Viêm da tiếp xúc ánh sáng là gì? Nguyên nhân, triệu chứng, cách điều trị

Viêm da tiếp xúc ánh sáng thường bị nhầm lẫn với các dạng dị ứng hoặc cháy nắng thông thường. Việc hiểu rõ nguyên nhân gây bệnh, các triệu chứng và phương pháp điều trị phù hợp sẽ giúp người bệnh chủ động phòng ngừa, xử lý đúng cách, hạn chế biến chứng và tổn thương da kéo dài.

Viêm da tiếp xúc ánh sáng là gì?

Viêm da tiếp xúc ánh sáng (photo-contact dermatitis) là tình trạng viêm da xảy ra khi da tiếp xúc với ánh sáng, chủ yếu là tia UVA, sau khi đã tiếp xúc hoặc sử dụng các chất có khả năng gây nhạy cảm ánh sáng, dẫn đến phản ứng viêm tại vùng da phơi nắng. Các tia UVA khi tiếp xúc với da có thể kích hoạt phản ứng viêm tại chỗ, gây tổn thương tế bào da và làm xuất hiện các triệu chứng như đỏ da, ngứa, nóng rát hoặc nổi mẩn.

Không giống với cháy nắng thông thường, tình trạng này thường liên quan đến phản ứng bất thường của da trước ánh sáng, kể cả khi tiếp xúc trong thời gian ngắn. Tình trạng này cũng khác với dị ứng da thông thường ở chỗ phản ứng viêm chỉ xảy ra khi có sự kết hợp giữa ánh sáng và chất gây nhạy cảm ánh sáng, chứ không chỉ do tiếp xúc trực tiếp với dị nguyên.

Nguyên nhân gây viêm da tiếp xúc ánh sáng

Viêm da tiếp xúc ánh sáng có thể xảy ra do nhiều yếu tố khác nhau, trong đó sự kết hợp giữa ánh sáng mặt trời và các tác nhân tiếp xúc trên da đóng vai trò nguyên nhân chính gây khởi phát phản ứng viêm.

Tia UVA trong ánh nắng mặt trời

Ánh nắng mặt trời là nguyên nhân chính gây ra tình trạng này, trong đó tia UVA đóng vai trò quan trọng. Tia UVA có khả năng xuyên sâu vào lớp trung bì, gây tổn thương cấu trúc da và kích hoạt phản ứng viêm kéo dài. Trong khi đó, tia UVB tác động mạnh lên lớp thượng bì, gây đỏ da, bỏng rát và làm da nhạy cảm hơn với ánh sáng.

Thời điểm ánh nắng gây hại mạnh nhất thường rơi vào khoảng từ 10 giờ sáng đến 15 giờ chiều, khi cường độ tia cực tím ở mức cao. Việc tiếp xúc với ánh nắng trong khung giờ này, đặc biệt khi không có biện pháp bảo vệ da phù hợp, làm tăng nguy cơ khởi phát bệnh.

Hóa chất và mỹ phẩm gây nhạy cảm ánh sáng

Một số hóa chất và mỹ phẩm có thể làm da trở nên nhạy cảm hơn khi tiếp xúc với ánh nắng, từ đó gây viêm da tiếp xúc ánh sáng. Một số thành phần hiếm gặp trong mỹ phẩm hoặc kem chống nắng (như một số bộ lọc hóa học) có thể gây viêm da tiếp xúc ánh sáng dạng quang dị ứng.

Ngoài ra, một số sản phẩm bôi ngoài da như thuốc trị mụn, kem làm trắng da hoặc sản phẩm tẩy tế bào chết khi dùng trước khi ra nắng có thể làm hàng rào bảo vệ da suy yếu, khiến da dễ bị tổn thương và phản ứng mạnh hơn với ánh sáng.

Thuốc gây nhạy cảm ánh sáng

Một số thuốc nhất định có khả năng gây nhạy cảm ánh sáng, thường gặp ở một số kháng sinh, thuốc kháng viêm không steroid và thuốc điều trị da liễu có cơ chế hấp thụ tia UVA. Cơ chế chung là thuốc hoặc chất chuyển hóa của thuốc hấp thụ năng lượng từ ánh nắng, sau đó tạo ra các phản ứng gây tổn thương tế bào da hoặc kích hoạt phản ứng miễn dịch bất thường.

