7 sai lầm đang âm thầm gây tổn hại thị lực của bạn

Một cái dụi mắt khi ngứa hay thói quen đọc sách dưới ánh đèn mờ tưởng chừng vô hại, nhưng liệu chúng có đang âm thầm bào mòn thị lực của bạn mỗi ngày? Nhiều người trong chúng ta thường bỏ qua những tín hiệu nhỏ như mỏi mắt, khô rát, cho rằng đó chỉ là sự mệt mỏi nhất thời do làm việc quá sức.

Mỏi mắt, khô mắt và nhìn mờ sau thời gian dài làm việc ở khoảng cách gần thường là những triệu chứng có thể cải thiện khi nghỉ ngơi hoặc điều chỉnh thói quen. Tuy nhiên, một số bệnh lý mắt như glaucoma hoặc bệnh võng mạc do đái tháo đường có thể tiến triển mà chưa gây triệu chứng rõ rệt ở giai đoạn đầu. Vì vậy, không nên chỉ dựa vào cảm giác chủ quan để đánh giá sức khỏe mắt.

Theo bác sĩ Phạm Uyển Trinh, thuộc Đội ngũ chuyên môn Long Châu, một số thói quen có thể làm tăng nguy cơ tổn thương hoặc bệnh lý ở mắt. Mức độ ảnh hưởng phụ thuộc vào thói quen cụ thể, tần suất và các yếu tố nguy cơ của từng người.

Vậy đâu là những sai lầm phổ biến nhất và cơ chế nào khiến chúng trở nên nguy hiểm? Hãy cùng điểm qua 7 thói quen bạn cần thay đổi để bảo vệ đôi mắt.

Dụi mắt thường xuyên

Dụi mắt mạnh có thể làm tổn thương bề mặt giác mạc, gây đau, chảy nước mắt, đỏ mắt hoặc cảm giác cộm như có dị vật. Nếu ngứa mắt do dị ứng, việc dụi mắt còn có thể khiến triệu chứng nặng hơn.

Dụi mắt mạnh và lặp đi lặp lại còn có liên quan đến bệnh giác mạc hình chóp, một tình trạng khiến giác mạc mỏng và biến dạng dần. Tuy nhiên, không phải ai dụi mắt cũng mắc bệnh này; nguy cơ có thể cao hơn ở người có cơ địa dị ứng hoặc đã có bất thường giác mạc. Khi ngứa mắt kéo dài, nên tìm nguyên nhân và điều trị phù hợp thay vì tiếp tục dụi mắt.

Nếu có dị vật trong mắt, không dụi hoặc cố lấy dị vật đang cắm vào mắt. Với bụi nhỏ, có thể rửa nhẹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý vô khuẩn. Nếu đau nhiều, giảm thị lực, dị vật không trôi ra hoặc mắt bị hóa chất bắn vào, cần được xử trí y tế kịp thời.

Sử dụng thiết bị điện tử liên tục trong thời gian dài

Trong kỷ nguyên số, việc nhìn vào màn hình điện thoại, máy tính suốt nhiều giờ là điều khó tránh khỏi. Điều này dẫn đến hội chứng thị giác màn hình (Digital Eye Strain - DES), hay còn gọi là hội chứng thị giác máy tính. Tình trạng này khá phổ biến ở người sử dụng thiết bị kỹ thuật số trong thời gian dài, nhưng tỷ lệ ghi nhận thay đổi tùy đối tượng nghiên cứu và tiêu chí đánh giá.

Các triệu chứng điển hình bao gồm nhìn mờ, khó tập trung, kích ứng hoặc nóng rát mắt, khô mắt, mỏi mắt, đau đầu và tăng nhạy cảm với ánh sáng. Nguyên nhân gây ra tình trạng này là đa yếu tố, bao gồm rối loạn cân bằng điều tiết - quy tụ và những thay đổi bất lợi trên bề mặt nhãn cầu.

