Bệnh tay chân miệng bị rồi có bị lại không?

Tay chân miệng là bệnh truyền nhiễm thường gặp ở trẻ nhỏ và có thể lây lan nhanh trong cộng đồng. Dù phần lớn trường hợp diễn tiến nhẹ, nhiều trẻ sau khi khỏi bệnh vẫn tiếp tục mắc lại khiến phụ huynh không khỏi hoang mang.

Bệnh tay chân miệng bị rồi có bị lại không?

Bệnh tay chân miệng bị rồi có thể bị lại, thậm chí có những trường hợp mắc bệnh lần thứ hai, thứ ba hoặc nhiều hơn trong suốt cuộc đời. Đây là một trong những đặc điểm khiến tay chân miệng trở thành bệnh truyền nhiễm dễ bùng phát thành dịch trong cộng đồng.

Nguyên nhân là do tay chân miệng lây truyền trực tiếp từ người sang người qua đường hô hấp, tay - miệng và tiếp xúc với đồ dùng nhiễm virus. Sau khi mắc bệnh, cơ thể người bệnh có tạo ra kháng thể chống lại virus gây bệnh. Tuy nhiên, lượng kháng thể này thường không đủ cao và không duy trì lâu dài, nên khả năng bảo vệ trước nguy cơ tái nhiễm là rất hạn chế. Điều này khiến người đã từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tiếp tục mắc bệnh trong những lần sau.

Bên cạnh đó, virus đường ruột gây bệnh tay chân miệng có rất nhiều chủng và nhiều họ khác nhau, có khả năng lây lan độc lập. Người từng mắc bệnh do một chủng virus vẫn không được bảo vệ trước các chủng virus khác. Hiện nay, các chủng virus gây tay chân miệng được chia thành nhiều nhóm như A, B, C, trong đó đáng chú ý nhất là Enterovirus 71 (EV71), một chủng thuộc nhóm A có khả năng gây biến chứng nặng về thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Đặc biệt, cơ thể con người không có miễn dịch chéo giữa các chủng virus tay chân miệng. Điều này đồng nghĩa với việc mắc bệnh lần trước không giúp phòng ngừa hiệu quả cho những lần mắc bệnh sau. Chính vì vậy, biểu hiện bệnh ở các lần tái nhiễm có thể giống hoặc hoàn toàn khác nhau, mức độ nhẹ hay nặng cũng không thể dự đoán trước.

Do đó, dù trẻ đã từng mắc tay chân miệng, phụ huynh vẫn cần tiếp tục áp dụng đầy đủ các biện pháp phòng ngừa, theo dõi sát sức khỏe trong mùa dịch và đưa trẻ đi khám sớm khi xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ để hạn chế nguy cơ biến chứng nguy hiểm.

Yếu tố làm tăng nguy cơ tái nhiễm tay chân miệng

Trên thực tế tay chân miệng hoàn toàn có thể tái nhiễm nhiều lần, đặc biệt khi trẻ hoặc người bệnh tồn tại các yếu tố nguy cơ nhất định.

Nhiều chủng virus khác nhau

Tay chân miệng không do một loại virus duy nhất gây ra mà liên quan đến nhiều chủng virus đường ruột khác nhau, phổ biến nhất là Coxsackievirus và Enterovirus. Sau khi mắc bệnh, cơ thể chỉ tạo miễn dịch với chủng virus đã nhiễm, không có khả năng bảo vệ trước các chủng khác. Vì vậy, trẻ từng mắc tay chân miệng vẫn có thể tái nhiễm nếu tiếp xúc với một chủng virus mới, thậm chí biểu hiện bệnh ở lần sau có thể nặng hoặc khác so với lần trước.

Miễn dịch yếu

Hệ miễn dịch đóng vai trò then chốt trong việc chống lại virus tay chân miệng. Những đối tượng có miễn dịch chưa hoàn thiện hoặc suy giảm thường có nguy cơ tái nhiễm cao hơn.

• Ở trẻ nhỏ, hệ miễn dịch còn non yếu nên khả năng tạo kháng thể bảo vệ chưa bền vững.
• Trẻ suy dinh dưỡng, thiếu vi chất như vitamin A, C, kẽm, sắt dễ bị giảm sức đề kháng.
• Trẻ mắc bệnh mạn tính, bệnh bẩm sinh hoặc từng mắc tay chân miệng nhưng hồi phục chậm có thể bị suy giảm miễn dịch tạm thời.
• Không chỉ trẻ em, người lớn tuổi, người mắc bệnh nền, người đang dùng thuốc ức chế miễn dịch hoặc điều trị ung thư cũng là nhóm có nguy cơ tái nhiễm cao.

