Xét nghiệm thủy đậu là gì? Các loại xét nghiệm thủy đậu phổ biến?

Xét nghiệm thủy đậu giúp chẩn đoán bệnh, đánh giá khả năng miễn dịch với virus Varicella-zoster và hỗ trợ bác sĩ lựa chọn hướng điều trị phù hợp. Tùy mục đích kiểm tra, bác sĩ có thể chỉ định các phương pháp xét nghiệm khác nhau. Việc thực hiện xét nghiệm đúng thời điểm còn giúp tăng độ chính xác và hạn chế bỏ sót những trường hợp cần theo dõi đặc biệt.

Xét nghiệm thủy đậu là gì?

Xét nghiệm thủy đậu là xét nghiệm huyết thanh được thực hiện nhằm phát hiện sự hiện diện của các kháng thể IgM và IgG chống lại virus Varicella Zoster trong máu. Xét nghiệm này được chỉ định với các mục đích sau:

• Xác định tiền sử mắc bệnh thủy đậu: Sự hiện diện của kháng thể IgG cho thấy cơ thể đã từng nhiễm virus hoặc đã có miễn dịch đối với bệnh.
• Phát hiện tình trạng nhiễm virus cấp tính: Nếu kháng thể IgM dương tính, người bệnh có thể đang trong giai đoạn nhiễm thủy đậu cấp và có khả năng lây truyền cho người khác.
• Đánh giá tình trạng miễn dịch trước khi mang thai hoặc tiêm chủng: Kết quả xét nghiệm giúp bác sĩ xác định người bệnh có cần tiêm vắc xin thủy đậu hay không.

Bên cạnh xét nghiệm huyết thanh học, trong một số trường hợp có biểu hiện lâm sàng không điển hình, bác sĩ có thể chỉ định thực hiện xét nghiệm PCR để phát hiện vật liệu di truyền của virus Varicella Zoster, từ đó hỗ trợ chẩn đoán chính xác hơn.

Khi nào cần xét nghiệm thủy đậu?

Không phải mọi trường hợp nghi ngờ mắc thủy đậu đều cần làm xét nghiệm. Tuy nhiên, trong một số tình huống nhất định, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để hỗ trợ chẩn đoán, đánh giá khả năng miễn dịch hoặc xây dựng kế hoạch phòng ngừa phù hợp.

Người có triệu chứng nghi ngờ mắc thủy đậu

Thủy đậu thường biểu hiện với các triệu chứng như sốt, mệt mỏi, nổi ban đỏ và xuất hiện các mụn nước trên da. Tuy nhiên, ở một số đối tượng như người lớn, trẻ sơ sinh hoặc người suy giảm miễn dịch, biểu hiện lâm sàng có thể không điển hình và dễ nhầm lẫn với các bệnh khác như zona thần kinh, tay chân miệng hoặc một số bệnh phát ban do virus. Trong những trường hợp này, xét nghiệm giúp xác định chính xác nguyên nhân gây bệnh để có hướng xử trí phù hợp.

Phụ nữ có kế hoạch mang thai

Nhiễm thủy đậu trong thai kỳ, nhất là trong 3 tháng đầu, có thể làm tăng nguy cơ mắc hội chứng thủy đậu bẩm sinh ở thai nhi với nhiều dị tật nghiêm trọng. Nếu kết quả xét nghiệm kháng thể IgG cho thấy chưa có miễn dịch, bác sĩ thường khuyến cáo tiêm vắc xin thủy đậu và trì hoãn mang thai ít nhất 1 tháng sau khi tiêm.

Người có hệ miễn dịch suy giảm

Những người ghép tạng, đang điều trị hóa trị, sử dụng thuốc ức chế miễn dịch hoặc mắc các bệnh làm suy giảm chức năng miễn dịch có nguy cơ diễn tiến nặng nếu nhiễm thủy đậu. Xét nghiệm giúp đánh giá khả năng miễn dịch đối với virus Varicella-zoster, từ đó bác sĩ có thể đưa ra biện pháp dự phòng hoặc điều trị thích hợp.

