Virus Nipah lây qua đường nào? Các con đường lây truyền của virus Nipah

Virus Nipah là một loại virus nguy hiểm, có thể gây bệnh nặng và tỷ lệ tử vong cao ở người, nhưng không lây lan nhanh trong cộng đồng. Mặc dù không phải là một bệnh phổ biến nhưng các đợt dịch do virus Nipah gây ra đã khiến không ít quốc gia phải đối mặt với tình trạng khẩn cấp về sức khỏe cộng đồng.

Virus Nipah lây qua đường nào? Các con đường lây truyền của virus Nipah

Virus Nipah là một loại virus nguy hiểm có thể gây bệnh nghiêm trọng ở người. Virus này được phát hiện lần đầu tiên tại Malaysia vào năm 1998 và sau đó đã xuất hiện tại nhiều quốc gia khác, bao gồm Ấn Độ. Việc hiểu rõ các con đường lây truyền của virus Nipah sẽ giúp chúng ta chủ động phòng ngừa và giảm thiểu nguy cơ mắc bệnh.

Từ động vật sang người

Dơi ăn quả (đặc biệt là loài trong chi Pteropus) được xem là vật chủ tự nhiên chính của virus Nipah. Chúng có thể mang virus mà không hề mắc bệnh. Virus tồn tại trong nước bọt, nước tiểu và chất bài tiết của dơi, và có thể phát tán ra môi trường qua:

• Trái cây bị dơi cắn hoặc ăn dở.
• Nước tiểu dơi nhỏ xuống thực phẩm hoặc nguồn nước.
• Bề mặt nhiễm bẩn trong môi trường sống của dơi.

Khi con người ăn trái cây bị nhiễm virus, tiếp xúc với bề mặt hoặc thực phẩm nhiễm nước tiểu dơi, nguy cơ lây nhiễm virus Nipah là hoàn toàn có thể xảy ra.

Không chỉ dơi, lợn cũng từng đóng vai trò là vật chủ trung gian truyền virus Nipah sang người. Trong đợt bùng phát đầu tiên tại Malaysia (1998 - 1999), virus đã lây từ dơi sang lợn, sau đó từ lợn sang người qua tiếp xúc trực tiếp như:

• Nuôi hoặc chăm sóc lợn bị nhiễm bệnh.
• Tiếp xúc với dịch tiết hoặc chất thải của lợn.
• Làm việc trong trang trại chăn nuôi mà không có thiết bị bảo hộ.

Việc không kiểm soát tốt môi trường chăn nuôi đã tạo điều kiện cho virus lây lan trong nhóm người tiếp xúc trực tiếp với lợn nhiễm bệnh.

Qua thực phẩm bị ô nhiễm

Một con đường lây truyền virus Nipah đã được ghi nhận là qua một số loại thực phẩm bị ô nhiễm, điển hình là nhựa cây chà là tươi bị dơi nhiễm virus tiếp xúc. Virus có thể tồn tại trong các loại trái cây, đặc biệt là các trái cây có nguy cơ bị nhiễm virus do dơi tiếp xúc. Việc ăn trái cây hoặc các sản phẩm bị ô nhiễm có thể khiến virus Nipah xâm nhập vào cơ thể.

• Trái cây tươi bị nhiễm: Khi dơi ăn quả và để lại chất bài tiết trên trái cây, virus có thể xâm nhập vào cơ thể người nếu ăn phải.
• Nước trái cây tươi: Nước trái cây không được chế biến kỹ, đặc biệt là từ các loại quả có nguy cơ nhiễm virus từ dơi cũng có thể là nguồn lây lan virus Nipah.
• Nhựa cây chà là tươi: Nhựa cây chà là khi chưa qua chế biến hoặc nấu chín có thể chứa các mầm bệnh từ dơi nếu bị ô nhiễm. Nếu người dân uống nhựa cây bị nhiễm virus, họ sẽ dễ dàng tiếp xúc với nguồn bệnh mà không hề biết trước. Đây là một mối nguy tiềm tàng, đặc biệt ở những vùng nông thôn hoặc khu vực có sự xuất hiện của dơi ăn quả.

Lây truyền từ người sang người

Virus Nipah có thể lây truyền từ người sang người, mặc dù con đường này ít gặp hơn so với từ động vật sang người. Tuy nhiên, trong các trường hợp đã ghi nhận, lây truyền giữa người và người có thể xảy ra qua các chất dịch cơ thể như:

• Tiếp xúc với dịch tiết của người bệnh: Nước bọt, nước tiểu, máu và các dịch tiết cơ thể của người nhiễm virus là nguồn lây lan chính.
• Tiếp xúc gần gũi trong gia đình hoặc trong bệnh viện: Virus Nipah có thể lây truyền trong môi trường bệnh viện, đặc biệt khi các biện pháp phòng ngừa không được thực hiện đầy đủ.

Khi có sự tiếp xúc gần gũi với người bệnh, đặc biệt là trong những tình huống không có biện pháp phòng ngừa thích hợp như khẩu trang và găng tay, nguy cơ lây nhiễm tăng lên khi có tiếp xúc gần với người bệnh mà không áp dụng các biện pháp phòng hộ thích hợp.