Khi nhìn màn hình lâu, người dùng thường chớp mắt ít hơn hoặc chớp mắt không hoàn toàn, làm tăng nguy cơ khô mắt. Việc nhìn gần liên tục, độ chói, tư thế và khoảng cách màn hình không phù hợp cũng có thể gây mỏi mắt, đau đầu hoặc nhìn mờ thoáng qua. Tuy nhiên, những triệu chứng này không đồng nghĩa với tổn thương mắt vĩnh viễn do màn hình.

Không bảo vệ mắt trước ánh nắng mặt trời

Ánh nắng mặt trời chứa tia cực tím (UV), có thể gây tổn thương các cấu trúc của mắt, đặc biệt là bề mặt mắt, giác mạc và thủy tinh thể khi tiếp xúc quá mức. Nhìn trực tiếp vào mặt trời có thể gây tổn thương võng mạc, tuy nhiên, nguy cơ này không đồng nghĩa với nguy cơ từ việc tiếp xúc ánh nắng ngoài trời thông thường. Mặc dù thủy tinh thể tự nhiên ở người trưởng thành có khả năng hạn chế tia UV truyền đến võng mạc, khả năng bảo vệ này vẫn chưa hoàn thiện ở trẻ em và thanh thiếu niên, khiến nhóm tuổi này cần được chú ý bảo vệ mắt trước tia UV.

Tiếp xúc UV tích lũy có thể làm tăng nguy cơ một số bệnh lý ở mắt, trong đó có đục thủy tinh thể và mộng thịt. Khi hoạt động ngoài trời, nên chọn kính râm có khả năng chống UV thực sự, không chỉ dựa vào màu tối của tròng kính. Việc không đeo kính râm có chức năng lọc tia UV phù hợp khi ra ngoài trời khiến mắt tiếp xúc trực tiếp với năng lượng độc hại, đẩy nhanh quá trình lão hóa của các tế bào mắt.

Đeo kính áp tròng không đúng cách

Kính áp tròng mang lại sự tiện lợi nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro lớn nếu vệ sinh kém. Việc thiếu tuân thủ các nguyên tắc vệ sinh có thể dẫn đến viêm giác mạc nhiễm khuẩn, một biến chứng đe dọa thị lực nghiêm trọng.

Nguyên nhân chủ yếu là do vi khuẩn, nấm hoặc amip bám vào kính áp tròng và xâm nhập vào mô giác mạc thông qua những thay đổi nhỏ ở biểu mô giác mạc. Đặc biệt, những thói quen như tắm hoặc ngủ khi vẫn đeo kính áp tròng làm tăng đáng kể nguy cơ mắc viêm giác mạc nhiễm khuẩn.

Viêm giác mạc nhiễm trùng có thể để lại sẹo giác mạc, làm giảm thị lực, thậm chí cần ghép giác mạc nếu tổn thương nghiêm trọng. Khi đang sử dụng kính áp tròng mà xuất hiện các triệu chứng như đỏ mắt, đau mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt hoặc nhìn mờ, cần tháo kính và đi khám mắt ngay. Việc điều trị tùy thuộc vào tác nhân gây bệnh, vì vậy không tự ý dùng kháng sinh hoặc thuốc nhỏ mắt khi chưa có chỉ định của bác sĩ.

Ăn uống thiếu dưỡng chất và thiếu ngủ

Thiếu ngủ có thể gây khô mắt, kích ứng và cảm giác khó chịu ở mắt. Mức độ ảnh hưởng tùy thuộc vào từng người và các yếu tố khác như môi trường, thời gian sử dụng thiết bị điện tử và tình trạng sức khỏe bề mặt nhãn cầu.

Ngủ không đủ giấc có thể làm giảm độ ổn định của màng phim nước mắt, khiến các triệu chứng khô mắt trở nên nghiêm trọng hơn ở một số người. Tuy nhiên, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định rối loạn AQP5 và giảm tổng hợp lipid tại tuyến Meibomius là những cơ chế phổ biến gây khô mắt do thiếu ngủ ở người.

