuyển hóa và bài tiết bilirubin qua đường mật để cơ thể đào thải.

Khi gan bị tổn thương hoặc hoạt động kém hiệu quả, hoặc khi có sự tắc nghẽn trong đường mật, bilirubin sẽ tích tụ trong máu. Khi nồng độ bilirubin trong máu tăng cao, bilirubin tích tụ trong các mô, biểu hiện rõ ở da và củng mạc mắt, gây vàng da và vàng mắt. Tuy nhiên, cần phải nhấn mạnh rằng nguyên nhân gốc rễ gây vàng mắt vẫn là bệnh lý tiềm ẩn chứ không phải bản thân việc thiếu ngủ.

Vì sao mắt có thể trông mệt mỏi, kém tươi tỉnh khi thiếu ngủ?

Thiếu ngủ không chỉ khiến cơ thể uể oải mà còn có thể làm đôi mắt trông mệt mỏi, kém tươi tỉnh. Khi thời gian nghỉ ngơi không đủ, một số thay đổi ở mắt và vùng da xung quanh có thể trở nên rõ rệt, thường gặp gồm:

• Mắt đỏ, nổi tia máu: Thức khuya và thiếu ngủ kéo dài có thể khiến mắt mệt mỏi, đồng thời làm các mạch máu nhỏ trên bề mặt mắt trở nên rõ hơn. Vì vậy, lòng trắng mắt có thể xuất hiện nhiều tia máu và trông đỏ hơn bình thường.
• Quầng thâm dưới mắt: Vùng da quanh mắt tương đối mỏng, nên mạch máu và các thay đổi về sắc tố hoặc cấu trúc mô bên dưới có thể góp phần làm vùng này trông sẫm màu hơn. Khi thiếu ngủ, quầng thâm có thể trở nên rõ hơn, khiến khuôn mặt trông mệt mỏi và thiếu sức sống.
• Bọng mắt, sưng quanh mắt: Thiếu ngủ có thể góp phần làm vùng mô quanh mắt sưng hoặc xuất hiện bọng mắt. Tình trạng này thường dễ nhận thấy sau một đêm thức khuya hoặc ngủ không đủ giấc.
• Co giật mí mắt: Mệt mỏi và thiếu ngủ là những yếu tố thường liên quan đến tình trạng co giật mí mắt. Các cơn giật thường xuất hiện thoáng qua, gây cảm giác khó chịu và có thể rõ hơn khi cơ thể chưa được nghỉ ngơi đầy đủ.
• Khô mắt, khó chịu: Ngủ không đủ có thể ảnh hưởng đến sự ổn định của bề mặt mắt, khiến mắt dễ khô, cộm hoặc có cảm giác khó chịu. Khi mắt bị khô, có thể trở nên kém rõ nét hoặc dao động, nhất là khi phải tập trung nhìn trong thời gian dài.

Những biểu hiện trên chủ yếu khiến đôi mắt trông mệt mỏi và kém tươi tỉnh. Nếu lòng trắng mắt thực sự chuyển sang màu vàng rõ rệt, đặc biệt khi tình trạng kéo dài hoặc đi kèm các triệu chứng bất thường khác, không nên mặc định nguyên nhân chỉ là do thiếu ngủ.

Vàng mắt có thể cảnh báo những vấn đề sức khỏe nào?

Vàng ở lòng trắng mắt thường liên quan đến sự gia tăng bilirubin trong máu và có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau. Một số tình trạng liên quan đến gan, đường mật hoặc quá trình phá hủy hồng cầu có thể gây ra biểu hiện này. Những nguyên nhân đáng chú ý gồm:

• Bệnh lý về gan: Gan đóng vai trò quan trọng trong quá trình chuyển hóa và đào thải bilirubin. Khi gan bị tổn thương hoặc chức năng gan suy giảm do các tình trạng như viêm gan do virus, bệnh gan liên quan đến rượu hoặc xơ gan, bilirubin có thể tích tụ trong máu, từ đó làm da và lòng trắng mắt chuyển vàng.
• Tắc nghẽn đường mật: Sỏi đường mật hoặc tình trạng chèn ép, tắc nghẽn đường mật có thể cản trở quá trình bài tiết mật xuống ruột. Một số bệnh lý ở đường mật hoặc tuyến tụy cũng có khả năng gây tắc nghẽn. Khi bilirubin không được đào thải bình thường qua mật, nồng độ chất này trong máu có thể tăng và dẫn đến vàng mắt.
• Tan máu: Khi hồng cầu bị phá hủy nhanh hơn bình thường, lượng bilirubin được tạo ra cũng tăng lên. Tình trạng này có thể gặp trong một số bệnh lý huyết học như bệnh hồng cầu hình liềm, thalassemia hoặc một số dạng thiếu máu tan máu miễn dịch. Nếu lượng bilirubin tạo ra vượt quá khả năng xử lý của cơ thể, vàng da và vàng mắt có thể xuất hiện.
• Hội chứng Gilbert: Đây là tình trạng di truyền ảnh hưởng đến khả năng xử lý bilirubin của gan. Người mắc hội chứng Gilbert có thể xuất hiện những đợt tăng bilirubin và vàng mắt nhẹ, đôi khi dễ nhận thấy hơn trong một số tình huống như nhịn ăn, mất nước hoặc khi cơ thể mắc bệnh.
• Thuốc và một số nguyên nhân khác: Một số thuốc có thể liên quan đến tổn thương gan hoặc những rối loạn khác làm tăng bilirubin, từ đó gây vàng da, vàng mắt. Vì nguyên nhân có thể khác nhau tùy từng trường hợp, không nên tự ý ngừng thuốc đang sử dụng mà chưa trao đổi với bác sĩ.

