Virus Dobrava Belgrade là gì? Có nguy hiểm không?

Virus Dobrava-Belgrade là loại virus nguy hiểm lây từ chuột sang người với tỷ lệ tử vong đáng báo động. Bài viết này sẽ cung cấp những thông tin hữu ích về cơ chế lây nhiễm, triệu chứng nhận biết và giải pháp phòng ngừa lây nhiễm virus này hiệu quả. Đừng bỏ lỡ!

Virus Dobrava-Belgrade là gì? Nguồn gốc từ đâu?

Virus Dobrava-Belgrade (DOBV) là một orthohantavirus thuộc họ Hantaviridae, là tác nhân gây bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) ở người. Loại virus này được các nhà khoa học phát hiện và phân lập lần đầu tiên tại vùng Dobrava (Slovenia) và thành phố Belgrade (Serbia). Virus Dobrava-Belgrade lưu hành chủ yếu tại khu vực Balkan, Trung và Đông Âu, đồng thời được ghi nhận ở một số khu vực lân cận như Thổ Nhĩ Kỳ.

Các loài chuột thuộc chi Apodemus là vật chủ tự nhiên của virus, trong đó Apodemus flavicollis là vật chủ quan trọng của một số dòng Dobrava-Belgrade. Điều đáng nói, những con chuột mang mầm bệnh hoàn toàn khỏe mạnh, không có triệu chứng lâm sàng nhưng lại liên tục thải virus ra môi trường bên ngoài thông qua nước tiểu, phân và nước bọt của chúng.

Cơ chế lây nhiễm virus Dobrava-Belgrade

Con người vô tình nhiễm phải loại virus này chủ yếu qua ba con đường:

• Hít phải khí dung: Đây là con đường phổ biến và quan trọng nhất. Khi chúng ta quét dọn kho bãi, làm ruộng hoặc tiếp xúc với môi trường chứa chất thải khô của chuột, các hạt bụi mịn mang virus sẽ bay lơ lửng trong không khí và xâm nhập trực tiếp vào hệ hô hấp.
• Tiếp xúc trực tiếp: Xảy ra khi bàn tay vô tình chạm vào bề mặt, vật dụng dính dịch tiết của chuột nhiễm bệnh, sau đó đưa lên mắt, mũi hoặc miệng.
• Đường tiêu hóa và vết cắn: Do ăn uống phải nguồn thực phẩm bị chuột gặm nhấm, hoặc bị chuột cắn trực tiếp (trường hợp này khá hiếm gặp).

Virus Dobrava-Belgrade có nguy hiểm không?

Dobrava-Belgrade là một trong những chủng Hantavirus gây bệnh nặng nhất tại Châu Âu, có khả năng diễn tiến nặng vô cùng nhanh chóng và tước đi sinh mạng của người bệnh nếu không được can thiệp y tế kịp thời.

Tỷ lệ tử vong thay đổi tùy dòng virus và mức độ bệnh, có thể từ khoảng 1% đến trên 10% ở một số dòng có độc lực cao. Riêng một số dòng virus liên quan chuột cổ vàng có thể ghi nhận tỷ lệ tử vong khoảng 8 - 12%.

Sự nguy hiểm của virus Dobrava-Belgrade nằm ở cách thức nó tấn công dồn dập vào các cơ quan sinh tồn của cơ thể, gây ra chuỗi biến chứng cấp tính nguy kịch:

Làm tổn thương hệ mạch máu toàn thân

Virus gây rối loạn chức năng nội mô và làm tăng tính thấm thành mạch thông qua các cơ chế miễn dịch phức tạp. Ở các trường hợp nặng, huyết tương có thể thoát ra khỏi lòng mạch, dẫn đến cô đặc máu, tụt huyết áp và tăng nguy cơ sốc giảm thể tích.

Suy thận cấp tính

Thận là cơ quan thường bị ảnh hưởng nặng trong sốt xuất huyết kèm theo hội chứng thận (HFRS), có thể dẫn đến suy thận cấp do tổn thương vi mạch, phản ứng viêm và rối loạn chức năng thận. Khi nhu mô thận bị tổn thương nặng nề, chức năng lọc máu sẽ bị đình trệ hoàn toàn. Cơ thể người bệnh lâm vào tình trạng vô niệu, các độc tố nguy hiểm (như ure, creatinin) tích tụ trong máu, gây nhiễm độc toàn thân và đe dọa trực tiếp đến tính mạng.

Xuất huyết nội tạng trầm trọng

Hệ thống đông máu bị rối loạn nghiêm trọng khiến bệnh nhân phải đối mặt với nguy cơ xuất huyết đa cơ quan. Những biến chứng như xuất huyết màng phổi, xuất huyết tiêu hóa, hay nguy hiểm nhất là xuất huyết não hoàn toàn có thể xảy ra.

Dấu hiệu nhận biết khi nhiễm virus Dobrava-Belgrade

Do virus Dobrava-Belgrade chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, việc phát hiện bệnh ở giai đoạn sớm đóng vai trò quyết định đến kết quả cứu chữa và hạn chế tối đa nguy cơ tử vong.

Giai đoạn ủ bệnh của virus Dobrava-Belgrade

Sau khi virus Dobrava-Belgrade xâm nhập vào cơ thể, bệnh nhân sẽ trải qua một giai đoạn ủ bệnh hoàn toàn yên lặng, thường kéo dài từ 1 đến 2 tuần (một số trường hợp đặc biệt có thể lên đến 6 tuần). Trong suốt thời gian này, người bệnh hoàn toàn không xuất hiện bất kỳ triệu chứng hay cảm giác khó chịu nào. Tuy nhiên, bên trong cơ thể, virus đang âm thầm nhân lên với số lượng lớn và tấn công vào hệ thống mạch máu để chuẩn bị bùng phát.

