Vắc xin cúm có phòng được Covid-19 không? Giải đáp từ chuyên gia

Trong bối cảnh các dịch bệnh về đường hô hấp vẫn còn là mối quan tâm, việc phân biệt và hiểu rõ vai trò của các loại vắc xin là vô cùng cần thiết. Một trong những câu hỏi phổ biến nhất là liệu vắc xin cúm có thể bảo vệ cơ thể khỏi virus SARS-CoV-2 gây bệnh COVID-19 hay không

Vắc xin cúm có phòng được Covid-19 không?

Câu trả lời dứt khoát từ các chuyên gia y tế và tổ chức y tế uy tín trên thế giới là KHÔNG. Mặc dù cả cúm mùa và Covid-19 đều là bệnh truyền nhiễm đường hô hấp do virus gây ra, chúng được gây nên bởi hai loại virus hoàn toàn khác nhau.

Vắc xin cúm kích thích hệ miễn dịch tạo đáp ứng miễn dịch (bao gồm kháng thể và miễn dịch qua tế bào) chống lại các chủng virus cúm có trong vắc xin. Ngược lại, vắc xin Covid-19 được phát triển để nhắm vào virus SARS-CoV-2. Do cấu trúc kháng nguyên của hai loại virus này khác biệt, sự bảo vệ mà một loại vắc xin mang lại không có hiệu lực đối với loại virus kia. Vì vậy, để trả lời cho câu hỏi vắc xin cúm có phòng được Covid-19 không, câu trả lời là không thể.

Vì sao nhiều người nhầm lẫn giữa vắc xin cúm và vắc xin Covid-19?

Sự nhầm lẫn này xuất phát từ những điểm tương đồng trong biểu hiện lâm sàng và đường lây truyền của hai căn bệnh. Cả cúm và Covid-19 đều có thể gây ra các triệu chứng như sốt, ho, mệt mỏi, đau họng, đau cơ và nhức đầu.

Cả cúm và COVID-19 đều lây truyền chủ yếu qua các giọt bắn và hạt khí dung đường hô hấp phát tán khi người bệnh ho, hắt hơi, nói chuyện hoặc thở, đặc biệt khi tiếp xúc gần. Do đó, khi chưa có xét nghiệm chẩn đoán chính xác, việc phân biệt hai bệnh này chỉ dựa vào triệu chứng ban đầu là rất khó khăn.Trong mùa lưu hành các virus hô hấp, cúm và SARS-CoV-2 có thể lưu hành cùng lúc, thậm chí một người có thể đồng nhiễm cả hai virus. Điều này càng làm nhiều người nhầm lẫn về vai trò của các loại vắc xin. Thực tế, mỗi loại vắc xin chỉ tạo miễn dịch đặc hiệu với tác nhân mà nó được thiết kế để phòng ngừa, vì vậy cần tiêm đúng loại vắc xin theo khuyến cáo để được bảo vệ tối ưu. Chính sự tương đồng này khiến nhiều người lầm tưởng rằng một loại vắc xin có thể phòng được cả hai bệnh.

Vắc xin cúm giúp bảo vệ cơ thể trước những bệnh nào?

Vắc xin cúm là biện pháp phòng ngừa hiệu quả nhất đối với bệnh cúm mùa. Mỗi năm, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) sẽ phân tích và dự đoán các chủng virus cúm có khả năng lưu hành mạnh nhất trong mùa cúm sắp tới. Dựa trên các khuyến nghị của WHO, nhà sản xuất sẽ cập nhật thành phần vắc xin cúm cho mùa cúm tiếp theo.

Tùy từng loại vắc xin được lưu hành, vắc xin cúm có thể bảo vệ trước 3 hoặc 4 chủng virus cúm theo khuyến cáo cập nhật của WHO và cơ quan quản lý y tế. Bao gồm các chủng cúm A (như H1N1, H3N2) và cúm B. Việc tiêm phòng không chỉ giúp ngăn ngừa mắc bệnh mà còn làm giảm đáng kể nguy cơ biến chứng nặng như viêm phổi, viêm phế quản mạn tính, nhập viện và tử vong, đặc biệt ở các nhóm đối tượng có nguy cơ cao.

Có nên tiêm cả vắc xin cúm và vắc xin Covid-19 không?

Câu trả lời là CÓ. Các chuyên gia y tế khuyến nghị mọi người nên tiêm đầy đủ cả hai loại vắc xin theo lịch trình để được bảo vệ một cách toàn diện nhất. Việc tiêm cả hai loại vắc xin mang lại nhiều lợi ích quan trọng cho sức khỏe cá nhân và cộng đồng.