Tiếp xúc với nguồn lây bệnh

Tay chân miệng lây lan nhanh qua tiếp xúc trực tiếp với dịch tiết, mụn nước, nước bọt, phân của người bệnh hoặc qua bề mặt, đồ vật nhiễm virus. Trẻ thường xuyên tiếp xúc với nguồn lây, đặc biệt trong môi trường tập thể, sẽ có nguy cơ tái nhiễm cao hơn, kể cả khi vừa mới khỏi bệnh.

Tuổi tác

Trẻ dưới 5 tuổi là nhóm có nguy cơ tái nhiễm tay chân miệng cao nhất. Ở độ tuổi này, trẻ hay đưa tay, đồ vật vào miệng, chưa có ý thức tự bảo vệ bản thân và thường sinh hoạt trong môi trường đông người như nhà trẻ, mẫu giáo. Điều này khiến trẻ dễ tiếp xúc với nhiều chủng virus khác nhau và làm tăng nguy cơ mắc lại bệnh.

Môi trường sống

Môi trường sống đông đúc, kém thông thoáng như nhà trẻ, trường học, khu vui chơi là điều kiện thuận lợi cho virus tồn tại và lây lan. Virus tay chân miệng có thể tồn tại khá lâu trên bề mặt như bàn ghế, tay nắm cửa, đồ chơi. Nếu môi trường không được vệ sinh, khử khuẩn thường xuyên, nguy cơ tái nhiễm sẽ tăng cao, đặc biệt trong mùa nóng ẩm, thời điểm dịch dễ bùng phát.

Vệ sinh kém

Vệ sinh cá nhân kém là yếu tố trực tiếp làm tăng nguy cơ tái nhiễm tay chân miệng. Trẻ nhỏ thường chưa có thói quen rửa tay đúng cách trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh hoặc sau khi chơi. Các hành vi như ngậm tay, ngậm đồ chơi, dùng chung vật dụng tạo điều kiện để virus xâm nhập qua đường miệng. Việc rửa tay qua loa, không dùng xà phòng hoặc không vệ sinh đồ dùng thường xuyên khiến virus dễ quay trở lại cơ thể ngay cả khi trẻ vừa mới hồi phục.

Trẻ bị tay chân miệng bao lâu bị lại?

Trên thực tế, tay chân miệng có thể tái nhiễm bất cứ lúc nào, không có mốc thời gian cố định. Nguy cơ mắc lại sớm hay muộn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như chủng virus gây bệnh, khả năng miễn dịch của trẻ và môi trường sinh hoạt.

Sau khi khỏi bệnh, cơ thể trẻ có tạo ra kháng thể chống lại chủng virus đã nhiễm. Tuy nhiên, lượng kháng thể này không bền vững và chỉ bảo vệ được với một chủng virus nhất định. Trong khi đó, tay chân miệng do nhiều chủng virus khác nhau gây ra, nên trẻ vẫn có thể mắc lại nếu tiếp xúc với chủng virus khác, kể cả khi vừa mới hồi phục.

Thực tế cho thấy, trẻ sống trong môi trường đông người như nhà trẻ, mẫu giáo; trẻ có sức đề kháng kém, suy dinh dưỡng hoặc vệ sinh cá nhân chưa tốt thường có nguy cơ tái nhiễm cao hơn. Đặc biệt trong mùa dịch, khả năng mắc lại càng tăng nếu không được phòng ngừa đúng cách.

Một nghiên cứu tại Trung Quốc giai đoạn 2008 - 2015 cho thấy, xác suất tái nhiễm tay chân miệng khoảng 1,9% sau 12 tháng, 3,3% sau 24 tháng và gần 4% sau 36 tháng kể từ lần mắc đầu tiên. Điều này cho thấy tay chân miệng có thể tái nhiễm sau nhiều tháng hoặc nhiều năm, vì vậy phụ huynh không nên chủ quan dù trẻ đã từng mắc bệnh.

Bệnh tay chân miệng bị bao nhiêu lần trong đời?

Tay chân miệng không có giới hạn số lần mắc. Trên thực tế, nhiều trẻ, đặc biệt là trẻ nhỏ trong những năm đầu đời khi hệ miễn dịch còn non yếu có thể mắc bệnh 2 - 3 lần, thậm chí nhiều hơn. Điều này là hoàn toàn có thể xảy ra và không phải trường hợp hiếm gặp.