Yếu tố cơ địa và bệnh lý nền

Cơ địa đóng vai trò quan trọng trong nguy cơ mắc viêm da tiếp xúc ánh sáng. Những người có làn da nhạy cảm, da mỏng hoặc da sáng màu thường dễ bị tổn thương hơn khi tiếp xúc với ánh nắng. Bên cạnh đó, người có tiền sử viêm da dị ứng, bệnh tự miễn hoặc các rối loạn miễn dịch cũng có nguy cơ cao hơn do hệ miễn dịch phản ứng quá mức với các tác nhân bên ngoài. Sự rối loạn trong cơ chế bảo vệ da và miễn dịch khiến da dễ bị viêm, kích ứng và kéo dài thời gian hồi phục khi tiếp xúc với ánh sáng mặt trời.

Triệu chứng thường gặp ở viêm da tiếp xúc ánh sáng

Triệu chứng bệnh thường xuất hiện sau khi da tiếp xúc với ánh nắng, đặc biệt là ánh nắng mạnh. Biểu hiện phổ biến nhất thường là da đỏ, nóng rát và ngứa, gây cảm giác khó chịu rõ rệt. Ở một số trường hợp, trên da có thể xuất hiện các nốt mẩn đỏ, mụn nước nhỏ hoặc tình trạng bong tróc da khi lớp thượng bì bị tổn thương.

Mức độ viêm da tiếp xúc ánh sáng có thể thay đổi tùy theo thời gian tiếp xúc và mức độ nhạy cảm của da. Ở giai đoạn nhẹ, da thường chỉ đỏ nhẹ, hơi ngứa hoặc có cảm giác châm chích, triệu chứng có thể giảm khi tránh nắng và chăm sóc da đúng cách. Tuy nhiên, nếu tiếp tục tiếp xúc với ánh nắng hoặc không được xử trí kịp thời, bệnh có thể tiến triển sang giai đoạn nặng hơn. Khi đó, da có thể phồng rộp, đau rát nhiều, thậm chí tổn thương lan rộng sang các vùng da xung quanh, ảnh hưởng đáng kể đến sinh hoạt và thẩm mỹ.

Điều trị viêm da tiếp xúc ánh sáng thế nào?

Nếu viêm da tiếp xúc ánh sáng không được điều trị và chăm sóc đúng cách, người bệnh có thể gặp một số biến chứng như: Tăng sắc tố da sau viêm, nhiễm trùng da thứ phát, tổn thương da mạn tính,… Điều trị viêm da tiếp xúc ánh sáng cần tuân thủ các nguyên tắc cơ bản như:

• Người bệnh cần tránh tiếp xúc trực tiếp với ánh nắng trong giai đoạn cấp để hạn chế tình trạng viêm lan rộng.
• Cần làm dịu da và phục hồi hàng rào bảo vệ da, giúp da giảm kích ứng và nhanh hồi phục.
• Ngoài điều trị triệu chứng hiện tại, cần chú trọng các biện pháp phòng ngừa tái phát như bảo vệ da khi ra nắng và hạn chế các yếu tố làm da nhạy cảm.

Điều trị bằng thuốc

Khi ngứa nhiều, thuốc kháng histamin có thể được sử dụng để giảm phản ứng dị ứng và giúp người bệnh dễ chịu hơn. Corticosteroid bôi ngoài da thường được sử dụng ngắn hạn để giảm viêm và ngứa trong viêm da tiếp xúc ánh sáng, dưới sự chỉ định của bác sĩ da liễu. Người bệnh không nên tự ý dùng thuốc trong thời gian dài hoặc kết hợp nhiều loại thuốc cùng lúc vì có thể gây tác dụng phụ và làm tổn thương da nghiêm trọng hơn.

Chăm sóc da tại nhà

Người bệnh có thể làm mát da bằng cách chườm mát nhẹ nhàng, tránh dùng nước quá lạnh hoặc chà xát mạnh lên vùng da tổn thương. Việc dưỡng ẩm thường xuyên bằng các sản phẩm phù hợp giúp phục hồi hàng rào bảo vệ da và giảm khô, bong tróc. Đồng thời, cần tránh sử dụng mỹ phẩm, sản phẩm chăm sóc da chứa hương liệu, cồn hoặc các thành phần dễ gây kích ứng cho đến khi da hồi phục hoàn toàn.

Viêm da tiếp xúc ánh sáng không chỉ gây khó chịu mà còn có nguy cơ tái phát nếu da tiếp tục tiếp xúc với ánh nắng mà không được bảo vệ đúng cách. Việc nhận biết sớm triệu chứng, điều trị phù hợp và chủ động phòng ngừa bằng cách che chắn, chăm sóc da hợp lý sẽ giúp hạn chế tổn thương và bảo vệ sức khỏe làn da lâu dài.