Lợi ích khi tiêm đầy đủ cả hai loại vắc xin

Tiêm chủng đầy đủ cả hai loại vắc xin mang lại "lá chắn kép" cho hệ hô hấp của bạn, với những lợi ích cụ thể sau:

• Giảm nguy cơ đồng nhiễm bằng cách giúp phòng ngừa từng bệnh riêng biệt. Đồng nhiễm cúm và COVID-19 có thể làm tăng nguy cơ diễn tiến nặng.
• Bảo vệ toàn diện: Mỗi vắc xin bảo vệ bạn khỏi một mầm bệnh khác nhau, giúp bạn an tâm hơn trong mùa dịch bệnh hô hấp.
• Giảm gánh nặng cho hệ thống y tế: Khi số ca bệnh nặng do cả cúm và Covid-19 giảm, các bệnh viện sẽ có nhiều nguồn lực hơn để chăm sóc cho các bệnh nhân khác.
• Bảo vệ những người xung quanh: Tiêm phòng giúp giảm nguy cơ mắc bệnh và có thể góp phần giảm lây truyền trong cộng đồng, đặc biệt khi kết hợp với các biện pháp phòng bệnh khác. Đặc biệt là cho những người không thể tiêm chủng vì lý do y tế.

Khoảng cách giữa hai mũi tiêm có cần lưu ý không?

Theo khuyến cáo của CDC, WHO và nhiều cơ quan y tế quốc gia, bạn có thể tiêm vắc xin cúm và vắc xin Covid-19 (bao gồm cả mũi tăng cường) trong cùng một lần hẹn mà không cần khoảng cách thời gian.

Nếu tiêm cùng lúc, các nhân viên y tế sẽ tiêm hai mũi ở hai vị trí giải phẫu khác nhau (ví dụ hai cánh tay hoặc cách nhau ít nhất 2,5 cm nếu tiêm cùng một chi). Các nghiên cứu cho thấy việc tiêm đồng thời hai loại vắc xin là an toàn và không ảnh hưởng đáng kể đến đáp ứng miễn dịch của từng vắc xin. Sau khi tiêm đồng thời, một số người có thể gặp các phản ứng thông thường như đau tại chỗ tiêm, mệt mỏi hoặc sốt nhẹ. Những phản ứng này thường tự khỏi sau vài ngày.

Những ai nên ưu tiên tiêm vắc xin cúm hằng năm?

Một số trẻ từ 6 tháng đến 8 tuổi khi tiêm vắc xin cúm lần đầu có thể cần 2 liều theo khuyến cáo hiện hành. Một số nhóm đối tượng cần được ưu tiên do có nguy cơ cao gặp biến chứng nặng nếu mắc bệnh:

• Trẻ nhỏ từ 6 tháng đến 5 tuổi.
• Người cao tuổi (từ 65 tuổi trở lên).
• Phụ nữ đang mang thai hoặc dự định có thai trong mùa cúm.
• Người có các bệnh nền mạn tính như: Béo phì nặng (BMI ≥40 kg/m²), hen suyễn, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD), bệnh tim mạch (ví dụ như suy tim), bệnh tiểu đường, bệnh thận mạn tính, bệnh gan.
• Người có hệ miễn dịch suy yếu do bệnh tật (HIV/AIDS, ung thư) hoặc do thuốc.
• Người sống tại viện dưỡng lão hoặc cơ sở chăm sóc dài hạn.

Khi nào không nên trì hoãn việc tiêm phòng cúm hoặc Covid-19?

Nên tiêm vắc xin cúm trước mùa cúm hoặc ngay khi có chỉ định tiêm để cơ thể kịp tạo miễn dịch. Tại Việt Nam, do virus cúm có thể lưu hành quanh năm, bạn nên tiêm ngay khi đến lịch hoặc khi được bác sĩ khuyến cáo, thay vì chờ một thời điểm cố định. Tuy nhiên, việc tiêm phòng vẫn có lợi ích trong suốt mùa cúm. Đối với vắc xin Covid-19, bạn nên tiêm theo khuyến cáo cập nhật của Bộ Y tế hoặc cơ quan y tế nơi bạn sinh sống.

Bạn không nên trì hoãn việc tiêm phòng trừ khi có lý do y tế đặc biệt. Nếu đang mắc bệnh cấp tính mức độ vừa hoặc nặng, đặc biệt kèm sốt, bạn nên trì hoãn tiêm cho đến khi tình trạng ổn định theo tư vấn của nhân viên y tế. Tuy nhiên, nếu chỉ bị cảm lạnh nhẹ hoặc các bệnh nhẹ không sốt, bạn vẫn có thể tiêm phòng. Nếu bỏ lỡ thời điểm tiêm cúm đầu mùa, bạn vẫn nên tiêm càng sớm càng tốt vì vắc xin vẫn có tác dụng bảo vệ trong suốt mùa cúm nếu virus còn lưu hành.

Tóm lại, câu trả lời cho thắc mắc vắc xin cúm có phòng được Covid-19 không là không, nhưng điều đó không làm giảm đi tầm quan trọng của việc tiêm phòng cúm hàng năm. Việc tiêm cả hai loại vắc xin là biện pháp chủ động và hiệu quả nhất để giảm nguy cơ mắc bệnh nặng, biến chứng và góp phần bảo vệ sức khỏe cộng đồng.