Trẻ em chưa rõ tiền sử mắc thủy đậu

Đối với trẻ chưa từng được chẩn đoán mắc thủy đậu hoặc không xác định được tiền sử mắc bệnh, đặc biệt trước khi đi học hoặc khi chuẩn bị tiêm phòng, bác sĩ có thể chỉ định xét nghiệm để đánh giá trẻ đã có miễn dịch hay chưa. Kết quả này giúp quyết định có cần tiêm vắc xin thủy đậu nhằm phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh trong tương lai hay không.

Các loại xét nghiệm thủy đậu phổ biến

Để chẩn đoán thủy đậu và đánh giá khả năng miễn dịch với virus Varicella-zoster, bác sĩ có thể chỉ định nhiều loại xét nghiệm khác nhau. Mỗi xét nghiệm có vai trò riêng, từ phát hiện nhiễm cấp tính, xác định đã từng mắc bệnh đến chẩn đoán sớm ở những trường hợp khó nhận biết.

Xét nghiệm PCR virus thủy đậu

PCR (Polymerase Chain Reaction) là phương pháp sinh học phân tử có khả năng phát hiện vật liệu di truyền (DNA) của virus VZV trong các mẫu bệnh phẩm như dịch từ nốt phỏng nước, máu hoặc dịch não tủy. Đây được xem là kỹ thuật có độ chính xác cao nhờ độ nhạy và độ đặc hiệu vượt trội.

Xét nghiệm PCR thường được áp dụng trong các trường hợp nghi ngờ thủy đậu có biến chứng, zona thần kinh hoặc khi triệu chứng lâm sàng không rõ ràng. Phương pháp này đặc biệt có giá trị đối với người suy giảm miễn dịch, phụ nữ mang thai hoặc bệnh nhân cần chẩn đoán sớm để điều trị kịp thời. Kết quả thường có sau khoảng 1 - 3 ngày, tùy theo quy trình của từng cơ sở y tế.

Xét nghiệm kháng thể thủy đậu IgG

Kháng thể IgG xuất hiện sau giai đoạn nhiễm cấp và có thể tồn tại trong nhiều năm, thậm chí suốt đời. Sự hiện diện của VZV IgG cho thấy cơ thể đã có miễn dịch do từng mắc thủy đậu hoặc đã được tiêm vắc xin phòng bệnh.

Xét nghiệm VZV IgG chủ yếu được sử dụng để đánh giá tình trạng miễn dịch, đặc biệt ở phụ nữ chuẩn bị mang thai, nhân viên y tế và những người thuộc nhóm nguy cơ cao cần xác định khả năng bảo vệ trước bệnh thủy đậu.

Xét nghiệm kháng thể thủy đậu IgM

IgM là loại kháng thể được cơ thể sản xuất sớm khi hệ miễn dịch phản ứng với sự xâm nhập của virus VZV. Ở người mắc thủy đậu, IgM thường xuất hiện sau khoảng 6 - 7 ngày kể từ khi khởi phát triệu chứng và đạt mức cao nhất vào khoảng tuần thứ hai của bệnh.

Sự hiện diện của kháng thể IgM trong máu thường gợi ý tình trạng nhiễm VZV cấp tính, tức người bệnh đang trong giai đoạn mắc bệnh. Tuy nhiên, kết quả IgM có thể âm tính ở một số trường hợp, đặc biệt khi xét nghiệm được thực hiện quá sớm, quá muộn hoặc ở những người có đáp ứng miễn dịch đặc biệt.

Lưu ý: Không có xét nghiệm đơn lẻ nào phù hợp cho mọi trường hợp. Bác sĩ sẽ lựa chọn PCR hoặc xét nghiệm kháng thể IgM, IgG tùy theo thời điểm mắc bệnh, triệu chứng lâm sàng và mục đích xét nghiệm.

Xét nghiệm thủy đậu lấy mẫu như thế nào?

Tùy thuộc vào loại xét nghiệm được chỉ định, mẫu bệnh phẩm dùng để chẩn đoán thủy đậu có thể là máu hoặc dịch từ các nốt phỏng nước trên da.