Bệnh lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc trực tiếp hoặc gián tiếp với dịch tiết của người bệnh, đặc biệt trong môi trường đông người như nhà trẻ, trường học – nơi trẻ sinh hoạt tập thể và dùng chung đồ chơi. Tuy nhiên, nếu duy trì vệ sinh cá nhân tốt, rửa tay thường xuyên, giữ môi trường sống sạch sẽ và hạn chế tiếp xúc với người mắc bệnh, nguy cơ mắc tay chân miệng nhiều lần có thể được giảm đáng kể.

Bị tay chân miệng lần 2, lần 3 có nặng hơn lần đầu không?

Thực tế, mức độ nặng nhẹ của bệnh không phụ thuộc vào số lần mắc, mà chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố khác nhau như chủng virus gây bệnh, tình trạng hệ miễn dịch của trẻ và cách chăm sóc, theo dõi trong suốt quá trình mắc bệnh.

Ở những trường hợp trẻ có sức đề kháng yếu, đang suy dinh dưỡng, mắc bệnh nền hoặc không được chăm sóc đúng cách, tay chân miệng có thể diễn tiến nặng hơn dù là lần mắc đầu hay lần tái nhiễm. Đặc biệt, nếu các dấu hiệu cảnh báo sớm không được phát hiện kịp thời, bệnh có thể kéo dài, tăng nguy cơ bội nhiễm vi khuẩn hoặc xuất hiện các biến chứng nguy hiểm về thần kinh, tim mạch và hô hấp.

Ngược lại, với những trẻ có hệ miễn dịch tốt, được phát hiện sớm và chăm sóc đúng theo hướng dẫn y tế, các lần mắc sau không nhất thiết nặng hơn. Trong nhiều trường hợp, bệnh có thể diễn tiến nhẹ, triệu chứng thoáng qua và trẻ hồi phục nhanh chóng mà không gặp biến chứng.

Chính vì vậy, phụ huynh không nên chủ quan ở bất kỳ lần nhiễm tay chân miệng nào, dù trẻ đã từng mắc bệnh trước đó. Mỗi lần mắc đều cần được theo dõi sát sao, chú ý các dấu hiệu bất thường và đưa trẻ đi khám kịp thời khi cần. Việc chăm sóc đúng cách và chủ động phòng ngừa vẫn là yếu tố quan trọng nhất giúp giảm nguy cơ bệnh trở nặng và bảo vệ sức khỏe lâu dài cho trẻ.

Nên làm gì khi trẻ bị tay chân miệng lần 2 (tái nhiễm)?

Khi trẻ tái nhiễm tay chân miệng, nhiều phụ huynh dễ chủ quan vì cho rằng trẻ đã từng mắc bệnh nên sẽ nhẹ hơn. Tuy nhiên, trên thực tế, mỗi lần nhiễm bệnh đều tiềm ẩn nguy cơ diễn tiến nặng, đặc biệt nếu không được theo dõi và chăm sóc đúng cách. Vì vậy, ngay khi phát hiện trẻ có dấu hiệu nghi ngờ mắc tay chân miệng lần 2, bố mẹ cần bình tĩnh nhưng theo dõi sát tình trạng sức khỏe của trẻ từng ngày.

Trước hết, phụ huynh cần chú ý đến các dấu hiệu cảnh báo bệnh trở nặng như sốt cao kéo dài không hạ dù đã dùng thuốc hạ sốt đúng liều, trẻ quấy khóc liên tục, giật mình nhiều, run tay chân, đi đứng loạng choạng, thở nhanh hoặc thở mệt. Đây là những biểu hiện có thể liên quan đến biến chứng thần kinh, tim mạch hoặc hô hấp. Khi trẻ xuất hiện bất kỳ dấu hiệu bất thường nào, cần đưa trẻ đến cơ sở y tế ngay để được thăm khám và xử trí kịp thời, tránh những biến chứng nguy hiểm.

Bên cạnh việc theo dõi triệu chứng, bố mẹ cần chăm sóc và hỗ trợ điều trị đúng cách. Trẻ nên được nghỉ ngơi đầy đủ, ăn uống nhẹ, dễ tiêu, uống đủ nước để hạn chế mất nước. Đồng thời, cần tuân thủ hướng dẫn dùng thuốc của bác sĩ, không tự ý sử dụng hoặc phối hợp thuốc khi chưa có chỉ định y tế.

