Vì sao huyết áp cao dù không ăn mặn? Các nguyên nhân cần lưu ý

Nhiều người cho rằng chỉ cần ăn nhạt là có thể tránh được tình trạng tăng huyết áp. Tuy nhiên, huyết áp được điều hòa bởi nhiều cơ chế và chịu ảnh hưởng của cả lối sống, cơ địa lẫn bệnh lý. Vậy vì sao huyết áp cao dù không ăn mặn và cần xử trí như thế nào?

Thừa cân, béo phì và kháng insulin

Thừa cân và béo phì có thể làm tăng nguy cơ tăng huyết áp. Khi trọng lượng cơ thể tăng, tim phải bơm máu nhiều hơn để đáp ứng nhu cầu của các mô, từ đó có thể làm tăng áp lực lên thành động mạch.

Bên cạnh đó, thừa cân và béo phì thường liên quan đến kháng insulin. Khi tế bào đáp ứng kém với insulin, cơ thể có thể tăng tiết hormone này để duy trì đường huyết. Tình trạng kháng insulin có thể ảnh hưởng đến quá trình giữ natri và chức năng mạch máu, từ đó góp phần làm tăng huyết áp.

Vì vậy, kiểm soát cân nặng, duy trì chế độ ăn cân đối và vận động phù hợp là những yếu tố quan trọng trong quản lý huyết áp. Người có bệnh nền hoặc rối loạn chuyển hóa nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn phù hợp.

Ít vận động

Ít hoạt động thể chất là một yếu tố nguy cơ của tăng huyết áp được WHO ghi nhận. Lối sống tĩnh tại còn dễ dẫn đến tăng cân, từ đó tạo thêm những tác động bất lợi đối với sức khỏe tim mạch.

Vận động thường xuyên hỗ trợ kiểm soát huyết áp, cân nặng và sức khỏe tim mạch nói chung. Tuy nhiên, mức độ và loại hình vận động cần phù hợp với tuổi, khả năng thể chất cũng như bệnh lý đang mắc.

Người đã được chẩn đoán tăng huyết áp hoặc có bệnh tim mạch không nên tự chuyển sang các bài tập cường độ cao đột ngột. Nếu chưa biết mức vận động nào phù hợp, nên trao đổi với nhân viên y tế để được hướng dẫn.

Thiếu ngủ và ngưng thở khi ngủ

Thiếu ngủ và chất lượng giấc ngủ kém có thể ảnh hưởng đến quá trình điều hòa huyết áp. Đặc biệt, ngưng thở khi ngủ do tắc nghẽn có thể liên quan đến tăng huyết áp hoặc khiến huyết áp khó kiểm soát.

Khi các đợt ngưng thở lặp lại trong lúc ngủ, nồng độ oxy trong máu có thể giảm và hệ thần kinh giao cảm tăng hoạt động, từ đó góp phần làm tăng huyết áp.

Một số dấu hiệu gợi ý gồm ngáy lớn, có đợt ngừng thở khi ngủ hoặc buồn ngủ nhiều vào ban ngày. Nếu xuất hiện các dấu hiệu này kèm huyết áp cao, người bệnh nên đi khám để được đánh giá.

Căng thẳng kéo dài

Khi căng thẳng, cơ thể có thể xuất hiện phản ứng khiến tim đập nhanh hơn và huyết áp tăng tạm thời. Stress còn có thể tác động gián tiếp đến huyết áp thông qua những thay đổi trong sinh hoạt hàng ngày.

Chẳng hạn, người thường xuyên căng thẳng có thể ngủ không đủ, ít vận động, ăn uống mất cân đối, hút thuốc hoặc sử dụng nhiều rượu bia hơn. Những yếu tố này đều không thuận lợi cho quá trình kiểm soát huyết áp.