Thời gian ủ bệnh của virus Nipah

Virus Nipah có thời gian ủ bệnh khá dài, thường từ 5 đến 14 ngày, trong một số trường hợp có thể kéo dài hơn. Đây là giai đoạn virus xâm nhập vào cơ thể nhưng chưa xuất hiện triệu chứng lâm sàng. Hiện nay, các bằng chứng y khoa cho thấy nguy cơ lây truyền virus Nipah chủ yếu xảy ra khi người bệnh đã xuất hiện triệu chứng, thông qua tiếp xúc gần với dịch tiết cơ thể.

Triệu chứng sau thời gian ủ bệnh:

Sau thời gian ủ bệnh (thường từ 5 - 14 ngày, có thể kéo dài hơn), người nhiễm virus Nipah có thể bắt đầu xuất hiện các triệu chứng lâm sàng, bao gồm:

• Sốt và đau đầu: Người bệnh thường khởi phát với sốt cao, đau đầu dữ dội.
• Mệt mỏi và đau cơ: Cảm giác mệt mỏi toàn thân, đau nhức cơ bắp có thể xuất hiện sớm.
• Triệu chứng hô hấp: Một số trường hợp có thể xuất hiện ho khan, khó thở hoặc viêm phổi.

Khi bệnh tiến triển, người nhiễm virus Nipah có thể gặp các biến chứng nghiêm trọng như viêm phổi, viêm não, rối loạn ý thức và hôn mê. Do đó, khi xuất hiện các triệu chứng nghi ngờ, người bệnh cần đi khám sớm để được chẩn đoán và xử trí kịp thời.

Virus Nipah ở Ấn Độ có nguy hiểm không?

Virus Nipah đã được ghi nhận là nguyên nhân gây nhiều đợt bùng phát tại Ấn Độ, đặc biệt ở bang Kerala. Các đợt dịch này gây lo ngại do tỷ lệ tử vong cao, mặc dù quy mô bùng phát thường nhỏ và lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc gần. Virus Nipah có thể lây từ người sang người, đặc biệt trong môi trường gia đình và bệnh viện nếu không kiểm soát nhiễm khuẩn tốt

Tác động của virus Nipah ở Ấn Độ:

• Tỷ lệ tử vong cao: Nhiễm virus Nipah có thể gây bệnh cảnh nặng với tỷ lệ tử vong cao, dao động khoảng 40 - 70% tùy từng đợt bùng phát và khả năng phát hiện, điều trị sớm. Đây là mức tử vong đáng lo ngại so với nhiều bệnh truyền nhiễm khác.
• Khả năng lây truyền giữa người với người có giới hạn: Virus Nipah có thể lây từ người sang người trong điều kiện tiếp xúc gần, chủ yếu thông qua dịch tiết cơ thể. Các trường hợp lây truyền thường được ghi nhận trong gia đình hoặc môi trường bệnh viện, đặc biệt khi các biện pháp kiểm soát nhiễm khuẩn không được thực hiện đầy đủ. Tuy nhiên, virus không lây lan rộng trong cộng đồng như các bệnh hô hấp phổ biến.

Do đó, việc kiểm soát dịch bệnh và phòng ngừa virus Nipah vẫn là thách thức tại Ấn Độ, nhất là trong bối cảnh chưa có thuốc điều trị đặc hiệu hay vắc xin. Các biện pháp như phát hiện sớm, cách ly ca bệnh, kiểm soát nhiễm khuẩn và nâng cao nhận thức cộng đồng đóng vai trò then chốt trong hạn chế nguy cơ lây lan.

Virus Nipah có ở Việt Nam không?

Tính đến thời điểm hiện tại, virus Nipah chưa được ghi nhận là gây ra dịch bệnh lớn ở Việt Nam. Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là Việt Nam hoàn toàn không có nguy cơ. Virus Nipah là một bệnh zoonotic (lây từ động vật sang người) và đã được phát hiện ở một số quốc gia trong khu vực Nam Á như Ấn Độ, Bangladesh, Malaysia và Philippines. Dơi ăn quả và các động vật như lợn được biết đến là các vật chủ mang mầm bệnh và virus có thể lây lan qua tiếp xúc trực tiếp với động vật nhiễm bệnh hoặc qua thực phẩm bị ô nhiễm.

Việt Nam có các yếu tố nguy cơ tiềm tàng, bao gồm sự tồn tại của dơi ăn quả và các loài động vật khác có thể mang virus. Các vùng nông thôn hoặc khu vực có sự giao lưu với các quốc gia có dịch bệnh có thể tạo điều kiện cho virus Nipah xâm nhập.

Tuy nhiên, cho đến nay, Việt Nam chưa ghi nhận ca nhiễm virus Nipah nào. Các cơ quan y tế trong nước vẫn tiếp tục theo dõi và kiểm tra các tình huống dịch bệnh có thể xảy ra, đồng thời thực hiện các biện pháp phòng ngừa dịch bệnh nói chung.

Tóm lại, việc hiểu rõ "Virus Nipah lây qua đường nào?" là điều cần thiết để chúng ta có thể chủ động phòng ngừa và hạn chế nguy cơ mắc bệnh. Virus này lây lan qua nhiều con đường khác nhau, bao gồm từ động vật sang người, qua thực phẩm bị ô nhiễm và thậm chí từ người sang người trong các môi trường tiếp xúc gần. Để bảo vệ sức khỏe cá nhân và cộng đồng, việc tuân thủ các biện pháp phòng ngừa như vệ sinh thực phẩm, tránh tiếp xúc với động vật hoang dã và bảo vệ môi trường sống là vô cùng quan trọng. Sự hiểu biết và chủ động sẽ giúp chúng ta đối phó hiệu quả với sự lây lan của virus Nipah.