Vàng mắt thực sự, đặc biệt khi xuất hiện đột ngột, kéo dài hoặc đi kèm vàng da, nước tiểu sẫm màu, phân bạc màu, đau bụng hay các biểu hiện bất thường khác, cần được đánh giá để xác định nguyên nhân thay vì chỉ quy cho tình trạng thiếu ngủ.

Vàng mắt khi nào cần đi khám?

Bạn nên đi khám bác sĩ ngay khi nhận thấy tròng trắng mắt của mình có dấu hiệu chuyển sang màu vàng, dù là ở mức độ nhẹ. Vàng mắt không nên được tự chẩn đoán là do thiếu ngủ hoặc chỉ theo dõi kéo dài mà không tìm hiểu nguyên nhân. Đây là một dấu hiệu cần được đánh giá để xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.

Việc đi khám càng trở nên cấp thiết hơn nếu vàng mắt xuất hiện cùng với các triệu chứng đáng báo động khác. Những triệu chứng này có thể giúp bác sĩ định hướng nguyên nhân và đánh giá mức độ nghiêm trọng của bệnh.

Các triệu chứng đi kèm cần đặc biệt lưu ý bao gồm:

• Đau bụng: Đặc biệt là đau ở vùng hạ sườn phải, có thể gặp trong một số bệnh lý gan, túi mật hoặc đường mật.
• Nước tiểu sẫm màu: Nước tiểu có thể có màu như trà đậm hoặc màu cola do bilirubin được bài tiết qua thận.
• Phân nhạt màu: Phân có thể có màu xám hoặc màu đất sét do thiếu bilirubin trong đường ruột.
• Sốt và ớn lạnh: Có thể gợi ý tình trạng nhiễm trùng, đặc biệt cần lưu ý viêm đường mật khi đi kèm vàng da, đau bụng hoặc các dấu hiệu tắc nghẽn đường mật.
• Mệt mỏi, suy nhược kéo dài hoặc không rõ nguyên nhân.
• Buồn nôn và nôn.
• Ngứa da (pruritus): Ngứa da kéo dài không rõ nguyên nhân, đặc biệt khi đi kèm vàng mắt.
• Sụt cân không chủ đích.

Khi đến khám, bác sĩ sẽ hỏi về bệnh sử, các triệu chứng bạn gặp phải, và tiến hành thăm khám lâm sàng. Bạn có thể sẽ được chỉ định làm các xét nghiệm máu để đo nồng độ bilirubin và đánh giá tình trạng tổn thương hoặc ứ mật ở gan, cùng với các chẩn đoán hình ảnh như siêu âm ổ bụng để kiểm tra cấu trúc của gan, túi mật và đường mật. Việc xác định sớm nguyên nhân gây vàng mắt giúp bác sĩ lựa chọn hướng xử trí phù hợp và kịp thời, đồng thời góp phần hạn chế nguy cơ biến chứng khi nguyên nhân là một bệnh lý cần điều trị.

Tóm lại, với thắc mắc thiếu ngủ có bị vàng mắt không, tình trạng thiếu ngủ thường khiến mắt đỏ, xuất hiện quầng thâm, khô hoặc trông mệt mỏi hơn, nhưng không nên mặc định đây là nguyên nhân gây vàng mắt. Lòng trắng mắt chuyển vàng có thể liên quan đến sự gia tăng bilirubin và một số vấn đề ở gan, đường mật hoặc máu. Vì vậy, nếu nhận thấy mắt vàng rõ rệt, kéo dài hoặc đi kèm các biểu hiện bất thường khác, bạn nên đi khám để được xác định nguyên nhân và có hướng xử trí phù hợp.