• Xét nghiệm kháng thể IgM và IgG: Lấy một lượng nhỏ máu tĩnh mạch để đánh giá đáp ứng miễn dịch của cơ thể với virus Varicella-Zoster.
• Xét nghiệm PCR: Lấy mẫu bệnh phẩm từ dịch mụn nước, vảy tổn thương hoặc một số loại dịch cơ thể khác tùy từng trường hợp. Sau khi thu thập, mẫu sẽ được chuyển đến phòng xét nghiệm để phân tích và phát hiện DNA của virus Varicella-Zoster, giúp chẩn đoán bệnh với độ chính xác cao.

Xét nghiệm thủy đậu bao lâu có kết quả?

Thời gian trả kết quả xét nghiệm thủy đậu phụ thuộc vào phương pháp thực hiện, cụ thể:

• Xét nghiệm kháng thể IgM/IgG: Thường có kết quả sau 1 - 2 ngày làm việc.
• Xét nghiệm PCR phát hiện virus Varicella Zoster: Thường có kết quả sau 2 - 3 ngày làm việc do cần thực hiện các bước phân tích chuyên sâu.

Trong một số trường hợp cần chẩn đoán nhanh, cơ sở y tế có thể ưu tiên xử lý mẫu để rút ngắn thời gian trả kết quả.

Cách đọc kết quả xét nghiệm thủy đậu

Mỗi xét nghiệm có giá trị chẩn đoán riêng, dưới đây là cách đọc các kết quả xét nghiệm thủy đậu phổ biến:

Đọc kết quả xét nghiệm PCR

Kết quả xét nghiệm PCR được báo cáo dưới dạng âm tính hoặc dương tính và cần được diễn giải kết hợp với triệu chứng lâm sàng.

• Âm tính: Không phát hiện DNA của virus Varicella-zoster (VZV) trong mẫu bệnh phẩm. Tuy nhiên, kết quả này không hoàn toàn loại trừ bệnh, đặc biệt nếu lấy mẫu quá sớm, bệnh phẩm không phù hợp hoặc tải lượng virus thấp.
• Dương tính: Phát hiện DNA của virus VZV trong mẫu bệnh phẩm, giúp xác định tình trạng nhiễm virus. Người bệnh cần được bác sĩ đánh giá và điều trị phù hợp, đặc biệt nếu thuộc nhóm nguy cơ cao như phụ nữ mang thai, trẻ sơ sinh hoặc người suy giảm miễn dịch.

Đọc kết quả xét nghiệm máu phát hiện kháng thể

Xét nghiệm kháng thể giúp đánh giá tình trạng miễn dịch đối với virus Varicella-zoster (VZV). Việc diễn giải kết quả thường dựa trên sự kết hợp giữa kháng thể IgM và IgG:

• IgM (+), IgG (-): Gợi ý nhiễm VZV cấp tính ở giai đoạn sớm.
• IgM (+), IgG (+): Thường gặp trong giai đoạn bệnh đang tiến triển hoặc hồi phục sớm.
• IgM (-), IgG (+): Cho thấy đã từng mắc thủy đậu hoặc đã tiêm vắc xin và hiện có miễn dịch đối với VZV.
• IgM (-), IgG (-): Chưa phát hiện kháng thể VZV, gợi ý chưa có miễn dịch và có nguy cơ mắc bệnh nếu tiếp xúc với nguồn lây. Trường hợp này có thể được cân nhắc tiêm vắc xin nếu không có chống chỉ định.

Chi phí xét nghiệm thủy đậu bao nhiêu?

Chi phí xét nghiệm thủy đậu phụ thuộc vào loại xét nghiệm và cơ sở y tế thực hiện. Hiện nay, xét nghiệm kháng thể IgM hoặc IgG thường có giá khoảng 300.000 - 700.000 đồng, trong khi xét nghiệm PCR phát hiện virus varicella-zoster có chi phí cao hơn, dao động khoảng 1.000.000 - 2.500.000 đồng. Ngoài chi phí xét nghiệm, người bệnh có thể phát sinh thêm phí khám bệnh và lấy mẫu tùy theo quy định của từng cơ sở y tế.