Ngoài ra, duy trì vệ sinh cá nhân và môi trường sống sạch sẽ là yếu tố rất quan trọng để hạn chế lây lan và tái nhiễm. Bố mẹ nên rửa tay cho trẻ thường xuyên bằng xà phòng, vệ sinh đồ chơi, bề mặt tiếp xúc và hạn chế cho trẻ tiếp xúc với nguồn lây. Song song đó, việc tăng cường sức đề kháng thông qua chế độ dinh dưỡng đầy đủ, bổ sung vi chất cần thiết và xây dựng thói quen sinh hoạt lành mạnh sẽ giúp trẻ phục hồi tốt hơn và giảm nguy cơ bệnh diễn tiến nặng.

Cách phòng ngừa tái nhiễm bệnh tay chân miệng

Sau khi khỏi tay chân miệng, nhiều phụ huynh dễ chủ quan vì cho rằng trẻ đã có miễn dịch. Tuy nhiên, thực tế cho thấy tay chân miệng có thể tái nhiễm nhiều lần, đặc biệt ở trẻ nhỏ. Vì vậy, việc chủ động áp dụng các biện pháp phòng ngừa đóng vai trò quan trọng giúp giảm nguy cơ tái nhiễm và hạn chế biến chứng nguy hiểm.

Giữ vệ sinh cá nhân sạch sẽ

Rửa tay thường xuyên bằng xà phòng và nước sạch là biện pháp đơn giản nhưng rất hiệu quả. Bố mẹ cần hướng dẫn trẻ rửa tay trước khi ăn, sau khi đi vệ sinh, sau khi chơi đồ chơi, hắt hơi hoặc xì mũi. Đồng thời, nhắc trẻ không đưa tay lên miệng, mũi, mắt và không ngậm tay hay đồ vật để hạn chế virus xâm nhập vào cơ thể.

Vệ sinh đồ dùng cá nhân và môi trường sống

Các vật dụng trẻ thường xuyên tiếp xúc như đồ chơi, bàn ghế, tay nắm cửa, sàn nhà cần được lau chùi và khử khuẩn định kỳ bằng dung dịch sát khuẩn phù hợp. Quần áo, chăn gối, khăn mặt của trẻ nên giặt riêng và phơi nắng hoặc giặt bằng nước nóng để tiêu diệt virus. Không gian sống cần thông thoáng, khô ráo, tránh ẩm thấp – môi trường thuận lợi cho virus tồn tại. Chất thải và dụng cụ chăm sóc trẻ cũng cần được xử lý đúng cách để ngăn lây truyền qua đường tiêu hóa.

Hạn chế tiếp xúc với nguồn lây

Tránh cho trẻ tiếp xúc gần với người đang mắc hoặc nghi ngờ mắc tay chân miệng. Không dùng chung đồ dùng cá nhân như ly, chén, muỗng, khăn mặt. Trong thời điểm dịch bùng phát, bố mẹ nên hạn chế đưa trẻ đến nơi đông người như nhà trẻ, trường học, khu vui chơi; đồng thời cho trẻ đeo khẩu trang khi đến khu vực công cộng.

Tăng cường sức đề kháng cho trẻ

Xây dựng chế độ dinh dưỡng đầy đủ, cân đối các nhóm chất; bổ sung rau xanh, trái cây giàu vitamin và khoáng chất giúp tăng cường miễn dịch. Trẻ cần uống đủ nước, ngủ đủ giấc và vận động phù hợp với độ tuổi để cơ thể khỏe mạnh.

Theo dõi sức khỏe và xử lý kịp thời

Khi trẻ xuất hiện các dấu hiệu nghi ngờ như sốt, nổi mụn nước ở tay, chân, miệng, bố mẹ cần đưa trẻ đi khám sớm để được tư vấn và theo dõi đúng cách, tránh bệnh diễn tiến nặng và hạn chế nguy cơ tái nhiễm.

Hy vọng qua nội dung bài viết bạn đã có thêm thông tin bệnh tay chân miệng bị rồi có bị lại không. Tay chân miệng hoàn toàn có thể mắc lại, thậm chí nhiều lần trong đời, đặc biệt ở trẻ nhỏ khi hệ miễn dịch còn non yếu và môi trường sinh hoạt dễ lây nhiễm. Việc đã từng mắc bệnh không đồng nghĩa với miễn dịch lâu dài. Do đó, phụ huynh không nên chủ quan mà cần tiếp tục duy trì các biện pháp phòng ngừa như giữ vệ sinh cá nhân, tăng cường sức đề kháng và theo dõi sát sức khỏe của trẻ. Khi phát hiện các dấu hiệu nghi ngờ, cần đưa trẻ đi khám sớm để hạn chế nguy cơ biến chứng và bảo vệ an toàn cho trẻ.