Bên cạnh giấc ngủ, chế độ ăn đa dạng và cân bằng cũng góp phần duy trì sức khỏe mắt. Không nên tự ý bổ sung vitamin hoặc khoáng chất liều cao để cải thiện thị lực khi chưa có chỉ định. Việc bổ sung cần căn cứ vào chế độ ăn, tình trạng sức khỏe và tư vấn của chuyên gia y tế.

Bỏ qua việc khám mắt định kỳ

Sai lầm cuối cùng và phổ biến nhất là chỉ đi khám mắt khi cảm thấy nhìn mờ hoặc đau nhức. Thực tế, các tật khúc xạ như cận thị, viễn thị, loạn thị hay lão thị là những lý do phổ biến nhất khiến mọi người tìm đến bác sĩ nhãn khoa.

Những vấn đề này gây ra những hạn chế cụ thể về chức năng nhìn nhưng thường tiến triển chậm, khiến người bệnh chủ quan. Việc khám định kỳ giúp phát hiện sớm không chỉ các tật khúc xạ mà còn các bệnh lý tiềm ẩn khác, từ đó có phương án điều chỉnh kịp thời bằng kính hoặc can thiệp y khoa, tránh để thị lực suy giảm quá sâu.

"Việc khám mắt nên được thực hiện theo lịch phù hợp với độ tuổi, tiền sử bệnh, yếu tố nguy cơ và khuyến cáo của bác sĩ nhãn khoa. Nếu xuất hiện thay đổi thị lực hoặc các triệu chứng bất thường, người bệnh không nên chờ đến lần khám định kỳ tiếp theo." - Bác sĩ Trinh lưu ý.

Để bảo vệ thị lực bền vững, bạn có thể bắt đầu bằng những bước sau:

• Tuân thủ quy tắc 20-20-20: Cứ 20 phút làm việc với màn hình, hãy nhìn xa 20 feet (khoảng 6m) trong 20 giây để giảm áp lực điều tiết.
• Luôn đeo kính râm có lọc tia UV khi hoạt động ngoài trời.
• Tránh dụi mắt khi ngứa hoặc có dị vật. Nếu bụi nhỏ lọt vào mắt, có thể rửa nhẹ bằng nước sạch hoặc nước muối sinh lý vô khuẩn. Không tự lấy dị vật cắm vào mắt. Nếu đau nhiều, nhìn mờ hoặc nghi ngờ tổn thương mắt, cần đi khám ngay.
• Vệ sinh kính áp tròng đúng quy trình, không đeo kính khi đi tắm hoặc đi ngủ.
• Đảm bảo ngủ đủ giấc và bổ sung chế độ dinh dưỡng cân bằng cho cơ thể.
• Khám mắt theo lịch phù hợp với độ tuổi và nguy cơ cá nhân. Những người có bệnh về mắt, đái tháo đường, tiền sử gia đình mắc bệnh mắt hoặc đang sử dụng kính áp tròng có thể cần theo dõi thường xuyên hơn.

Thay vì để những thói quen vô hại âm thầm gây tổn hại thị lực, việc thay đổi nhỏ trong sinh hoạt và thăm khám định kỳ chính là chìa khóa bảo vệ đôi mắt bền vững.

Hãy đặt lịch khám mắt theo nhu cầu và yếu tố nguy cơ của bạn. Nếu nhìn mờ kéo dài, đau mắt, đỏ mắt hoặc nhạy cảm với ánh sáng, hãy đi khám sớm. Nếu mất thị lực đột ngột, đau mắt dữ dội, xuất hiện nhiều chấm đen hoặc chớp sáng mới, hay có cảm giác màn che trước mắt, cần được đánh giá cấp cứu.

Tình huống mở đầu mang tính minh họa, không đại diện cho một cá nhân cụ thể.