Những câu hỏi thường gặp khi xét nghiệm thủy đậu

Xét nghiệm thủy đậu là vấn đề được nhiều người quan tâm, đặc biệt khi cần chẩn đoán bệnh hoặc đánh giá miễn dịch. Dưới đây là một số câu hỏi thường gặp liên quan đến xét nghiệm này.

Xét nghiệm thủy đậu có cần nhịn ăn không?

Không. Hầu hết các xét nghiệm thủy đậu (PCR hoặc xét nghiệm kháng thể IgM, IgG) không yêu cầu nhịn ăn.

Thủy đậu có cần xét nghiệm không?

Đa số trường hợp thủy đậu được chẩn đoán dựa trên triệu chứng lâm sàng. Xét nghiệm thường được chỉ định khi chẩn đoán chưa rõ, người bệnh có nguy cơ cao, hoặc cần xác định tình trạng miễn dịch.

Xét nghiệm máu có biết từng bị thủy đậu chưa không?

Có. Xét nghiệm kháng thể IgG kháng virus thủy đậu - zona (VZV) có thể giúp xác định bạn đã từng mắc thủy đậu hoặc đã có miễn dịch sau tiêm vắc xin.

Đã tiêm vắc xin thủy đậu thì IgG có dương tính không?

Có thể. Sau khi tiêm vắc xin, cơ thể thường tạo kháng thể IgG nên kết quả có thể dương tính. Tuy nhiên, nồng độ IgG có thể khác nhau giữa từng người và không phải mọi trường hợp đều đạt mức phát hiện của xét nghiệm.

PCR thủy đậu có chính xác không?

Có. Xét nghiệm PCR được đánh giá là phương pháp có độ chính xác cao trong chẩn đoán thủy đậu vì có khả năng phát hiện trực tiếp vật liệu di truyền (DNA) của virus Varicella Zoster. Phương pháp này đặc biệt hữu ích trong các trường hợp có triệu chứng không điển hình hoặc cần chẩn đoán sớm.

Nên xét nghiệm thủy đậu vào thời điểm nào?

Tùy vào mục đích xét nghiệm và giai đoạn bệnh, thời điểm thực hiện có thể khác nhau:

• PCR: Thực hiện sớm khi có mụn nước hoặc tổn thương nghi ngờ.
• IgM: Thường xuất hiện vài ngày sau khi phát ban.
• IgG: Dùng để đánh giá miễn dịch hoặc tiền sử nhiễm virus, không phụ thuộc giai đoạn cấp.

Xét nghiệm thủy đậu và xét nghiệm zona có giống nhau không?

Có. Thủy đậu và zona đều do virus Varicella Zoster gây ra nên có thể sử dụng các phương pháp xét nghiệm tương tự như PCR hoặc xét nghiệm kháng thể IgM/IgG. Tuy nhiên, bác sĩ sẽ chỉ định loại xét nghiệm phù hợp dựa trên triệu chứng và mục đích chẩn đoán ở từng trường hợp cụ thể.

Xét nghiệm thủy đậu giúp đánh giá tình trạng miễn dịch, phát hiện sớm nguy cơ nhiễm virus và hỗ trợ bác sĩ đưa ra hướng xử trí phù hợp. Bên cạnh việc xét nghiệm khi cần thiết, tiêm vắc xin vẫn là biện pháp phòng bệnh chủ động và hiệu quả nhất, giúp giảm nguy cơ mắc bệnh cũng như hạn chế lây lan trong cộng đồng.

Trung tâm Tiêm chủng Long Châu hiện cung cấp các loại vắc xin thủy đậu chính hãng, chất lượng cao như: Varivax (Mỹ), Varilrix (Bỉ), Barycela (Hàn Quốc) phù hợp cho trẻ em và người lớn chưa có miễn dịch. Để được tư vấn lịch tiêm phù hợp và bảo vệ bản thân cũng như gia đình trước nguy cơ mắc thủy đậu, bạn nên chủ động đến Trung tâm Tiêm chủng Long Châu hoặc liên hệ hotline 1800 6928 để được nhân viên y tế tư vấn chi tiết.