Quản lý căng thẳng có thể bắt đầu từ duy trì giấc ngủ, vận động phù hợp, sắp xếp thời gian nghỉ ngơi và hạn chế các thói quen không tốt cho tim mạch. Nếu căng thẳng kéo dài và ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt, nên tìm kiếm hỗ trợ y tế phù hợp.

Tuổi tác và di truyền

Không phải tất cả yếu tố nguy cơ tăng huyết áp đều có thể thay đổi. Theo WHO, tuổi cao và tiền sử gia đình có người tăng huyết áp thuộc nhóm yếu tố nguy cơ không thể thay đổi.

Nguy cơ tăng huyết áp thường tăng theo tuổi do nhiều thay đổi diễn ra ở hệ tim mạch và mạch máu. Bên cạnh đó, người có cha mẹ hoặc anh chị em ruột mắc tăng huyết áp cũng có khả năng gặp tình trạng này cao hơn.

Dù không thể thay đổi tuổi tác hay yếu tố di truyền, mỗi người vẫn có thể kiểm soát những yếu tố khác như chế độ ăn, vận động, cân nặng, thuốc lá và rượu bia. Theo dõi huyết áp định kỳ cũng giúp phát hiện sớm những thay đổi bất thường.

Bệnh thận và rối loạn nội tiết

Trong một số trường hợp, huyết áp cao xuất phát từ một bệnh lý cụ thể, được gọi là tăng huyết áp thứ phát. Mayo Clinic cho biết nhóm nguyên nhân này có thể liên quan đến bệnh thận, bất thường động mạch thận, bệnh lý nội tiết và một số vấn đề sức khỏe khác.

Các tình trạng cần được xem xét có thể bao gồm:

• Bệnh thận hoặc hẹp động mạch thận.
• Cường aldosteron nguyên phát.
• Cường giáp hoặc suy giáp.
• Hội chứng Cushing.
• Một số bệnh lý tuyến thượng thận.

Cần lưu ý khả năng tăng huyết áp thứ phát khi tình trạng tăng huyết áp xuất hiện đột ngột, huyết áp tăng rất cao hoặc khó kiểm soát dù đã điều trị. Người bệnh không nên tự suy đoán nguyên nhân mà cần được khám, xét nghiệm và đánh giá phù hợp.

Một số thuốc và chất kích thích

Một nguyên nhân dễ bị bỏ qua là thuốc hoặc sản phẩm đang sử dụng. Một số thuốc kê đơn và không kê đơn có thể làm tăng hoặc khiến huyết áp khó kiểm soát ở một số người.

Các nhóm cần lưu ý gồm thuốc giảm đau chống viêm không steroid, một số thuốc cảm và thuốc thông mũi, corticosteroid, thuốc tránh thai và một số thuốc chống trầm cảm. Một số sản phẩm bổ sung hoặc chất kích thích cũng có khả năng tác động đến huyết áp.

Nếu phát hiện huyết áp tăng sau khi bắt đầu dùng một loại thuốc, không nên tự ý ngừng thuốc, đặc biệt với thuốc được kê đơn. Hãy cung cấp cho bác sĩ danh sách đầy đủ thuốc, thực phẩm bổ sung và sản phẩm không kê đơn đang sử dụng để được đánh giá.

Vì sao huyết áp cao dù không ăn mặn? Nguyên nhân có thể liên quan đến natri ẩn trong thực phẩm, thừa cân, ít vận động, rối loạn giấc ngủ, căng thẳng, tuổi tác, di truyền, bệnh lý hoặc một số thuốc. Vì vậy, ăn nhạt là một phần quan trọng nhưng chưa phải toàn bộ chiến lược kiểm soát huyết áp.

Nếu huyết áp thường xuyên cao dù đã điều chỉnh chế độ ăn và lối sống, nên đến cơ sở y tế để được kiểm tra và xác định nguyên nhân. Không nên tự điều chỉnh thuốc hạ huyết áp khi chưa có hướng dẫn của nhân viên y tế.