Diễn tiến 5 giai đoạn lâm sàng cấp tính

Khi giai đoạn ủ bệnh kết thúc, bệnh sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS) do virus Dobrava-Belgrade gây ra trong các trường hợp điển hình có thể diễn tiến qua 5 giai đoạn sau:

• Giai đoạn 1 - Sốt cao đột ngột (Ngày 1 - 6): Người nhiễm virus sốt cao kèm rét run, đau đầu như búa bổ, đau mỏi cơ dữ dội (nhất là vùng thắt lưng). Đặc biệt, da vùng mặt, cổ và ngực đỏ bừng giống như bị cháy nắng.
• Giai đoạn 2 - Hạ huyết áp (Ngày 6 - 7): Thân nhiệt giảm nhưng cơ thể mệt lả, chóng mặt. Người bệnh xuất hiện các dấu hiệu xuất huyết như: Chấm xuất huyết dưới da, vết bầm tím, chảy máu cam.
• Giai đoạn 3 - Thiểu niệu hoặc vô niệu (Ngày 8 - 11): Người bệnh đi tiểu cực kỳ ít hoặc mất hoàn toàn cảm giác buồn tiểu. Cơ thể có dấu hiệu phù nề ở mặt và chân tay.
• Giai đoạn 4 - Đa niệu (Ngày 12 trở đi): Chức năng thận bước đầu hồi phục, lượng nước tiểu tăng vọt bất thường, bệnh nhân có thể đi tiểu từ 3 đến 5 lít/ngày.
• Giai đoạn 5 - Hồi phục (Kéo dài vài tuần - vài tháng): Các chỉ số xét nghiệm sinh hóa dần trở về mức an toàn, lượng nước tiểu ổn định trở lại.

Chẩn đoán và điều trị nhiễm virus Dobrava-Belgrade

Các triệu chứng ban đầu của bệnh (sốt, đau đầu, đau cơ) rất dễ nhầm lẫn với bệnh cúm mùa, sốt xuất huyết Dengue hoặc các bệnh sốt virus cấp tính khác. Vì thế, các bác sĩ sẽ kết hợp yếu tố dịch tễ và các xét nghiệm chuyên sâu để chẩn đoán bệnh:

• Xét nghiệm kháng thể IgM: Kháng thể IgM thường xuất hiện trong những ngày đầu của giai đoạn cấp tính và là dấu hiệu hỗ trợ chẩn đoán nhiễm Hantavirus gần đây.
• Xét nghiệm kháng thể IgG: Kháng thể này xuất hiện muộn hơn (thường từ tuần thứ hai trở đi) và tăng nồng độ gấp 4 lần trong giai đoạn phục hồi, giúp khẳng định bệnh nhân từng hoặc đang nhiễm virus.
• Xét nghiệm sinh học phân tử (RT-PCR): RT-PCR giúp phát hiện RNA của virus trong máu hoặc các mẫu bệnh phẩm phù hợp, đặc biệt hữu ích ở giai đoạn sớm của bệnh.

Ngoài ra, người bệnh cũng có thể được chỉ định các xét nghiệm hỗ trợ đánh giá tổn thương cơ quan như: Tổng phân tích tế bào máu, sinh hóa máu, xét nghiệm nước tiểu,…

Một số thuốc kháng virus như ribavirin đã được nghiên cứu trong một số trường hợp HFRS, tuy nhiên hiện chưa được khuyến cáo là điều trị đặc hiệu cho bệnh do virus Dobrava-Belgrade. Vì vậy, điều trị chủ yếu là điều trị hỗ trợ, tập trung theo dõi sát, kiểm soát triệu chứng, duy trì cân bằng nước và điện giải, huyết động cũng như chức năng các cơ quan. Tùy theo mức độ bệnh, người bệnh có thể được sử dụng thuốc hạ sốt phù hợp, truyền dịch theo chỉ định, hỗ trợ hô hấp hoặc điều trị thay thế thận (như lọc máu) khi xảy ra suy thận cấp. Những trường hợp nặng cần được điều trị và theo dõi tại đơn vị hồi sức tích cực (ICU).

Tóm lại, virus Dobrava-Belgrade là một trong những chủng Hantavirus gây bệnh nặng nhất tại châu Âu, sở hữu khả năng gây suy thận cấp và xuất huyết đa cơ quan vô cùng nguy hiểm. Trước thực tế chưa có vắc xin được sử dụng rộng rãi để phòng bệnh do virus Dobrava-Belgrade, sự hiểu biết về cơ chế lây nhiễm và các dấu hiệu nhận biết sớm chính là "vũ khí" tốt nhất để mỗi chúng ta bảo vệ chính mình.

Cần lưu ý rằng bệnh do virus Dobrava-Belgrade gây ra là sốt xuất huyết kèm hội chứng thận (HFRS), khác với sốt xuất huyết do virus Dengue lây truyền qua muỗi vằn Aedes. Hiện nay, vắc xin phòng sốt xuất huyết Dengue như vắc xin Qdenga được phát triển để phòng bệnh sốt xuất huyết Dengue và không có tác dụng phòng ngừa nhiễm virus Dobrava-Belgrade. Vì vậy, biện pháp phòng bệnh hiệu quả nhất vẫn là hạn chế tiếp xúc với chuột và môi trường có thể bị nhiễm chất bài tiết của chúng.